Pemon
Kipemón
familia ya Kikaribu
Kipemón (ISO 639-3: aoc) ni lugha ya Kikaribi iliyo hatarini, inayozungumzwa hasa na Wapemón kusini-mashariki mwa Venezuela, hususan Gran Sabana na Hifadhi ya Taifa ya Canaima katika Jimbo la Bolívar; jamii zinazohusiana nao zipo pia ng'ambo ya mipaka nchini Guyana na Brazil. Jina Pemón linamaanisha “mtu” au “watu” na hutumiwa na jamii kadhaa za kimaeneo. Kwa kawaida hutambuliwa aina 3 kuu zinazoelewana: Arekuna, Kamarakoto na Taurepan, ambazo zimesambaa katika maeneo ya mipaka ya Venezuela, Guyana na Brazil. Kipemón huandikwa kwa tahajia za matumizi zenye msingi wa herufi za Kilatini zinazotumika katika elimu, maandishi ya dini na uhifadhi wa kiisimu; shinikizo la Kihispania na Kireno hutofautiana kwa nchi, lakini lugha hii bado ni alama muhimu ya utambulisho na inaendelea kurithishwa baina ya vizazi katika jamii nyingi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kipemón
Maji
kü
/ky/
Moto
apok
/apɔk/
Jua
wato
/watɯ/
Mwezi
karo
/kaɾɯ/
Nyota
chirikö
/tʃiɾikø/
Mama
mamã
/mamɑ̃/
Baba
papai
/papɑ̃i/
Mimi
yuurö
/juːɾø/
Wewe
amörö
/amøɾø/
Jina
ese'
/eseʔ/
Jicho
poki
/pɯki/
Mkono
tïna
/tina/
Moyo
sïköpoka
/sikɯpɯka/
Upendo
kemenü
/kemenü/
Mti
tïmö
/timɯ/
Nyumba
karata
/kaɾata/
Mbwa
yaremoro
/jaɾeɯɾɯ/
Paka
kïrïmï
/kirimi/
Kula
manepotaro
/manepoɾaɾɯ/
Kunywa
atü
/atu/
Moja
potakoron
/potakaɾɯn/
Mbili
saköne
/sakøne/
Habari
apî
/api/
Asante
mïrako
/miɾakɯ/
Nzuri
mïratö
/miɾatɯ/
Kekeo
pika
/ˈpika/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Cariban zinazohusiana
| Maana | Kipemón | Lugha ya Akawaio | Kikarib | Asháninka | Kibororo | Kitahiti | Kiainu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kü /ky/ | tuna /tu.na/ | tuna /tuna/ | nija /nidʒa/ | yje /ʝje/ | pape /pape/ | ワッカ /wakka/ |
| Moto | apok /apɔk/ | abɔk /ə.bɔk/ | wàto /wahto/ | paamari /paːmaɾi/ | owe /ɔwe/ | auahi /auahi/ | アペ /ape/ |
| Jua | wato /watɯ/ | weyu /we.ju/ | weju /weju/ | oorya /oːɾja/ | parado /paɾadu/ | mahana /mahana/ | チュプ /tɕup/ |
| Mwezi | karo /kaɾɯ/ | nuno /nu.no/ | nuno /nuno/ | kashiri /kaʃiɾi/ | aroe /aɾɔe/ | marama /maɾama/ | クンネチュプ /kunnetɕup/ |
| Nyota | chirikö /tʃiɾikø/ | sirikö /siɾikɯ/ | siriko /siɾiko/ | impoquiro /impokiɾo/ | kajewu /kaˈʒewu/ | fetiʻa /feˈtiʔa/ | ノチウ /notɕiw/ |
| Mama | mamã /mamɑ̃/ | saŋ /sɑŋ/ | sano /sano/ | ina /ina/ | e /e/ | māmā /maːmaː/ | ハポ /hapo/ |
