Wiradjuri
Вірадьюрі
Pama-Nyungan › Central New South Wales (Wiradhuric)
Вірадьюрі — пама-нюнганська мова народу вірадьюрі, чия земля охоплює центральну третину Нового Південного Уельсу між річками Вамбул (Маккуорі), Каларі (Лаклан) і Маррамбіджі — це найбільша суцільна мовна територія в цьому штаті. Сама назва є часткою граматики: wirray «ні» плюс суфікс -dhuray «що має» — звичайний спосіб, у який сусідні народи називали одне одного. Звукова система типова для внутрішньої Австралії: протиставляються дентальна (dh, nh), палатальна (dy, ny) і проста альвеолярна артикуляції при трьох якостях голосних, що розрізняють довготу, а система лічби п'ятіркова, побудована на marra, яке означає водночас «рука» і «п'ять». Безперервне передавання мови як першої припинилося протягом XX століття, але з 1980-х років старійшина вірадьюрі Стен Ґрант-старший і лінгвіст Джон Раддер зібрали заново словник із понад 8000 слів на основі записів XIX століття та вцілілих знань, і тепер мову викладають від початкової школи до університету. Більша частина сучасного вжитку вірадьюрі, зокрема й наведені тут форми, походить саме з цієї роботи з відновлення, а не з безперервного повсякденного мовлення.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Вірадьюрі
Вода
galing
/ˈɡaliŋ/
Вогонь
wiiny
/wiːɲ/
Сонце
yiray
/ˈjiɻaj/
Місяць
giwang
/ˈɡiwaŋ/
Зірка
giralang
/ˈɡiɻalaŋ/
Мати
gunhi
/ˈɡun̪i/
Батько
babiin
/ˈbabiːn/
Я
ngadhu
/ˈŋad̪u/
Ти
ngindhu
/ˈŋind̪u/
Ім'я
yuwin
/ˈjuwin/
Око
miil
/miːl/
Рука
marra
/ˈmara/
Серце
giiny
/ɡiːɲ/
Любов
—
/—/
Дерево
madhan
/ˈmad̪an/
Дім
ngurang
/ˈŋuɻaŋ/
Собака
mirri
/ˈmiri/
Кішка
—
/—/
Їсти
dharra
/ˈd̪ara/
Пити
widyarra
/ˈwiɟara/
Один
ngumbaay
/ˈŋumbaːj/
Два
bula
/ˈbula/
Привіт
yaama
/ˈjaːma/
Дякую
mandaang guwu
/ˈmandaːŋ ˈɡuwu/
Добрий
marang
/ˈmaɻaŋ/
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Pama-Nyungan › Central New South Wales (Wiradhuric)
| Значення | Вірадьюрі | Дьїрбал | Макасае | Валмаджаррі | Італійська | Нгуннавал | Італійська (часів Данте) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | galing /ˈɡaliŋ/ | bana /ˈbana/ | ira /ˈira/ | ngapa /ˈŋapa/ | acqua /ˈakkwa/ | kungal /kuŋal/ | acqua /ˈakːwa/ |
| Вогонь | wiiny /wiːɲ/ | buni /ˈbuni/ | ata /ˈata/ | warlu /ˈwaɭu/ | fuoco /ˈfwɔːko/ | warba /waɻba/ | foco /ˈfɔko/ |
| Сонце | yiray /ˈjiɻaj/ | garri /ˈɡari/ | watu /ˈwatu/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ | sole /ˈsoːle/ | guma /ɡuma/ | sole /ˈsole/ |
| Місяць | giwang /ˈɡiwaŋ/ | gagara /ɡaˈɡara/ | uru /ˈuru/ | pira /ˈpira/ | luna /ˈluːna/ | birrang /biɻaŋ/ | luna /ˈluna/ |
| Зірка | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | gijiny /ɡiɟiɲ/ | ipi /ipi/ | wirl /wiɭ/ | stella /ˈstɛlla/ | dyurra /ɟura/ | stella /ˈstella/ |
