Favorlang
Kibabuza
Kiaustronesia (Formosan — Nyanda za Magharibi, Babuza-Taokas)
Babuza (inayojulikana zaidi katika isimu kama Favorlang, jina la wamishonari Waholanzi kwa mojawapo ya lahaja zake) ilikuwa lugha ya Kiformosa ya Tambarare za Magharibi ya kundi la Babuza-Taokas, iliyozungumzwa katika tambarare ya kati-magharibi ya Taiwan kuzunguka Kaunti ya kisasa ya Changhua. Ni mojawapo ya lugha chache sana za Kiformosa ambazo umbo lake la kabla ya uzamani la karne ya 17 limeandikwa kwa wingi: wamishonari Warekebisho Waholanzi wa VOC walitengeneza kamusi ya Favorlang–Kiholanzi ya Gilbertus Happart ya mwaka takriban 1650 (iliyochapishwa mwaka 1842 tu na van der Vlis), tafsiri ya Daniel Gravius ya mwaka 1661 ya Injili za Mathayo na Yohana, na katekisimu — jambo linalofanya Favorlang, pamoja na Siraya, kuwa lugha ya Kiformosa iliyoshuhudiwa vyema zaidi ya kipindi cha Formosa ya Kiholanzi (1624–1662). Babuza ilikuwa kimsingi imetoweka kama lugha ya jamii kufikia mwanzoni mwa karne ya 20 chini ya Usinishaji wa Wahan wa enzi ya Qing uliofuatana na uigizaji wa enzi ya Kijapani, ingawa utambulisho wa wazao unahuishwa chini ya harakati pana zaidi ya wenyeji wa tambarare wa Pingpu. Kama lugha nyingine za Kiformosa, ina umuhimu mkubwa kwa ujenzi upya wa Proto-Austronesia.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kibabuza
Maji
zalum
/zalum/
Moto
apoi
/apoi/
Jua
—
/—/
Mwezi
zilias
/siliəs/
Nyota
botto
/botːo/
Mama
tina
/tina/
Baba
tama
/tama/
Mimi
ka-ina
/kaina/
Wewe
ijo
/ijo/
Jina
naan
/naːn/
Jicho
macha
/matʃa/
Mkono
rima
/rima/
Moyo
—
/—/
Upendo
—
/—/
Mti
kayu
/kaju/
Nyumba
ruma
/ruma/
Mbwa
asu
/asu/
Paka
—
/—/
Kula
maan
/maːn/
Kunywa
minum
/minum/
Moja
nata
/nata/
Mbili
naroa
/naroa/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
—
/—/
Vyanzo
- Happart, Gilbertus (c. 1650, ms.) Woord-boek der Favorlangsche taal — Dutch East India Company missionary dictionary, MS. preserved at Batavia and later The Hague
- van der Vlis, C. J. (1842) Formosaansche woorden-lijst, volgens een Utrechtsch handschrift. Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap 18:437–488 — publication of Happart's ms.
