Ghanaian English
Kiingereza (Ghana)
Kijerumani
Kiingereza cha Ghana (kwa kawaida chenye lebo en-GH) ni aina ya Kiingereza iliyokita katika taasisi, inayotumiwa kama lugha rasmi ya Ghana na lugha ya mawasiliano ya taifa katika jamii yenye lugha nyingi sana. Ni muhimu serikalini, katika sheria, elimu na vyombo vya habari vya kitaifa na kwa kawaida hujifunzwa pamoja na lugha moja au zaidi za Ghana kama Kiakan, Kiewe, Kiga au Kidagbani. Kihistoria kilikua kutoka Kiingereza cha Uingereza, lakini kina sifa thabiti za kieneo katika matamshi, msamiati, sarufi na mazungumzo. Kiingereza cha Ghana cha wasomi kwa kawaida hakitamki r baada ya irabu, hakina r ya kuunganisha wala ya kuingizwa, na mara nyingi hutofautiana na Received Pronunciation ya Uingereza katika urefu wa irabu na baadhi ya upambanuzi wa konsonanti; matokeo hutegemea lugha ya kwanza ya mzungumzaji. Hakipaswi kuchanganywa na Pijini ya Kiingereza cha Ghana, pijini tofauti yenye msamiati wa Kiingereza, sarufi na usambazaji wake wa kijamii.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiingereza (Ghana)
Maji
water
/ˈwɔːtə/
Moto
fire
/faɪə/
Jua
sun
/sʌn/
Mwezi
moon
/muːn/
Nyota
star
/staː/
Mama
mother
/ˈmʌðə/
Baba
father
/ˈfaːðə/
Mimi
I
/aɪ/
Wewe
you
/juː/
Jina
name
/neɪm/
Jicho
eye
/aɪ/
Mkono
hand
/hænd/
Moyo
heart
/haːt/
Upendo
love
/lʌv/
Mti
tree
/triː/
Nyumba
house
/haʊs/
Mbwa
dog
/dɔɡ/
Paka
cat
/kæt/
Kula
eat
/iːt/
Kunywa
drink
/drɪŋk/
Moja
one
/wʌn/
Mbili
two
/tuː/
Habari
hello
/həˈloː/
Asante
thanks
/θæŋks/
Nzuri
good
/ɡʊd/
Kekeo
cuckoo
/ˈkʊkuː/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Germanic zinazohusiana
| Maana | Kiingereza (Ghana) | Kiingereza | Kiingereza (Afrika Kusini) | Kiingereza (Kiwelshi) | Kiingereza (Ufilipino) | Kiingereza (Kinjenya) | Kiingereza (West Country) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | water /ˈwɔːtə/ | water /ˈwɔːtə/ | water /ˈwɔːtə/ | water /ˈwɔːtə/ | water /ˈwɔːtə/ | water /ˈwɑːtə/ | water /ˈwɔːtɚ/ |
| Moto | fire /faɪə/ | fire /faɪə/ | fire /faɪə/ | fire /faɪə/ | fire /ˈfaɪə/ | fire /faɪə/ | fire /faɪɚ/ |
| Jua | sun /sʌn/ | sun /sʌn/ | sun /sʌn/ | sun /sʌn/ | sun /sʌn/ | sun /sʌn/ | sun /sʌn/ |
| Mwezi | moon /muːn/ | moon /muːn/ | moon /muːn/ | moon /muːn/ | moon /muːn/ | moon /muːn/ | moon /muːn/ |
| Nyota | star /staː/ | star /stɑːɹ/ | star /stɑː/ | star /staː/ | star /stɑr/ | star /staː/ | star /stɑːɹ/ |
