Situ
Lugha ya Situ rGyalrong
Kichina-Kitibeti (lugha za Gyalrong)
Situ, ambayo pia huitwa Rgyalrong ya Mashariki, ni lugha ya Kisino-Tibeti ya kundi la Kirgyalrong inayozungumzwa kaskazini-magharibi mwa Sichuan, China. Imejikita katika Wilaya ya Barkam (Ma'erkang) na sehemu za karibu za wilaya za Jinchuan na Li, huku makadirio yanayotajwa mara nyingi yakiwa wazungumzaji 35,000–40,000. Situ ina aina kadhaa za maeneo, zikiwemo Cogtse na Brag-bar, na utafiti wa lahaja huitofautisha na lugha zinazohusiana nayo za Japhug, Tshobdun na Zbu. Kama lugha nyingine za Kirgyalrong, Situ ni lugha ya polisintetiki yenye mofolojia tajiri ya vitenzi, ikijumuisha upatanisho wa nafsi, uashiriaji wa kinyume, ubadilishaji wa mashina na viambishi awali vya mwelekeo au mwendo unaoandamana.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Lugha ya Situ rGyalrong
Maji
tʃʰu
/tʃʰu/
Moto
mə
/mə/
Jua
niʂ
/niʂ/
Mwezi
zla
/zlɑ/
Nyota
zgrɯ
/zɡrɯ/
Mama
ma
/mɑ/
Baba
pə
/pə/
Mimi
nga
/ŋa/
Wewe
nənjo
/nənɟo/
Jina
termi
/tərmi/
Jicho
miʂ
/miʂ/
Mkono
laʂ
/lɑʂ/
Moyo
tʰoŋ
/tʰɔŋ/
Upendo
nə-ŋɯ
/nə.ŋɯ/
Mti
sin
/sin/
Nyumba
kʰoŋ
/kʰɔŋ/
Mbwa
kʰə
/kʰə/
Paka
tsa
/tsʰɑ/
Kula
mə-za
/mə.zɑ/
Kunywa
nə-tɕʰə-n
/nə.tɕʰə.n/
Moja
tʃʰiʂ
/tʃʰiʂ/
Mbili
kanəs
/kʰanəs/
Habari
ŋ̩
/ŋ̩/
Asante
ʒo
/ʒɔ/
Nzuri
tʰuŋ
/tʰʊŋ/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sino-Tibetan (Gyalrongic) zinazohusiana
| Maana | Lugha ya Situ rGyalrong | Kidrung | Kiamdo cha Kitibechi | Kichiang cha Kusini | Kiamru | Kiladakhi | Kikurtöp |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tʃʰu /tʃʰu/ | ʃə /ʃə/ | ཆུ་ /tʂʰu/ | tʃʰu /tʃʰu/ | o /ɔ/ | ཆུ /tɕʰu/ | khwe /kʰwe/ |
| Moto | mə /mə/ | məə /məː/ | མེ་ /mɛ/ | miː /miː/ | mai wa /mɑɪ wɑ/ | མེ /me/ | mi /mi/ |
| Jua | niʂ /niʂ/ | nɯ /nɯ/ | ཉི་མ་ /ɲəmɑ/ | ɲit /ɲit/ | thum /θum/ | ཉི་མ /ɲima/ | ningpe /niŋpe/ |
| Mwezi | zla /zlɑ/ | məŋ /məŋ/ | ཟླ་བ་ /dʐɑwɑ/ | ʐwaː /ʐwaː/ | la /lə/ | ཟླ་བ /zlawa/ | lai /lai/ |
| Nyota | zgrɯ /zɡrɯ/ | əkɯr /əkɯr/ | སྐར་མ /hkarma/ | zgɿ /zɡɿ/ | kɯr /kɯr/ | སྐར་མ /skarma/ | karma /karma/ |
| Mama | ma /mɑ/ | ma /ma/ | ཨ་མ་ /ɑ mɑ/ | miː /miː/ | au /əʔu/ | ཨ་མ /ama/ | amai /amai/ |
| Baba | pə /pə/ | pa /pa/ | ཕ་ /pʰɑ/ | pə /pə/ | pa /pə/ | ཨ་པ /apa/ | apai /apai/ |