| Мати | gunhi /ˈɡun̪i/ | gumbu /ˈɡumbu/ | ina /ˈina/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | madre /ˈmaːdre/ | guni /ɡuni/ | madre /ˈmaːdre/ |
| Батько | babiin /ˈbabiːn/ | ngumi /ˈŋumi/ | baba /ˈbaba/ | kirta /ˈkiʈa/ | padre /ˈpaːdre/ | pumba /pumba/ | padre /ˈpaːdre/ |
| Я | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngaja /ŋaɟa/ | ani /ani/ | ngaju /ŋaɟu/ | io /ˈio/ | ngaya /ŋaja/ | io /ˈio/ |
| Ти | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nginda /ŋinda/ | ai /ai/ | nyuntu /ɲuntu/ | tu /tu/ | ngindu /ŋindu/ | tu /ˈtu/ |
| Ім'я | yuwin /ˈjuwin/ | yidyi /jiɟi/ | naran /naran/ | yini /jini/ | nome /ˈnome/ | yini /jini/ | nome /ˈnoːme/ |
| Око | miil /miːl/ | jili /ˈɟili/ | nana /ˈnana/ | purlka /ˈpuɭka/ | occhio /ˈɔkkjo/ | mil /mil/ | occhio /ˈɔkːjo/ |
| Рука | marra /ˈmara/ | mala /ˈmala/ | tana /ˈtana/ | marnin /ˈmaɳin/ | mano /ˈmaːno/ | mara /maɻa/ | mano /ˈmano/ |
| Серце | giiny /ɡiːɲ/ | mugu /ˈmuɡu/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ | cuore /ˈkwɔːre/ | gauar /ɡauar/ | core /ˈkɔre/ |
| Любов | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | amore /aˈmoːre/ | marmit /maɻmit/ | amore /aˈmore/ |
| Дерево | madhan /ˈmad̪an/ | yugu /ˈjuɡu/ | ate /ˈate/ | watiya /waˈtija/ | albero /ˈalbero/ | warabi /waɻabi/ | albero /ˈalbero/ |
| Дім | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | mija /ˈmiɟa/ | oma /ˈoma/ | ngurra /ˈŋura/ | casa /ˈkaːsa/ | kuni /kuni/ | casa /ˈkasa/ |
| Собака | mirri /ˈmiri/ | guda /ˈɡuda/ | defa /ˈdɛfa/ | kunyarr /kuˈɲar/ | cane /ˈkaːne/ | mirri /miɻi/ | cane /ˈkane/ |
| Кішка | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | gatto /ˈɡatto/ | poosi /puːsi/ | gatto /ˈɡatːo/ |
| Їсти | dharra /ˈd̪ara/ | janganyu /ɟaŋˈaɲu/ | nawa /ˈnawa/ | nga- /ŋa/ | mangiare /manˈdʒaːre/ | daring /daɻiŋ/ | mangiare /manˈdʒare/ |
| Пити | widyarra /ˈwiɟara/ | jiwuli /ɟiˈwuli/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | nga- /ŋa/ | bere /ˈbeːre/ | nyu /ɲu/ | bevere /ˈbevere/ |
| Один | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | yara /ˈjara/ | u /ʔu/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ | uno /ˈuːno/ | guma /ɡuma/ | uno /ˈuno/ |
| Два | bula /ˈbula/ | bulgany /bulɡaɲ/ | lolae /loˈlae/ | kujarra /kuɟara/ | due /ˈdue/ | bula /bula/ | due /ˈduːe/ |
| Привіт | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ciao /ˈtʃaːo/ | yumalundi /jumalundi/ | salute /saˈlute/ |
| Дякую | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | grazie /ˈɡrattsje/ | miyamala /mijamala/ | mercede /merˈtʃede/ |
| Добрий | marang /ˈmaɻaŋ/ | — /—/ | rau /rau/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ | buono /ˈbwɔːno/ | walunga /waluŋa/ | buono /ˈbwɔno/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.