Kimaquiritari

Kiye’kwana, kinachoitwa pia Kimaquiritari na Kide’kwana, ni lugha ya Kikaribu inayozungumzwa na jamii za Ye’kwana kusini mwa Venezuela, hasa majimbo ya Amazonas na Bolívar, na katika jimbo la Roraima kaskazini mwa Brazili. Jamii zimesambaa karibu na vijito vya sehemu za juu za Orinoco na Rio Negro, kuvuka mpaka wa kimataifa unaosababisha mifumo tofauti ya mawasiliano na Kihispania na Kireno. Maelezo ya kiisimu hukitaja Kiye’kwana kuwa hasa na kichwa mwishoni: yambwa hutangulia vitenzi, vishazi vyenye kiima kinachotajwa huelekea kuwa na mpangilio wa kiima–yambwa–kitenzi, na vihusishi huja baada ya nomino. Vitenzi vina mofolojia tajiri inayoweka alama washiriki, wakati, njeo na hali. Sehemu za sarufi zina mifumo ya kergatibu pamoja na aina nyingine za upatanisho, hivyo kueleza mfumo wote kuwa wa kergatibu-kabisa kwa namna moja kungekuwa kurahisisha kupita kiasi.