| Baba | papai /papɑ̃i/ | papai /pa.pai/ | papa /papa/ | apa /apa/ | apyge /apɨɡe/ | pāpā /paːpaː/ | アチャ /atɕa/ |
| Mimi | yuurö /juːɾø/ | üürü /ɯːɾɯ/ | au /au/ | naaka /naːka/ | imi /imi/ | au /au/ | カニ /kani/ |
| Wewe | amörö /amøɾø/ | amürü /amɯɾɯ/ | amoro /amoɾo/ | aviro /aβiɾo/ | aki /aki/ | ʻoe /ʔoe/ | エアニ /eani/ |
| Jina | ese' /eseʔ/ | ese' /eseʔ/ | eeti /eːti/ | ivairo /iβaiɾo/ | ie /iɛ/ | iʻoa /iˈʔoa/ | レ /ɾe/ |
| Jicho | poki /pɯki/ | emïk /e.mɨk/ | enu /enu/ | noki /noki/ | ba /ba/ | mata /mata/ | シㇰ /ɕik/ |
| Mkono | tïna /tina/ | pana /pa.na/ | aina /aina/ | nako /nako/ | ekra /ekɾa/ | rima /ɾima/ | テㇰ /tek/ |
| Moyo | sïköpoka /sikɯpɯka/ | mïda /mɨ.da/ | emanga /emaŋɡa/ | nosanto /nosanto/ | mara /maɾa/ | mafatu /mafatu/ | サンペ /sampe/ |
| Upendo | kemenü /kemenü/ | waiko /wai.ko/ | kataneko /kataneko/ | nonintsi /nonintsi/ | cya /tʃja/ | here /heɾe/ | オマプ /omap/ |
| Mti | tïmö /timɯ/ | pupö /pu.pɔ/ | wewe /wewe/ | inchato /intʃato/ | mae /mae/ | tumu rāʻau /tumu ɾaːʔau/ | ニ /ni/ |
| Nyumba | karata /kaɾata/ | enna /en.na/ | paty /pati/ | pankotsi /paŋkotsi/ | jara /jaɾa/ | fare /faɾe/ | チセ /tɕise/ |
| Mbwa | yaremoro /jaɾeɯɾɯ/ | inu /i.nu/ | pero /peɾo/ | otsiti /otsiti/ | rebo /ɾebo/ | ʻūrī /ʔuːɾiː/ | セタ /seta/ |
| Paka | kïrïmï /kirimi/ | mïta /mɨ.ta/ | meu /meu/ | mishito /miʃito/ | kuie /kwie/ | mīmī /miːmiː/ | チャペ /tɕape/ |
| Kula | manepotaro /manepoɾaɾɯ/ | enu /e.nu/ | onökö /onøkø/ | noyaki /nojaki/ | paje /paje/ | ʻamu /ʔamu/ | イペ /ipe/ |
| Kunywa | atü /atu/ | pʉra /pɨ.ra/ | ëne /ɘne/ | noiri /noiɾi/ | aru /aɾu/ | inu /inu/ | ク /ku/ |
| Moja | potakoron /potakaɾɯn/ | teginnö /te.ɡin.nɔ/ | o:wi /oːwi/ | aparoni /apaɾoni/ | mokojie /mokɔje/ | hōʻē /hoːʔeː/ | シネプ /ɕinep/ |
| Mbili | saköne /sakøne/ | asa'rö /asaʔɾɯ/ | oko /oko/ | apite /apite/ | pobe /pobe/ | piti /piti/ | トゥ /tu/ |
| Habari | apî /api/ | kapon /ka.pon/ | mary /maɾi/ | aviro /aβiɾo/ | are /aɾe/ | ʻia ora na /ʔia oɾa na/ | イランカラプテ /iɾankaɾapte/ |
| Asante | mïrako /miɾakɯ/ | tabe /ta.be/ | irombo /iɾombo/ | naranki /naɾaŋki/ | iya /ija/ | māuruuru /maːuɾuuɾu/ | イヤイライケレ /ijairaikeɾe/ |
| Nzuri | mïratö /miɾatɯ/ | wagɨ /wa.ɡɨ/ | epoja /epoja/ | kameetsa /kameːtsa/ | boe /bɔe/ | maitaʻi /maitaʔi/ | ピリカ /piɾika/ |
| Kekeo | pika /ˈpika/ | pika /piˈka/ | pika /piˈka/ | tsiya /ˈtsija/ | — | ʻārevareva /ʔaːɾevaˈɾeva/ | カッコㇰ /ˈkakkok/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.