- Gravius, Daniel (1661) Het Heylige Euangelium Matthei en Johannis ofte Hagnau ka d'llig matiktik ka na sasoulat ti Mattheus ti Johannes appa — Favorlang translation of the Gospels of Matthew and John
- Medhurst, W. H. (1840) Dictionary of the Favorlang Dialect of the Formosan Language. Batavia: Parapattan
- Tsuchida, Shigeru (2000) "Lexical Prefixes and Prefix Harmony in Siraya", in Grammatical Analysis: Morphology, Syntax, and Semantics — Studies in Honor of Stanley Starosta, Pacific Linguistics
- Glottolog: Babuza (babu1240)
- Ethnologue: bzg
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Formosan — Western Plains, Babuza-Taokas) zinazohusiana
| Maana | Kibabuza | Proto-Austronesia | Kikavalan | Kipazeh | Kiwoleai | Kimalei cha Kale | Kibunun |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | zalum /zalum/ | *daNum /daNum/ | zanum /zaˈnum/ | dalum /da.lum/ | shalú /ʃaːlu/ | ayar /ajar/ | danum /danum/ |
| Moto | apoi /apoi/ | *Sapuy /Sapuy/ | ramaz /raˈmaz/ | hapuy /ha.puj/ | yaafi /jaːfi/ | api /api/ | sapuz /sapuz/ |
| Jua | — /—/ | *waRi /waRi/ | siban /siˈban/ | rizax /ɾi.zax/ | — /—/ | matari /matari/ | vali /vali/ |
| Mwezi | zilias /siliəs/ | *bulaN /bulaN/ | buran /buˈran/ | ilas /i.las/ | me-rame /meraːme/ | bulan /bulan/ | buan /buan/ |
| Nyota | botto /botːo/ | *bituqen /bituqen/ | bituqan /bituqan/ | mintol /mintol/ | fiiu /fiːu/ | bintang /bintaŋ/ | bintuhan /bintuhan/ |
| Mama | tina /tina/ | *ina /ina/ | tina /ˈtina/ | ina /i.na/ | sila /sila/ | ibu /ibu/ | tina /tina/ |
| Baba | tama /tama/ | *ama /ama/ | tama /ˈtama/ | aba /a.ba/ | taame /taːme/ | bapa /bapa/ | tama /tama/ |
| Mimi | ka-ina /kaina/ | *aku /aku/ | aiku /aiku/ | yaku /jaku/ | gaang /ɡaːŋ/ | aku /aku/ | saikin /saikin/ |
| Wewe | ijo /ijo/ | *iSu /iSu/ | aisu /aisu/ | isiu /isiu/ | geeli /ɡeːli/ | kamu /kamu/ | suu /suʔu/ |
| Jina | naan /naːn/ | *ŋajan /ŋajan/ | nangan /naŋan/ | ngadan /ŋadan/ | iit /iːtʲ/ | ngaran /ŋaran/ | ngaan /ŋaan/ |
| Jicho | macha /matʃa/ | *maCa /maCa/ | mata /maˈta/ | daurik /da.u.ɾik/ | maate /maːte/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | rima /rima/ | *lima /lima/ | rima /riˈma/ | rima /ɾi.ma/ | paaú /paːu/ | tangan /taŋan/ | ima /ima/ |
| Moyo | — /—/ | *pusuq /pusuq/ | — /—/ | baga /ba.ɡa/ | — /—/ | hati /hati/ | is-ang /isaŋ/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | sayang /sajaŋ/ | madaidaz /madaidaz/ |
| Mti | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ | kasuy /kaˈsuj/ | kahuy /ka.huj/ | — /—/ | kayu /kaju/ | kahu /kahu/ |
| Nyumba | ruma /ruma/ | *Rumaq /Rumaq/ | lepaw /ləˈpaw/ | xuma /xu.ma/ | iimʷe /iːmwe/ | rumah /rumah/ | lumaq /lumaq/ |
| Mbwa | asu /asu/ | *asu /asu/ | wasu /waˈsu/ | wazu /wa.zu/ | — /—/ | anjing /andʒiŋ/ | asu /asu/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | ngiyaw /ŋiˈjaw/ | — /—/ | — /—/ | kucing /kutʃiŋ/ | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ |
| Kula | maan /maːn/ | *kaen /kaen/ | quman /quˈman/ | mekan /mə.kan/ | mʷoŋoo /mwoŋoː/ | makan /makan/ | maun /maun/ |
| Kunywa | minum /minum/ | *inum /inum/ | mimum /miˈmum/ | mimaazip /mi.maː.zip/ | úlú /uːlu/ | minum /minum/ | muqun /muqun/ |
| Moja | nata /nata/ | *isa /isa/ | issa /ˈissa/ | adang /a.daŋ/ | yete /jete/ | sa /sa/ | tasa /tasa/ |
| Mbili | naroa /naroa/ | *duSa /duSa/ | zusa /zusa/ | dusa /dusa/ | riuuw /ɾiːuw/ | dua /dua/ | dusa /dusa/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | uninang /uninaŋ/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | uninang /uninaŋ/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | baik /baik/ | masial /masial/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.