Boarisch
Bairisch
Indogermanisch
Bairisch (Boarisch) ist eine oberdeutsche Varietät, die von rund 14 Millionen Menschen in Bayern, dem größten Teil Österreichs (mit Ausnahme Vorarlbergs) und der Region Südtirol in Italien gesprochen wird. Obwohl es politisch als deutscher Dialekt eingestuft wird, behandeln Linguisten das Bairische als eigenständige westgermanische Sprache mit eigener Grammatik, eigenem Lexikon und eigener Phonologie — Sprecher des Standarddeutschen können gesprochenes Bairisch ohne vorherigen Kontakt damit in der Regel nicht verstehen. Sprachlich bewahrt das Bairische archaische mittelhochdeutsche Merkmale und hat einzigartige Eigenheiten entwickelt wie das Dual-Pronomen „es/enk" (ihr-zwei). Die Sprache besteht in einem starken Dialektkontinuum, das vom Nordbairischen über das Mittelbairische (die Münchner/Wiener Prestigeform) bis zum Südbairischen (Tirol/Kärnten/Südtirol) reicht. Trotz lebendiger Sprecherzahlen stuft die UNESCO es aufgrund des unerbittlichen Drucks des Standarddeutschen in Bildung und Medien als gefährdet ein.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Bairisch
Wasser
Wåssa
/vɔsɐ/
Feuer
Feia
/fɔɪɐ/
Sonne
Sun
/sʊn/
Mond
Moo
/moː/
Stern
Stern
/ʃtɛɐn/
Mutter
Muada
/muɐdɐ/
Vater
Voda
/foɐdɐ/
Ich
i
/i/
Du
du
/du/
Name
Nam
/nãː/
Auge
Aug
/aʊɡ/
Hand
Hand
/hɔnd/
Herz
Heaz
/hɛɐts/
Liebe
Liab
/liɐb/
Baum
Bam
/bãm/
Haus
Haus
/haʊs/
Hund
Hund
/hʊnd/
Katze
Katz
/kʰats/
Essen
essn
/ɛsn̩/
Trinken
dringa
/dɾɪŋɡɐ/
Eins
oans
/oɐns/
Zwei
zwoa
/tsvoɐ/
Hallo
Servus
/sɛɐvʊs/
Danke
Vagelts Gott
/fɐɡɛlts ɡɔt/
Gut
guad
/ɡuɐd/
Kuckuck
Kuckuck
/ˈkʊkʊk/
Computer
Rechna
/ˈrɛçnɐ/
Sushi
Suschi
/ˈsuʃi/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Indo-European-Sprachen
| Bedeutung | Bairisch | Ostfränkisch | Deutsch (österreichisch) | Schwäbisch | Deutsch (Luxemburg) | Deutsch | Pennsylvaniadeutsch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | Wåssa /vɔsɐ/ | Wasser /vasːə/ | Wasser /vasɐ/ | Wasser /vasə/ | Wasser /vasɐ/ | Wasser /vasɐ/ | Wasser /vasər/ |
| Feuer | Feia /fɔɪɐ/ | Feier /faɪɐ/ | Feuer /fɔɪɐ/ | Feuer /foiɐ/ | Feuer /fɔɪ̯ɐ/ | Feuer /fɔɪ̯ɐ/ | Feier /faɪər/ |
| Sonne | Sun /sʊn/ | Sunn /sʊn/ | Sonne /sɔnə/ | Sonne /sonə/ | Sonne /zɔnə/ | Sonne /zɔnə/ | Sunn /sʊn/ |
| Mond | Moo /moː/ | Maa /maː/ | Mond /moːnt/ | Mond /moːnd/ | Mond /moːnt/ | Mond /moːnt/ | Muun /muːn/ |
| Stern | Stern /ʃtɛɐn/ | Stern /ʃtɛrn/ | Stern /ʃtɛʁn/ | Schtern /ʃtɛrn/ | Stern /ʃtɛʁn/ | Stern /ʃtɛʁn/ | Schteern /ʃteːrn/ |
| Mutter | Muada /muɐdɐ/ | Mudder /mʊdɐ/ | Mutter /mʊtɐ/ | Mädder /mɛdɐ/ | Mutter /mʊtɐ/ | Mutter /mʊtɐ/ | Mudder /mʊdər/ |
