Aln8baôdwawôgan

Kiabenaki cha Magharibi

Algonquian

FamiliaAlgonquian Wasemaji~10 wanaozungumza vizuri HatiKilatini NchiKanada Lugha rasmiHapana (Kiingereza na Kifaransa ndizo lugha rasmi za Kanada) Uhai wa lughahatari kubwa sana ISO 639-3abe

Kiabenaki cha Magharibi (kwa jina la asili Aln8baôdwawôgan) ni lugha ya Kialgonkia cha Mashariki katika tawi-dogo la Kiabenaki, ambayo asili yake ilizungumzwa katika eneo la Bonde la Champlain la maeneo ya leo ya Vermont, New Hampshire na kusini mwa Quebec. Waabenaki walikuwa wenyeji asilia wa maeneo haya, na lahaja ya magharibi hujitofautisha na Kiabenaki cha Mashariki (Penobscot, Maine) na pia Kimaliseet-Passamaquoddy chenye uhusiano wa karibu. Kufikia mwishoni mwa karne ya 19, sera za uigaji za Marekani na sheria za eugenics za Vermont zilikuwa zimekandamiza kwa kiasi kikubwa jamii ya Waabenaki, huku wazungumzaji wengi wakihamia Kifaransa huko Odanak, Quebec, ambako Waabenaki wengi walikuwa wamekimbilia kuepuka mateso ya Marekani. Kufikia miaka ya 1980, ni wazungumzaji wachache tu fasaha waliobaki. Kamusi ya Day ya mwaka 1995 na programu za kuzamia lugha za jamii ya Odanak zimeanzisha uhuishaji hai wa urithi, hasa miongoni mwa vijana wa Kiabenaki katika jamii ya Odanak.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kiabenaki cha Magharibi

Maji

nebi

/nebi/

Moto

skuda

/skuda/

Jua

kisos

/kisos/

Mwezi

nanibossad

/nanibossad/

Nyota

alakws

/alakʷs/

Mama

nigueno

/niɡweno/

Baba

mitôgwes

/mitõɡwes/

Mimi

nia

/nia/

Wewe

kia

/kia/

Jina

wizôwôgan

/wizɔ̃wɔ̃ɡan/

Jicho

seskaganno

/seskaɡanno/

Mkono

nelidj

/nelidʒ/

Moyo

matagua

/mataɡwa/

Upendo

wadjawimaɔ

/wadʒawimɔ̃/

Mti

abazi

/abazi/

Nyumba

wigwôm

/wiɡwõm/

Mbwa

alemos

/alemos/

Paka

minasso

/minasso/

Kula

midjoda

/midʒoda/

Kunywa

minoda

/minoda/

Moja

ngwedi

/ŋɡwedi/

Mbili

nis

/nis/

Habari

kwai

/kwai/

Asante

wliwni

/wliwni/

Nzuri

wlaha

/wlaha/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Algonquian zinazohusiana

Maana Kiabenaki cha MagharibiKimaliseet-PassamaquoddyKiatikamekwKicree cha MwambaoKicree (Tambarare)KipotawatomiMunsee
Maji nebi /nebi/ samaqan /samakʷan/ nipi /nipi/ ᓂᐱᕀ /nipiː/ ᓂᐱᕀ /nipij/ mbish /mbɪʃ/ mpíi /mbiː/
Moto skuda /skuda/ skwut /skʷut/ ickoteo /iʃkoteo/ ᐃᐢᑯᑌᐤ /iskoteːw/ ᐃᐢᑯᑌᐤ /iskoteːw/ shkodé /ʃkode/ lúhsuw /luhsuw/
Jua kisos /kisos/ kisuhs /kisuhs/ pisim /pisim/ ᐲᓯᒼ /piːsim/ ᐲᓯᒼ /piːsim/ gises /ɡises/ kíishux /kiːʃux/
Mwezi nanibossad /nanibossad/ nipawset /nipawset/ tipikaw pisim /tipikaw pisim/ ᑎᐱᐢᑳᐃᐧᐲᓯᒼ /tipiskaːwi piːsim/ ᑎᐱᐢᑳᐍᐲᓯᒼ /tipiskaːwi piːsim/ dbëk-gises /dbək‿ɡises/ nipáhum /nipahum/
Nyota alakws /alakʷs/ possesom /pəsːesɒm/ atcakos /atʃakos/ ᐊᒑᐦᑯᐢ /acaːhkos/ ᐊᒑᐦᑯᐢ /acaːhkos/ nuk /nək/ alaánkw /alaːŋkʷ/
Mama nigueno /niɡweno/ nikuwoss /nikuwoss/ okawi /okawi/ ᓂᑳᐃᐧ /nikaːwiː/ ᓂᑲᐎᕀ /nikaːwij/ nge /ŋɡe/ nkáhees /ŋkaheːs/
Baba mitôgwes /mitõɡwes/ mihtaqs /mihtaqs/ ohi /ohi/ ᓅᐦᑖᐃᐧ /noːhtaːwiː/ ᓄᐦᑖᐎᕀ /noːhtaːwij/ nos /nos/ nóoxw /noːxw/
Mimi nia /nia/ nil /nil/ nir /niɾ/ ᓂᔭ /niya/ ᓂᔭ /nija/ nin /nin/ nii /niː/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.