Southern Qiang
Kichiang cha Kusini
Kisino-Tibeti (tawi la Qiang)
Qiang ya Kusini (ISO 639-3: qxs) ni lugha ya Kisino-Tibeti ambayo kwa kawaida huainishwa katika tawi la Kiqiang na huzungumzwa na jamii za Waqiang kando ya Mto Min, kaskazini mwa Sichuan nchini China. Aina zake zimerekodiwa katika wilaya za Li na Wenchuan na sehemu ya Wilaya ya Mao, na kwa kawaida hutofautishwa lahaja 7 zilizo na tofauti kubwa. Tofauti na Qiang ya Kaskazini iliyo na uhusiano wa karibu, Qiang ya Kusini ni lugha ya toni; baadhi ya aina zake pia zimehifadhi unyambulishaji wa kale wa viwakilishi uliopotea kaskazini. Lugha hii iko hatarini kwa sababu Kichina Sanifu kinatawala elimu na vyombo vya habari, na maelezo yaliyochapishwa yanahusu aina mahususi za maeneo badala ya kiwango kimoja kilichounganishwa.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kichiang cha Kusini
Maji
tʃʰu
/tʃʰu/
Moto
miː
/miː/
Jua
ɲit
/ɲit/
Mwezi
ʐwaː
/ʐwaː/
Nyota
zgɿ
/zɡɿ/
Mama
miː
/miː/
Baba
pə
/pə/
Mimi
qa
/qɑ/
Wewe
ʔu
/ʔũ/
Jina
rmə
/rmə/
Jicho
mit
/mit/
Mkono
kʰaː
/kʰaː/
Moyo
ɲit
/ɲit/
Upendo
pʰo
/pʰo/
Mti
tʃʰoː
/tʃʰoː/
Nyumba
kʰə
/kʰə/
Mbwa
kʰwe
/kʰwe/
Paka
maː
/maː/
Kula
tʃʰə
/tʃʰə/
Kunywa
ʂu
/ʂu/
Moja
tʃʰik
/tʃʰik/
Mbili
ɣnə
/ɣnə/
Habari
niə
/niə/
Asante
—
/—/
Nzuri
kʰo
/kʰo/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sino-Tibetan (Qiangic) zinazohusiana
| Maana | Kichiang cha Kusini | Kiqiang cha Kaskazini | Lugha ya Situ rGyalrong | Kiparauk Wa | Kilhomi | Kibai (cha Kati) | Kibalti |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tʃʰu /tʃʰu/ | cu /tsu/ | tʃʰu /tʃʰu/ | tʃɔː /tʃɔː/ | ཆུ་ /tɕʰu˥/ | tshi /tʃʰɪ/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Moto | miː /miː/ | mi /mi/ | mə /mə/ | miː /miː/ | མེ་ /me˥/ | me /me/ | མེ /me/ |
| Jua | ɲit /ɲit/ | mu /mu/ | niʂ /niʂ/ | waː /waː/ | ཉི་མ་ /ɲi˥ma˩/ | nyi /ɲi/ | ཉི་མ /ɲima/ |
| Mwezi | ʐwaː /ʐwaː/ | nyi /ɲi/ | zla /zlɑ/ | lɔː /lɔː/ | ཟླ་བ་ /dawa˩/ | thsi /tʰsɪ/ | ཟླ་བ /dawa/ |
| Nyota | zgɿ /zɡɿ/ | ʁʐə /ʁʐə/ | zgrɯ /zɡrɯ/ | si-ngai /sŋaɪ/ | སྐར་མ /karma˥/ | gɯsɿ /ɡɯ˧sɿ˧/ | སྐར་མ /skarma/ |
| Mama | miː /miː/ | ami /ami/ | ma /mɑ/ | maː /maː/ | ཨ་མ་ /ʔama˩/ | me /me/ | ཨ་མ /ama/ |
| Baba | pə /pə/ | apa /apa/ | pə /pə/ | pʰaː /pʰaː/ | ཨ་པ་ /ʔapa˩/ | phu /pʰu/ | ཨ་ཕ /apʰa/ |
