Woleaian
Kiwoleai
Kiaustronesia (Micronesian)
Kiwolai ni lugha ya Kichuuk cha Kiini katika tawi la Kioseaniki la familia ya Kiaustronesia, inayozungumzwa Woleai, Eauripik, Faraulep, Ifalik, Elato na Lamotrek katika Jimbo la Yap, Shirikisho la Mikronesia, na katika jamii za ughaibuni. Utafiti wa hivi karibuni unakadiria wasemaji 3,000–6,000 na kueleza aina sita zinazohusiana kwa karibu na kila kisiwa duara. Urithishaji bado ni imara katika visiwa vya nje, ambako watoto hujifunza Kiwolai kama lugha ya kwanza na ndiyo lugha kuu katika nyanja nyingi za kila siku, hivyo tafiti za karibuni hazikiainishi kuwa hatarini. Kiwolai kina mfumo tajiri wa irabu, viainishaji vya nambari na umilikaji, na mpangilio nyumbufu lakini unaotawaliwa na mtendaji–kitenzi–mtendwa. Maandishi ya kisasa hutumia tahajia zinazotegemea Kilatini; mwandiko asilia wa silabi uliowahi kutumiwa hasa kwa mapambo na ibada ulikuwa karibu umetoweka kufikia mwisho wa karne ya ishirini.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiwoleai
Maji
shalú
/ʃaːlu/
Moto
yaafi
/jaːfi/
Jua
—
/—/
Mwezi
me-rame
/meraːme/
Nyota
fiiu
/fiːu/
Mama
sila
/sila/
Baba
taame
/taːme/
Mimi
gaang
/ɡaːŋ/
Wewe
geeli
/ɡeːli/
Jina
iit
/iːtʲ/
Jicho
maate
/maːte/
Mkono
paaú
/paːu/
Moyo
—
/—/
Upendo
—
/—/
Mti
—
/—/
Nyumba
iimʷe
/iːmwe/
Mbwa
—
/—/
Paka
—
/—/
Kula
mʷoŋoo
/mwoŋoː/
Kunywa
úlú
/uːlu/
Moja
yete
/jete/
Mbili
riuuw
/ɾiːuw/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
—
/—/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Micronesian) zinazohusiana
| Maana | Kiwoleai | Kioska | Kibabuza | Kiumbria | Proto-Afroasia | Proaustroasia | Kidamin |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | shalú /ʃaːlu/ | — /—/ | zalum /zalum/ | utur /ˈu.tur/ | *maw- /maw-/ | *ɗaːk /ɗaːk/ | — /—/ |
| Moto | yaafi /jaːfi/ | — /—/ | apoi /apoi/ | pir /pir/ | — /—/ | *ʔuːs /ʔuːs/ | l!ii /lǃiː/ |
| Jua | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | *tŋiːʔ /tŋiːʔ/ | — /—/ |
| Mwezi | me-rame /meraːme/ | — /—/ | zilias /siliəs/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyota | fiiu /fiːu/ | — /—/ | botto /botːo/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | l*i /ʎ͡ʘi/ |
| Mama | sila /sila/ | maatúf /maːtof/ | tina /tina/ | matrer /ˈma.trer/ | *ʔim- /ʔim-/ | *maʔ /maʔ/ | — /—/ |
| Baba | taame /taːme/ | patír /patiːr/ | tama /tama/ | patre /ˈpa.tre/ | *ʔab- /ʔab-/ | — /—/ | — /—/ |
| Mimi | gaang /ɡaːŋ/ | egom /egom/ | ka-ina /kaina/ | — /—/ | *ʔan- /ʔan-/ | *ʔaɲ /ʔaɲ/ | n!aa /ŋ͡ʘaː/ |
| Wewe | geeli /ɡeːli/ | tú /tuː/ | ijo /ijo/ | tu /tuː/ | — /—/ | — /—/ | n!uu /ŋ͡ʘuː/ |
| Jina | iit /iːtʲ/ | númen /nuːmen/ | naan /naːn/ | nome /ˈnome/ | *sim- /sim-/ | — /—/ | m!ii /m͡ʘiː/ |
| Jicho | maate /maːte/ | — /—/ | macha /matʃa/ | — /—/ | *ʕayn- /ʕayn-/ | *mat /mat/ | — /—/ |
| Mkono | paaú /paːu/ | manim /manim/ | rima /rima/ | manuv-e /ma.ˈnu.we/ | — /—/ | *tiːʔ /tiːʔ/ | — /—/ |
| Moyo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | — /—/ | — /—/ | kayu /kaju/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyumba | iimʷe /iːmwe/ | trííbúm /triːbom/ | ruma /ruma/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mbwa | — /—/ | — /—/ | asu /asu/ | — /—/ | — /—/ | *cɔː /cɔː/ | — /—/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | mʷoŋoo /mwoŋoː/ | — /—/ | maan /maːn/ | — /—/ | — /—/ | *ɟaː /ɟaː/ | — /—/ |
| Kunywa | úlú /uːlu/ | — /—/ | minum /minum/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | yete /jete/ | — /—/ | nata /nata/ | unu /ˈu.nu/ | — /—/ | *muːj /muːj/ | — /—/ |
| Mbili | riuuw /ɾiːuw/ | dús /duːs/ | naroa /naroa/ | dur /dur/ | *sin- /sin-/ | *ɓaːr /ɓaːr/ | r!ii /ɽ͡ʘiː/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.