Kari'na
Kikarib
familia ya Kikaribu
Kikaribi cha Galibi (kwa jina la kujiita Kari'na, pia hujulikana kama Kalinha au Karina) ni lugha kielelezo ya familia nzima ya lugha za Kikaribi — neno la Kihispania «caribe» limetokana na jina la kujiita la Wakaribi, na lilizua maneno yote mawili «Caribbean» (eneo la kijiografia la Karibi) na «cannibal» (mlaji wa nyama ya binadamu) — Wakaribi walikuwa watu wapiganaji walioogopwa katika simulizi za kikoloni za Kihispania. Lugha ya Kikaribi cha Galibi huzungumzwa na watu wapatao 7,000 kotekote Suriname, Guiana ya Ufaransa, Venezuela, Guyana, na kaskazini mwa Brazili. Watu wa Kikaribi walikuwa kundi kuu la kiasili la kusini mwa Karibi na pwani ya kaskazini ya Amerika Kusini wakati wa mawasiliano ya Wazungu katika miaka ya 1490, baada ya kuhamia kaskazini kutoka bonde la Amazoni ili kuwaondoa watu wa awali wa Arawak. Lugha ya Kikaribi ilikuwa lingua franca ya kusini mwa Karibi kabla ya kubadilishwa kwa kiasi kikubwa na lugha za kikoloni, ambapo jamii za wazungumzaji wa Kikaribi zilizosalia sasa zimejikita kandokando ya pwani ya Atlantiki ya Guiana na Antili Ndogo (ambapo Kikaribi kimebadilishwa kwa hakika na Kigarifuna cab — kilichotokana na lugha ya krioli ya Kikaribi-Kiarawak-Kihispania-Kifaransa iliyositawi katika kisiwa cha St. Vincent).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikarib
Maji
tuna
/tuna/
Moto
wàto
/wahto/
Jua
weju
/weju/
Mwezi
nuno
/nuno/
Nyota
siriko
/siɾiko/
Mama
sano
/sano/
Baba
papa
/papa/
Mimi
au
/au/
Wewe
amoro
/amoɾo/
Jina
eeti
/eːti/
Jicho
enu
/enu/
Mkono
aina
/aina/
Moyo
emanga
/emaŋɡa/
Upendo
kataneko
/kataneko/
Mti
wewe
/wewe/
Nyumba
paty
/pati/
Mbwa
pero
/peɾo/
Paka
meu
/meu/
Kula
onökö
/onøkø/
Kunywa
ëne
/ɘne/
Moja
o:wi
/oːwi/
Mbili
oko
/oko/
Habari
mary
/maɾi/
Asante
irombo
/iɾombo/
Nzuri
epoja
/epoja/
Kekeo
pika
/piˈka/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Cariban zinazohusiana
| Maana | Kikarib | Lugha ya Akawaio | Kigarifuna | Kimaquiritari | Kipemón | Kimaori | Kimarquesa |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tuna /tuna/ | tuna /tu.na/ | huya /huja/ | tuna /tuna/ | kü /ky/ | wai /wai/ | vai /vai/ |
| Moto | wàto /wahto/ | abɔk /ə.bɔk/ | watu /watu/ | kayuwane /kajuwane/ | apok /apɔk/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ |
| Jua | weju /weju/ | weyu /we.ju/ | weyu /weju/ | shi /ʃi/ | wato /watɯ/ | rā /ɾaː/ | ʻoumati /ʔoumati/ |
| Mwezi | nuno /nuno/ | nuno /nu.no/ | hati /hati/ | nuna /nuna/ | karo /kaɾɯ/ | marama /maɾama/ | mahina /mahina/ |
| Nyota | siriko /siɾiko/ | sirikö /siɾikɯ/ | waruguma /waɾuɡuma/ | sirikö /ʃirikœ/ | chirikö /tʃiɾikø/ | whetū /ɸɛtuː/ | hetu /hetu/ |