| Mimi | qa /qɑ/ | qa /qɑ/ | nga /ŋa/ | ê /ʔɤʔ/ | ང /ŋà/ | ngo /ŋo˧/ | ང /ŋa/ |
| Wewe | ʔu /ʔũ/ | ʔũ /ʔũ/ | nənjo /nənɟo/ | mêh /mɤʔ/ | ཁྱོད /kʰjø˥/ | no /no˧/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ |
| Jina | rmə /rmə/ | mi /mi/ | termi /tərmi/ | yaom /jɔm/ | མིང /miŋ˩/ | mie /mie˧/ | མིང /miŋ/ |
| Jicho | mit /mit/ | mil /mil/ | miʂ /miʂ/ | miːn /miːn/ | མིག་ /mik˥/ | ngat /ŋɑ́t/ | མིག /mik/ |
| Mkono | kʰaː /kʰaː/ | ki /ki/ | laʂ /lɑʂ/ | miːk /miːk/ | ལག་པ་ /lakpa˩/ | khon /kʰɔ̃/ | ལག་པ /lakpa/ |
| Moyo | ɲit /ɲit/ | shulm /ʃulm/ | tʰoŋ /tʰɔŋ/ | sɛɛ /sɛɛ/ | སྙིང་ /ɲíŋ/ | sin /sɪ̃/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| Upendo | pʰo /pʰo/ | halia /halia/ | nə-ŋɯ /nə.ŋɯ/ | rəŋ /rəŋ/ | — /—/ | phi-tshje /pʰɪ tʃʰje/ | དགའ་བ /ɡaba/ |
| Mti | tʃʰoː /tʃʰoː/ | səf /səf/ | sin /sin/ | tʰɔː /tʰɔː/ | ཤིང་ /ɕiŋ˥/ | si /sɪ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Nyumba | kʰə /kʰə/ | stuapa /stuapa/ | kʰoŋ /kʰɔŋ/ | miː /miː/ | ཁྱིམ་ /kʰim˥/ | khe /kʰe/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ |
| Mbwa | kʰwe /kʰwe/ | kuel /kʷel/ | kʰə /kʰə/ | kʰɔː /kʰɔː/ | ཁྱི་ /kʰi˥/ | kho /kʰo/ | ཁྱི /kʰi/ |
| Paka | maː /maː/ | miu /miu/ | tsa /tsʰɑ/ | mɛː /mɛː/ | — /—/ | mau /mau̯/ | བྱི་ལ /bjila/ |
| Kula | tʃʰə /tʃʰə/ | ndzu /ndzu/ | mə-za /mə.zɑ/ | sɛː /sɛː/ | ཟ་ /sa˩/ | tshje /tʃʰje/ | ཟ /za/ |
| Kunywa | ʂu /ʂu/ | ndhu /ndʱu/ | nə-tɕʰə-n /nə.tɕʰə.n/ | pə /pə/ | འཐུང་ /tʰuŋ˩/ | phi /pʰɪ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ |
| Moja | tʃʰik /tʃʰik/ | lhe /ɬe/ | tʃʰiʂ /tʃʰiʂ/ | tʃit /tʃit/ | གཅིག་ /tɕik˥/ | yi /i˧/ | གཅིག /tɕik/ |
| Mbili | ɣnə /ɣnə/ | ɣnə /ʁnə/ | kanəs /kʰanəs/ | rao /ra̤ɯ/ | གཉིས /ɲi˩/ | ko /ko˧/ | གཉིས /ɲis/ |
| Habari | niə /niə/ | nia ja /nia dʒa/ | ŋ̩ /ŋ̩/ | sawʔdiː /sawʔdiː/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /taɕi˥ tele˩/ | he /he/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | ʒo /ʒɔ/ | tʰɔk /tʰɔk/ | — /—/ | mje-kje /mje kje/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ |
| Nzuri | kʰo /kʰo/ | stsuq /stsuq/ | tʰuŋ /tʰʊŋ/ | jɔː /jɔː/ | ཡག་པོ་ /jakpo˩/ | no /no/ | ཡག་པོ /jakpo/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.