Pemon
Tiếng Pemón
ngữ hệ Carib
Tiếng Pemón (ISO 639-3: aoc) là một ngôn ngữ Carib bị đe dọa, chủ yếu do người Pemón sử dụng tại miền đông nam Venezuela, đặc biệt ở Gran Sabana và Vườn quốc gia Canaima thuộc bang Bolívar, với các cộng đồng liên hệ bên kia biên giới tại Guyana và Brazil. Tên Pemón có nghĩa là “người” hay “con người” và được nhiều cộng đồng khu vực sử dụng. Ba biến thể lớn thông hiểu lẫn nhau thường được công nhận là Arekuna, Kamarakoto và Taurepan, có vùng phân bố trải qua khu vực biên giới Venezuela–Guyana–Brazil. Tiếng Pemón được viết bằng các hệ chính tả Latinh thực dụng dùng trong giáo dục, văn bản tôn giáo và tư liệu ngôn ngữ học; áp lực từ tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha khác nhau theo từng nước, nhưng ngôn ngữ này vẫn là dấu hiệu bản sắc quan trọng và tiếp tục được truyền qua các thế hệ trong nhiều cộng đồng.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Pemón
Nước
kü
/ky/
Lửa
apok
/apɔk/
Mặt trời
wato
/watɯ/
Mặt trăng
karo
/kaɾɯ/
Sao
chirikö
/tʃiɾikø/
Mẹ
mamã
/mamɑ̃/
Cha
papai
/papɑ̃i/
Tôi
yuurö
/juːɾø/
Bạn
amörö
/amøɾø/
Tên
ese'
/eseʔ/
Mắt
poki
/pɯki/
Tay
tïna
/tina/
Tim
sïköpoka
/sikɯpɯka/
Yêu
kemenü
/kemenü/
Cây
tïmö
/timɯ/
Nhà
karata
/kaɾata/
Chó
yaremoro
/jaɾeɯɾɯ/
Mèo
kïrïmï
/kirimi/
Ăn
manepotaro
/manepoɾaɾɯ/
Uống
atü
/atu/
Một
potakoron
/potakaɾɯn/
Hai
saköne
/sakøne/
Xin chào
apî
/api/
Cảm ơn
mïrako
/miɾakɯ/
Tốt
mïratö
/miɾatɯ/
Chim cu cu
pika
/ˈpika/
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Cariban liên quan
| Nghĩa | Tiếng Pemón | Tiếng Akawaio | Tiếng Kari'na | Tiếng Asháninka | Tiếng Bororo | Tiếng Tahiti | Tiếng Ainu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | kü /ky/ | tuna /tu.na/ | tuna /tuna/ | nija /nidʒa/ | yje /ʝje/ | pape /pape/ | ワッカ /wakka/ |
| Lửa | apok /apɔk/ | abɔk /ə.bɔk/ | wàto /wahto/ | paamari /paːmaɾi/ | owe /ɔwe/ | auahi /auahi/ | アペ /ape/ |
| Mặt trời | wato /watɯ/ | weyu /we.ju/ | weju /weju/ | oorya /oːɾja/ | parado /paɾadu/ | mahana /mahana/ | チュプ /tɕup/ |
| Mặt trăng | karo /kaɾɯ/ | nuno /nu.no/ | nuno /nuno/ | kashiri /kaʃiɾi/ | aroe /aɾɔe/ | marama /maɾama/ | クンネチュプ /kunnetɕup/ |
| Sao | chirikö /tʃiɾikø/ | sirikö /siɾikɯ/ | siriko /siɾiko/ | impoquiro /impokiɾo/ | kajewu /kaˈʒewu/ | fetiʻa /feˈtiʔa/ | ノチウ /notɕiw/ |
| Mẹ | mamã /mamɑ̃/ | saŋ /sɑŋ/ | sano /sano/ | ina /ina/ | e /e/ | māmā /maːmaː/ | ハポ /hapo/ |