| Mimi | nga /ŋa/ | nga /ŋa/ | ང /ŋa/ | qa /qɑ/ | nga /ŋa/ | ང /ŋa/ | ngat /ŋat/ |
| Wewe | nənjo /nənɟo/ | nə /nə/ | ཁྱོད /tɕʰo/ | ʔu /ʔũ/ | nang /naŋ/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | wit /wit/ |
| Jina | termi /tərmi/ | bɯng /bɯŋ/ | མིང /mɪŋ/ | rmə /rmə/ | ming /miŋ/ | མིང /miŋ/ | ming /miŋ/ |
| Jicho | miʂ /miʂ/ | mik /mik/ | མིག་ /mik/ | mit /mit/ | mik /mɪk/ | མིག /mik/ | mik /mik/ |
| Mkono | laʂ /lɑʂ/ | kə /kə/ | ལག་པ་ /læɡ hɑ/ | kʰaː /kʰaː/ | bong /boŋ/ | ལག་པ /lakpa/ | lak /lak/ |
| Moyo | tʰoŋ /tʰɔŋ/ | ʃəŋ /ʃəŋ/ | སེམས་ /sɛm/ | ɲit /ɲit/ | tsak /tsʰɑk/ | སྙིང /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ |
| Upendo | nə-ŋɯ /nə.ŋɯ/ | ʃit /ʃit/ | དགའ་ /ɡɑ/ | pʰo /pʰo/ | akiet /əkiɛt/ | དགའ /ɡa/ | ga /ɡa/ |
| Mti | sin /sin/ | sim /sim/ | ཤིང་ /ʂɪŋ/ | tʃʰoː /tʃʰoː/ | tshing /tsʰɪŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | shing /ɕiŋ/ |
| Nyumba | kʰoŋ /kʰɔŋ/ | im /im/ | ཁང་ /kʰɑŋ/ | kʰə /kʰə/ | khim /kʲɪm/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | khim /kʰim/ |
| Mbwa | kʰə /kʰə/ | kʰja /kʰja/ | ཁྱི་ མོ་ /tʂʰə mɔ/ | kʰwe /kʰwe/ | takui /təkuɪ/ | ཁྱི /kʰi/ | khwi /kʰwi/ |
| Paka | tsa /tsʰɑ/ | tsa /tsʰa/ | ཀུ་ཕ་ /kufa/ | maː /maː/ | tamin /təmɪn/ | བྱི་ལ /pila/ | byila /bila/ |
| Kula | mə-za /mə.zɑ/ | ʃə /ʃə/ | ཟ་ /zɑ/ | tʃʰə /tʃʰə/ | tsa /tsɑ/ | ཟ /za/ | za /za/ |
| Kunywa | nə-tɕʰə-n /nə.tɕʰə.n/ | pə /pə/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | ʂu /ʂu/ | kham /kʰɑm/ | འཐུང /tʰuŋ/ | thung /tʰuŋ/ |
| Moja | tʃʰiʂ /tʃʰiʂ/ | tik /tik/ | གཅིག་ /tʂik/ | tʃʰik /tʃʰik/ | lok /ləkː/ | གཅིག /tɕik/ | thê /tʰe/ |
| Mbili | kanəs /kʰanəs/ | əni /əni/ | གཉིས /hɲi/ | ɣnə /ɣnə/ | pəni /pəni/ | གཉིས /ɲis/ | zon /zon/ |
| Habari | ŋ̩ /ŋ̩/ | ŋeŋ /ŋeŋ/ | བདེ་མོ་ /bdeː mo/ | niə /niə/ | namaskaro /nɑməskɑro/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | kuzu zangpo /kuzu zaŋpo/ |
| Asante | ʒo /ʒɔ/ | tʃʰɔ /tʃʰɔ/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰoktɕe tɕʰe/ | — /—/ | dhanyabad /dʰənəbɑd/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | kadrinche /kadrintɕe/ |
| Nzuri | tʰuŋ /tʰʊŋ/ | la /la/ | ཡག་པོ་ /jɑkpɑ/ | kʰo /kʰo/ | ayong /əjoŋ/ | ཡག་པོ /jakpo/ | lekpo /lekpo/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.