Ye'kwana
Kimaquiritari
Cariban
Maquiritari (also Ye'kwana, Yekuana, Makiritare, De'kwana) is a Northern Cariban language of the Orinoco-Amazon headwaters region in southern Venezuela and northern Brazil. The Yekuana people are river-dwelling rainforest farmers and traders famous for their basketry (sebucán) and dugout canoe construction. The Yanomami-Yekuana shared territory in Brazil (Roraima) is one of the largest indigenous reserves in South America. Linguistically, Yekuana shows classical Cariban features: ergative-absolutive alignment, complex polypersonal verb morphology, and SOV constituent order. The community is bilingual with Spanish (Venezuela) or Portuguese (Brazil), with active language preservation through the OPIYAJE indigenous organization.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kimaquiritari
Maji
tuna
/tuna/
Moto
kayuwane
/kajuwane/
Jua
shi
/ʃi/
Mwezi
nuna
/nuna/
Mama
ñawi
/ɲawi/
Baba
baba
/baba/
Kula
äsuukai
/ɨsuːkai/
Kunywa
äsoojai
/ɨsoːʒai/
Upendo
ekädäkä
/ekɨdɨkɨ/
Moyo
eyiwekä
/ejiwekɨ/
Mti
eyu
/eju/
Nyumba
ätta
/ɨtːa/
Mbwa
kaikutshi
/kaikutʃi/
Paka
mishi
/miʃi/
Mkono
eñä
/eɲɨ/
Jicho
enu
/enu/
Habari
etämä
/etɨmɨ/
Asante
enaña
/enaɲa/
Moja
toune
/toune/
Nzuri
kataajai
/kataːʒai/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Cariban zinazohusiana
| Maana | Kimaquiritari | Kimisak | Kikarib | Kindau | Kimanda | Kingaju | Kisakizaya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tuna /tuna/ | unø /unø/ | tuna /tuna/ | mvura /mvuɾa/ | ࡌࡉࡀ /mia/ | danum /danum/ | nanum /nanum/ |
| Moto | kayuwane /kajuwane/ | nipi /nipi/ | waktö /waktø/ | muriro /muɾiɾo/ | ࡍࡅࡓࡀ /nura/ | apui /apui/ | lamal /lamal/ |
| Jua | shi /ʃi/ | shi /ʃi/ | weju /weju/ | zuva /zuva/ | ࡔࡀࡌࡔࡀ /ʃamʃa/ | matanandau /matanandau/ | cidal /tʃidal/ |
| Mwezi | nuna /nuna/ | atru /atɾu/ | nuno /nuno/ | mwedzi /mwedzi/ | ࡎࡉࡓࡀ /sira/ | bulan /bulan/ | ʔulalalalal /ʔulalal/ |
| Mama | ñawi /ɲawi/ | mama /mama/ | sano /sano/ | amai /amai/ | ࡀࡌࡀ /ama/ | indu /indu/ | ina /ina/ |
| Baba | baba /baba/ | tata /tata/ | papa /papa/ | baba /baba/ | ࡀࡁࡀ /aba/ | bapa /bapa/ | ama /ama/ |
| Kula | äsuukai /ɨsuːkai/ | mɵ /mɵ/ | onökö /onøkø/ | kudya /kudʒa/ | ࡀࡊࡀࡋ /akal/ | kuman /kuman/ | hekal /hekal/ |
| Kunywa | äsoojai /ɨsoːʒai/ | ushi /uʃi/ | ëne /ɘne/ | kunwa /kunwa/ | ࡔࡕࡀ /ʃta/ | mihop /mihop/ | mihecak /mihetʃak/ |
| Upendo | ekädäkä /ekɨdɨkɨ/ | kausrap /kawsɾap/ | kataneko /kataneko/ | rudo /ɾudo/ | ࡓࡅࡄࡌࡀ /ɾuhma/ | sinta /sinta/ | kapah /kapah/ |
| Moyo | eyiwekä /ejiwekɨ/ | mun /mun/ | emanga /emaŋɡa/ | mwoyo /mwojo/ | ࡋࡉࡁࡀ /liba/ | atei /atei/ | gawang /ɡawaŋ/ |
| Mti | eyu /eju/ | yu /ju/ | wewe /wewe/ | muti /muti/ | ࡀࡊࡀࡍࡀ /akana/ | kayu /kaju/ | kilang /kilaŋ/ |
| Nyumba | ätta /ɨtːa/ | ya /ja/ | paty /pati/ | nyumba /ɲumba/ | ࡁࡉࡕࡀ /bita/ | huma /huma/ | luma /luma/ |
| Mbwa | kaikutshi /kaikutʃi/ | kuchi /kutʃi/ | pero /peɾo/ | imbga /imbɡa/ | ࡊࡀࡋࡁࡀ /kalba/ | asu /asu/ | waco /watʃo/ |
| Paka | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | meu /meu/ | kiti /kiti/ | ࡔࡅࡍࡀࡓࡀ /ʃunara/ | posa /posa/ | posi /posi/ |
| Mkono | eñä /eɲɨ/ | mar /maɾ/ | amu /amu/ | chanza /tʃanza/ | ࡏࡃࡀ /ʔida/ | lengen /ləŋən/ | kamay /kamai/ |
| Jicho | enu /enu/ | kab /kab/ | enu /enu/ | ziso /ziso/ | ࡏࡉࡍࡀ /ʔina/ | mate /mate/ | mata /mata/ |
| Habari | etämä /etɨmɨ/ | ma'rik /maʔɾik/ | mary /maɾi/ | mhoroi /mhoɾoji/ | ࡔࡋࡀࡌࡀ /ʃlama/ | tabea /tabea/ | marayas /maɾajas/ |
| Asante | enaña /enaɲa/ | payn /pajn/ | irombo /iɾombo/ | ndatenda /ndatenda/ | ࡈࡀࡁࡅࡕࡀ /ʈabuta/ | sahindai /sahindai/ | lalumahan /lalumahan/ |
| Moja | toune /toune/ | kan /kan/ | o:wi /oːwi/ | chimwe /tʃimwe/ | ࡄࡀࡃ /had/ | ije /ije/ | cacay /tʃatʃai/ |
| Nzuri | kataajai /kataːʒai/ | kausrik /kawsɾik/ | epoja /epoja/ | kanaka /kanaka/ | ࡈࡀࡁࡀ /tˤaba/ | bahalap /bahalap/ | kapah /kapah/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.