| Cha | papai /papɑ̃i/ | papai /pa.pai/ | papa /papa/ | apa /apa/ | apyge /apɨɡe/ | pāpā /paːpaː/ | アチャ /atɕa/ |
| Tôi | yuurö /juːɾø/ | üürü /ɯːɾɯ/ | au /au/ | naaka /naːka/ | imi /imi/ | au /au/ | カニ /kani/ |
| Bạn | amörö /amøɾø/ | amürü /amɯɾɯ/ | amoro /amoɾo/ | aviro /aβiɾo/ | aki /aki/ | ʻoe /ʔoe/ | エアニ /eani/ |
| Tên | ese' /eseʔ/ | ese' /eseʔ/ | eeti /eːti/ | ivairo /iβaiɾo/ | ie /iɛ/ | iʻoa /iˈʔoa/ | レ /ɾe/ |
| Mắt | poki /pɯki/ | emïk /e.mɨk/ | enu /enu/ | noki /noki/ | ba /ba/ | mata /mata/ | シㇰ /ɕik/ |
| Tay | tïna /tina/ | pana /pa.na/ | aina /aina/ | nako /nako/ | ekra /ekɾa/ | rima /ɾima/ | テㇰ /tek/ |
| Tim | sïköpoka /sikɯpɯka/ | mïda /mɨ.da/ | emanga /emaŋɡa/ | nosanto /nosanto/ | mara /maɾa/ | mafatu /mafatu/ | サンペ /sampe/ |
| Yêu | kemenü /kemenü/ | waiko /wai.ko/ | kataneko /kataneko/ | nonintsi /nonintsi/ | cya /tʃja/ | here /heɾe/ | オマプ /omap/ |
| Cây | tïmö /timɯ/ | pupö /pu.pɔ/ | wewe /wewe/ | inchato /intʃato/ | mae /mae/ | tumu rāʻau /tumu ɾaːʔau/ | ニ /ni/ |
| Nhà | karata /kaɾata/ | enna /en.na/ | paty /pati/ | pankotsi /paŋkotsi/ | jara /jaɾa/ | fare /faɾe/ | チセ /tɕise/ |
| Chó | yaremoro /jaɾeɯɾɯ/ | inu /i.nu/ | pero /peɾo/ | otsiti /otsiti/ | rebo /ɾebo/ | ʻūrī /ʔuːɾiː/ | セタ /seta/ |
| Mèo | kïrïmï /kirimi/ | mïta /mɨ.ta/ | meu /meu/ | mishito /miʃito/ | kuie /kwie/ | mīmī /miːmiː/ | チャペ /tɕape/ |
| Ăn | manepotaro /manepoɾaɾɯ/ | enu /e.nu/ | onökö /onøkø/ | noyaki /nojaki/ | paje /paje/ | ʻamu /ʔamu/ | イペ /ipe/ |
| Uống | atü /atu/ | pʉra /pɨ.ra/ | ëne /ɘne/ | noiri /noiɾi/ | aru /aɾu/ | inu /inu/ | ク /ku/ |
| Một | potakoron /potakaɾɯn/ | teginnö /te.ɡin.nɔ/ | o:wi /oːwi/ | aparoni /apaɾoni/ | mokojie /mokɔje/ | hōʻē /hoːʔeː/ | シネプ /ɕinep/ |
| Hai | saköne /sakøne/ | asa'rö /asaʔɾɯ/ | oko /oko/ | apite /apite/ | pobe /pobe/ | piti /piti/ | トゥ /tu/ |
| Xin chào | apî /api/ | kapon /ka.pon/ | mary /maɾi/ | aviro /aβiɾo/ | are /aɾe/ | ʻia ora na /ʔia oɾa na/ | イランカラプテ /iɾankaɾapte/ |
| Cảm ơn | mïrako /miɾakɯ/ | tabe /ta.be/ | irombo /iɾombo/ | naranki /naɾaŋki/ | iya /ija/ | māuruuru /maːuɾuuɾu/ | イヤイライケレ /ijairaikeɾe/ |
| Tốt | mïratö /miɾatɯ/ | wagɨ /wa.ɡɨ/ | epoja /epoja/ | kameetsa /kameːtsa/ | boe /bɔe/ | maitaʻi /maitaʔi/ | ピリカ /piɾika/ |
| Chim cu cu | pika /ˈpika/ | pika /piˈka/ | pika /piˈka/ | tsiya /ˈtsija/ | — | ʻārevareva /ʔaːɾevaˈɾeva/ | カッコㇰ /ˈkakkok/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.