Ngunnawal
Нгуннавал
пама-ньюнгський
Нгуннавал (також нгунавал, юїн) — пама-ньюнганська мова підгрупи юїн-курик, традиційна мова народу нгуннавал Австралійської столичної території та прилеглого південного сходу Нового Південного Уельсу. Земля нгуннавал охоплює весь Канберрський басейн і плато долини Ясс. Останні вільні носії L1 відійшли на початку XX століття після тяжких колоніальних потрясінь, але United Ngunnawal Elders Council та ACT Aboriginal Language Centre з 1990-х років очолюють активне громадське відродження, охоплюючи близько 5000 тих, хто вивчає спадщину, через шкільні програми в Australian National University та державних школах ACT. Традиційна лексика нгуннавал збереглася в топонімах району Канберри (Tidbinbilla, Tuggeranong, Murrumbidgee) і дедалі частіше використовується в церемоніях привітання та на громадських вивісках в ACT.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Нгуннавал
Вода
kungal
/kuŋal/
Вогонь
warba
/waɻba/
Сонце
guma
/ɡuma/
Місяць
birrang
/biɻaŋ/
Зірка
dyurra
/ɟura/
Мати
guni
/ɡuni/
Батько
pumba
/pumba/
Я
ngaya
/ŋaja/
Ти
ngindu
/ŋindu/
Ім'я
yini
/jini/
Око
mil
/mil/
Рука
mara
/maɻa/
Серце
gauar
/ɡauar/
Любов
marmit
/maɻmit/
Дерево
warabi
/waɻabi/
Дім
kuni
/kuni/
Собака
mirri
/miɻi/
Кішка
poosi
/puːsi/
Їсти
daring
/daɻiŋ/
Пити
nyu
/ɲu/
Один
guma
/ɡuma/
Два
bula
/bula/
Привіт
yumalundi
/jumalundi/
Дякую
miyamala
/mijamala/
Добрий
walunga
/waluŋa/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Pama-Nyungan
| Значення | Нгуннавал | Нанда | Пінтупі-Лурича | Уанман | Пітьянтьятьяра | Олкол | Вірадьюрі |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | kungal /kuŋal/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | galing /ˈɡaliŋ/ |
| Вогонь | warba /waɻba/ | warla /waɻla/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | paral /paɻal/ | wiiny /wiːɲ/ |
| Сонце | guma /ɡuma/ | wurʼa /wuɾʔa/ | tjintu /cintu/ | tjirntu /cinʈu/ | tjintu /cintu/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | yiray /ˈjiɻaj/ |
| Місяць | birrang /biɻaŋ/ | kanyala /kaɲala/ | pira /piɻa/ | kintirriny /kinʈiriɲ/ | pira /piɻa/ | kakal /kakal/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ |
| Зірка | dyurra /ɟura/ | indiya /indija/ | kililpi /kiˈlilpi/ | biyi /biji/ | kililpil /kiˈlilpil/ | el idnban /el ˈidnban/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ |
| Мати | guni /ɡuni/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngama /ŋama/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngangi /ŋaŋi/ | gunhi /ˈɡun̪i/ |
| Батько | pumba /pumba/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | mama /mama/ | kirrki /kiɻki/ | mama /mama/ | kaba /kaba/ | babiin /ˈbabiːn/ |
| Я | ngaya /ŋaja/ | ngayi /ŋaji/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ay /aj/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ |
| Ти | ngindu /ŋindu/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | inag /inaɡ/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ |
| Ім'я | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | ukal /ukal/ | yuwin /ˈjuwin/ |
| Око | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | miil /miːl/ |
| Рука | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | marra /ˈmara/ |
| Серце | gauar /ɡauar/ | pulpara /pulpaɻa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | kurda /kuɖa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | piku /piku/ | giiny /ɡiːɲ/ |
| Любов | marmit /maɻmit/ | kanyji /kaɲdʒi/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | — /—/ |
| Дерево | warabi /waɻabi/ | parntany /paɳʈaɲ/ | punu /punu/ | watiya /watija/ | punu /punu/ | warray /waɾaj/ | madhan /ˈmad̪an/ |
| Дім | kuni /kuni/ | nhurra /ɳuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | ngurra /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ |
| Собака | mirri /miɻi/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | papa /papa/ | walyamarra /waʎamaɻa/ | papa /papa/ | kunpa /kunpa/ | mirri /ˈmiri/ |
| Кішка | poosi /puːsi/ | paka /paka/ | pusi /pusi/ | ngarda /ŋaɖa/ | pusi /pusi/ | paka /paka/ | — /—/ |
| Їсти | daring /daɻiŋ/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarra /ŋaɻa/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | dharra /ˈd̪ara/ |
| Пити | nyu /ɲu/ | nyuna /ɲuna/ | tjikini /cikini/ | nyaa /ɲaː/ | tjikini /cikini/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | widyarra /ˈwiɟara/ |
| Один | guma /ɡuma/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ |
| Два | bula /bula/ | wuthada /wut̪aɖa/ | kutjarra /kucaɾa/ | kujarra /kuɟara/ | kutjara /kucaɻa/ | uchir /utʃir/ | bula /ˈbula/ |
| Привіт | yumalundi /jumalundi/ | — /—/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ |
| Дякую | miyamala /mijamala/ | — /—/ | palya /paʎa/ | walytjarra /waʎcaɻa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ |
| Добрий | walunga /waluŋa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | marang /ˈmaɻaŋ/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.