| Mama | sano /sano/ | saŋ /sɑŋ/ | úguchu /uɡutʃu/ | ñawi /ɲawi/ | mamã /mamɑ̃/ | whaea /ɸaea/ | kuʻa /kuʔa/ |
| Baba | papa /papa/ | papai /pa.pai/ | úguchili /uɡutʃili/ | baba /baba/ | papai /papɑ̃i/ | matua /matua/ | motua /motua/ |
| Mimi | au /au/ | üürü /ɯːɾɯ/ | au /au/ | üwü /ɨwɨ/ | yuurö /juːɾø/ | au /au/ | au /au/ |
| Wewe | amoro /amoɾo/ | amürü /amɯɾɯ/ | amürü /amɨɾɨ/ | amöödö /amœːdœ/ | amörö /amøɾø/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Jina | eeti /eːti/ | ese' /eseʔ/ | iri /iɾi/ | eesedi /eːsedi/ | ese' /eseʔ/ | ingoa /iŋoa/ | ikoa /ikoa/ |
| Jicho | enu /enu/ | emïk /e.mɨk/ | úgubu /uɡubu/ | enu /enu/ | poki /pɯki/ | karu /ˈkaɾu/ | mata /mata/ |
| Mkono | aina /aina/ | pana /pa.na/ | úhabu /uhabu/ | eñä /eɲɨ/ | tïna /tina/ | ringa /ɾiŋa/ | ʻima /ʔima/ |
| Moyo | emanga /emaŋɡa/ | mïda /mɨ.da/ | anigi /aniɡi/ | eyiwekä /ejiwekɨ/ | sïköpoka /sikɯpɯka/ | ngākau /ŋaːkau/ | fatu /fatu/ |
| Upendo | kataneko /kataneko/ | waiko /wai.ko/ | hínsiñe /hinsiɲe/ | ekädäkä /ekɨdɨkɨ/ | kemenü /kemenü/ | aroha /aɾoha/ | hanahana /hanahana/ |
| Mti | wewe /wewe/ | pupö /pu.pɔ/ | wewe /wewe/ | eyu /eju/ | tïmö /timɯ/ | rākau /ɾaːkau/ | tumu kahi /tumu kahi/ |
| Nyumba | paty /pati/ | enna /en.na/ | muna /muna/ | ätta /ɨtːa/ | karata /kaɾata/ | whare /ɸaɾe/ | hae /hae/ |
| Mbwa | pero /peɾo/ | inu /i.nu/ | aulamu /aulamu/ | kaikutshi /kaikutʃi/ | yaremoro /jaɾeɯɾɯ/ | kurī /kuɾiː/ | peko /peko/ |
| Paka | meu /meu/ | mïta /mɨ.ta/ | meu /meu/ | mishi /miʃi/ | kïrïmï /kirimi/ | ngeru /ŋeɾu/ | piki /piki/ |
| Kula | onökö /onøkø/ | enu /e.nu/ | éiga /eiɡa/ | äsuukai /ɨsuːkai/ | manepotaro /manepoɾaɾɯ/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Kunywa | ëne /ɘne/ | pʉra /pɨ.ra/ | ata /ata/ | äsoojai /ɨsoːʒai/ | atü /atu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Moja | o:wi /oːwi/ | teginnö /te.ɡin.nɔ/ | aban /aban/ | toune /toune/ | potakoron /potakaɾɯn/ | tahi /tahi/ | tahi /tahi/ |
| Mbili | oko /oko/ | asa'rö /asaʔɾɯ/ | biama /biama/ | aake /aːke/ | saköne /sakøne/ | rua /ɾua/ | ʻua /ʔua/ |
| Habari | mary /maɾi/ | kapon /ka.pon/ | mabuiga /mabuiɡa/ | etämä /etɨmɨ/ | apî /api/ | kia ora /kia oɾa/ | kaoha /kaoha/ |
| Asante | irombo /iɾombo/ | tabe /ta.be/ | seremein /seremein/ | enaña /enaɲa/ | mïrako /miɾakɯ/ | ngā mihi /ŋaː mihi/ | mauruuru /mauɾuuɾu/ |
| Nzuri | epoja /epoja/ | wagɨ /wa.ɡɨ/ | buidu /bwidu/ | kataajai /kataːʒai/ | mïratö /miɾatɯ/ | pai /pai/ | maitaʻi /maitaʔi/ |
| Kekeo | pika /piˈka/ | pika /piˈka/ | — | — | pika /ˈpika/ | koekoeā /kɔɛkɔɛˈaː/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.