| Vater | Voda /foɐdɐ/ | Vadder /fadɐ/ | Vater /fɑːtɐ/ | Vadder /fadɐ/ | Vater /faːtɐ/ | Vater /faːtɐ/ | Daadi /daːdi/ |
| Ich | i /i/ | i /i/ | ich /ɪç/ | i /i/ | ich /ɪç/ | ich /ɪç/ | ich /ɪç/ |
| Du | du /du/ | du /du/ | du /duː/ | du /du/ | du /duː/ | du /duː/ | du /du/ |
| Name | Nam /nãː/ | Nama /ˈnamɐ/ | Name /ˈnaːmə/ | Nama /ˈnamə/ | Name /ˈnaːmə/ | Name /ˈnaːmə/ | Naame /ˈnaːmə/ |
| Auge | Aug /aʊɡ/ | Aach /aːx/ | Auge /aːɡə/ | Aug /aʊɡ/ | Auge /aʊ̯ɡə/ | Auge /aʊ̯ɡə/ | Aag /aːk/ |
| Hand | Hand /hɔnd/ | Hand /hand/ | Hand /hɑnt/ | Hand /hand/ | Hand /hant/ | Hand /hant/ | Hand /hant/ |
| Herz | Heaz /hɛɐts/ | Herz /hɛrts/ | Herz /hɛɐts/ | Herz /hɛɐts/ | Herz /hɛʁts/ | Herz /hɛʁts/ | Hatz /hats/ |
| Liebe | Liab /liɐb/ | Liebe /liːbə/ | Liebe /liːbə/ | Liab /liə̯b/ | Liebe /liːbə/ | Liebe /liːbə/ | liewe /liːvə/ |
| Baum | Bam /bãm/ | Bauma /baʊmaː/ | Baum /baːm/ | Baum /baum/ | Baum /baʊ̯m/ | Baum /baʊ̯m/ | Baam /baːm/ |
| Haus | Haus /haʊs/ | Haus /haʊs/ | Haus /haʊs/ | Hous /haus/ | Haus /haʊ̯s/ | Haus /haʊ̯s/ | Haus /haʊs/ |
| Hund | Hund /hʊnd/ | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnt/ | Hond /hond/ | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnt/ |
| Katze | Katz /kʰats/ | Katz /kats/ | Katze /kɑtsə/ | Katz /kats/ | Katze /katsə/ | Katze /katsə/ | Katz /kats/ |
| Essen | essn /ɛsn̩/ | esse /ɛsə/ | essen /ɛsn̩/ | essa /ɛsə/ | essen /ɛsn̩/ | essen /ɛsn̩/ | esse /ɛsə/ |
| Trinken | dringa /dɾɪŋɡɐ/ | trinke /trɪŋkə/ | trinken /tʁɪŋkŋ/ | drengga /dɾɛŋɡə/ | trinken /tʁɪŋkn̩/ | trinken /tʁɪŋkn̩/ | drinke /dɾɪŋkə/ |
| Eins | oans /oɐns/ | ans /ans/ | oans /ɑːns/ | oine /ɔinə/ | eins /aɪ̯ns/ | eins /aɪ̯ns/ | eens /eːns/ |
| Zwei | zwoa /tsvoɐ/ | zwaa /tsvaː/ | zwei /tsvai/ | zwoi /tsvoɪ̯/ | zwei /tsvaɪ/ | zwei /tsvaɪ/ | zwee /tsveː/ |
| Hallo | Servus /sɛɐvʊs/ | Grüß Gott /ɡrʏs ɡɔt/ | Servus /zɛɐvʊs/ | Grüß Gott /ɡryːs ɡɔt/ | Hallo /haloː/ | Hallo /haloː/ | Hallo /haloː/ |
| Danke | Vagelts Gott /fɐɡɛlts ɡɔt/ | Vergelt's Gott /fɛɐɡɛlts ɡɔt/ | Danke /daŋkə/ | Danggschee /daŋkʃeː/ | danke /daŋkə/ | danke /daŋkə/ | Denki /dɛŋki/ |
| Gut | guad /ɡuɐd/ | guad /ɡuə̯d/ | gut /ɡuːt/ | guad /ɡuə̯d/ | gut /ɡuːt/ | gut /ɡuːt/ | gut /ɡuːt/ |
| Kuckuck | Kuckuck /ˈkʊkʊk/ | Gutzgauch /ˈɡʊtsɡaʊx/ | Kuckuck /ˈkʊkʊk/ | Guckguck /ˈɡʊkɡʊk/ | Kuckuck /ˈkʊkʊk/ | Kuckuck /ˈkʊkʊk/ | — |
| Computer | Rechna /ˈrɛçnɐ/ | Computer /kɔmˈpjuːdɐ/ | Computer /kɔmˈpjuːtɐ/ | — | — | Computer /kɔmˈpjuːtɐ/ | Computer /ˈkɔmpjuːtɐ/ |
| Sushi | Suschi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | — | — | Sushi /ˈzuːʃi/ | — |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.