Akawaio

Lugha ya Akawaio

familia ya Kikaribu

Familiafamilia ya Kikaribu Wasemaji~5–6.4K Hatialfabeti ya Kilatini yenye alama za diakritiki. Hutumia: ï (i giza), ö (u ya mviringo) Lugha rasmiSi rasmi. Imeainishwa kama Iliyo Hatarini Kwa Uhakika (Guyana/Venezuela) na Iliyo Katika Hatari (Brazili) na Atlasi ya UNESCO ya Lugha za Dunia zilizo Hatarini.

Kiakawaio (pia huitwa Kapon au Kapóng) ni lugha ya Kikaribia inayozungumzwa hasa katika eneo la Upper Mazaruni nchini Guyana, na jamii zinazohusiana nchini Venezuela na Brazil. Glottolog hukijumuisha na Kiingkarikó kama Akawaio–Ingarikó, huku ainisho nyingine zikitumia Kapóng kwa kundi pana ambalo linaweza pia kuhusisha Kipatamona, kwa hiyo majina na mipaka hutofautiana. Mofolojia yake ni changamano na hasa hutumia viambishi tamati: vitenzi vinaweza kubeba alama kadhaa za washiriki, njeo, dhamira, mwelekeo na maana nyingine, na mpangilio wa msingi kwa kawaida huelezwa kuwa kiima–yambwa–kitenzi. Kiakawaio huandikwa kwa tahajia za matumizi zinazotegemea Kilatini; kazi ya jamii imetokeza vitabu vya mwanzo, tafsiri na kamusi ya Kiakawaio–Kiingereza iliyochapishwa mwaka 2014. Lugha bado inatumika katika jamii za Upper Mazaruni na maisha ya kitamaduni na kidini, lakini Glottolog huiainisha kuwa imehatarishwa kwa kuwa Kiingereza, Kireno na Kihispania vinazidi kutawala shule na mawasiliano mapana.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Lugha ya Akawaio

Maji

tuna

/tu.na/

Moto

abɔk

/ə.bɔk/

Jua

weyu

/we.ju/

Mwezi

nuno

/nu.no/

Nyota

sirikö

/siɾikɯ/

Mama

saŋ

/sɑŋ/

Baba

papai

/pa.pai/

Mimi

üürü

/ɯːɾɯ/

Wewe

amürü

/amɯɾɯ/

Jina

ese'

/eseʔ/

Jicho

emïk

/e.mɨk/

Mkono

pana

/pa.na/

Moyo

mïda

/mɨ.da/

Upendo

waiko

/wai.ko/

Mti

pupö

/pu.pɔ/

Nyumba

enna

/en.na/

Mbwa

inu

/i.nu/

Paka

mïta

/mɨ.ta/

Kula

enu

/e.nu/

Kunywa

pʉra

/pɨ.ra/

Moja

teginnö

/te.ɡin.nɔ/

Mbili

asa'rö

/asaʔɾɯ/

Habari

kapon

/ka.pon/

Asante

tabe

/ta.be/

Nzuri

wagɨ

/wa.ɡɨ/

Kekeo

pika

/piˈka/

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Cariban zinazohusiana

Maana Lugha ya AkawaioKikaribKipemónKimaquiritariKigarifunaKigurarani cha MbyáKisisilia
Maji tuna /tu.na/ tuna /tuna/ /ky/ tuna /tuna/ huya /huja/ y /ɨ/ acqua /akkwa/
Moto abɔk /ə.bɔk/ wàto /wahto/ apok /apɔk/ kayuwane /kajuwane/ watu /watu/ tata /ta.ˈta/ focu /fɔku/
Jua weyu /we.ju/ weju /weju/ wato /watɯ/ shi /ʃi/ weyu /weju/ nhamandu /ɲã.mɑ̃.ˈdu/ suli /suli/
Mwezi nuno /nu.no/ nuno /nuno/ karo /kaɾɯ/ nuna /nuna/ hati /hati/ jaxy /ʒa.ˈʃɨ/ luna /luna/
Nyota sirikö /siɾikɯ/ siriko /siɾiko/ chirikö /tʃiɾikø/ sirikö /ʃirikœ/ waruguma /waɾuɡuma/ jaxy tata /dʒaʃɨ taˈta/ stidda /ˈstɪɖːa/
Mama saŋ /sɑŋ/ sano /sano/ mamã /mamɑ̃/ ñawi /ɲawi/ úguchu /uɡutʃu/ sy /ˈsɨ/ matri /matri/
Baba papai /pa.pai/ papa /papa/ papai /papɑ̃i/ baba /baba/ úguchili /uɡutʃili/ tupa /ˈtu.pa/ patri /patri/
Mimi üürü /ɯːɾɯ/ au /au/ yuurö /juːɾø/ üwü /ɨwɨ/ au /au/ xee /ʃeː/ iu /ˈju/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.