| Mama | mother /ˈmʌðə/ | mother /ˈmʌðə/ | mother /ˈmʌðə/ | mother /ˈmʌðə/ | mother /ˈmʌðə/ | mother /ˈmɔðə/ | mother /ˈmʌðɚ/ |
| Baba | father /ˈfaːðə/ | father /ˈfɑːðə/ | father /ˈfɑːðə/ | father /ˈfɑːðə/ | father /ˈfɑðə/ | father /ˈfɑːðə/ | father /ˈvɑːðɚ/ |
| Mimi | I /aɪ/ | I /aɪ/ | I /ɑɪ/ | I /aɪ/ | I /aɪ/ | I /aɪ/ | I /aɪ/ |
| Wewe | you /juː/ | you /juː/ | you /juː/ | you /juː/ | you /ju/ | you /ju/ | you /juː/ |
| Jina | name /neɪm/ | name /neɪm/ | name /naɪm/ | name /neːm/ | name /neɪm/ | name /neːm/ | name /neɪm/ |
| Jicho | eye /aɪ/ | eye /aɪ/ | eye /aɪ/ | eye /aɪ/ | eye /aɪ/ | eye /aɪ/ | eye /aɪ/ |
| Mkono | hand /hænd/ | hand /hænd/ | hand /hænd/ | hand /hand/ | hand /hænd/ | hand /hænd/ | hand /hand/ |
| Moyo | heart /haːt/ | heart /hɑːt/ | heart /hɑːt/ | heart /hɑːt/ | heart /hɑːt/ | heart /hɑːt/ | heart /hɑːɹt/ |
| Upendo | love /lʌv/ | love /lʌv/ | love /lʌv/ | love /lʌv/ | love /lʌv/ | love /lʌv/ | love /lʌv/ |
| Mti | tree /triː/ | tree /tɹiː/ | tree /tɹiː/ | tree /tɹiː/ | tree /tɹiː/ | tree /tɹiː/ | tree /tɹiː/ |
| Nyumba | house /haʊs/ | house /haʊs/ | house /haʊs/ | house /haʊs/ | house /haʊs/ | house /haʊs/ | house /haʊs/ |
| Mbwa | dog /dɔɡ/ | dog /dɒɡ/ | dog /dɒɡ/ | dog /dɒɡ/ | dog /dɔg/ | dog /dɔɡ/ | dog /dɒɡ/ |
| Paka | cat /kæt/ | cat /kæt/ | cat /kæt/ | cat /kʰat/ | cat /kæt/ | cat /kæt/ | cat /kat/ |
| Kula | eat /iːt/ | eat /iːt/ | eat /iːt/ | eat /iːt/ | eat /iːt/ | eat /iːt/ | eat /iːt/ |
| Kunywa | drink /drɪŋk/ | drink /dɹɪŋk/ | drink /dɹɪŋk/ | drink /dɹɪŋk/ | drink /dɹɪŋk/ | drink /dɹɪŋk/ | drink /dɹɪŋk/ |
| Moja | one /wʌn/ | one /wʌn/ | one /wʌn/ | one /wʌn/ | one /wʌn/ | one /wʌn/ | one /wʌn/ |
| Mbili | two /tuː/ | two /tuː/ | two /tʉː/ | two /tuː/ | two /tu/ | two /tu/ | two /tuː/ |
| Habari | hello /həˈloː/ | hello /həˈləʊ/ | hello /həˈləʊ/ | hello /həˈləʊ/ | hello /həˈloː/ | hello /həˈlo/ | hello /hɛˈloʊ/ |
| Asante | thanks /θæŋks/ | thank you /θæŋk juː/ | thanks /θæŋks/ | thanks /θaŋks/ | thanks /θæŋks/ | thank you /tæŋk juː/ | thanks /θaŋks/ |
| Nzuri | good /ɡʊd/ | good /ɡʊd/ | good /ɡʊd/ | good /ɡʊd/ | good /ɡʊd/ | good /ɡʊd/ | good /ɡʊd/ |
| Kekeo | cuckoo /ˈkʊkuː/ | cuckoo /ˈkʊkuː/ | cuckoo /ˈkʊkuː/ | cuckoo /ˈkʊkuː/ | cuckoo /ˈkʊkuː/ | cuckoo /ˈkʊkuː/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.