Siksiká Iʼksistamiʼkssin
Lugha ya Blackfoot
Algonquian
Blackfoot (ISO 639-3: bla), inayojulikana katika lugha yenyewe kama Siksikáí’powahsin au Niitsi’powahsin, ni lugha ya Kialgonquian ya Nyanda za Konfederesheni ya Blackfoot. Huzungumzwa miongoni mwa mataifa ya Siksika, Kainai na Piikani kusini mwa Alberta nchini Kanada, na Taifa la Blackfeet huko Montana, Marekani. Aina za kimaeneo zenye uhusiano wa karibu ni Siksika, Kainai, Aapátohsipikani (Piikani ya Kaskazini) na Aamsskáápipikani (Piikani ya Kusini); kuhamia kwa Kiingereza kumeiweka Blackfoot hatarini licha ya juhudi zinazoendelea za jamii za kuifufua na kuifundisha. Blackfoot ni lugha ya polisintetiki yenye mofolojia changamano ya vitenzi na mpangilio wa maneno unaonyumbulika kiasi; tahajia sanifu yenye msingi wa herufi za Kilatini iliyopitishwa Alberta mwaka 1975 huonyesha sauti ndefu kwa kurudia herufi na ina alama ya kizuiwa glota.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Lugha ya Blackfoot
Maji
aohkíí
/aoxkiː/
Moto
kówa
/koːwa/
Jua
naató'si
/naːtoʔsi/
Mwezi
kokómiksi
/kokoːmiksi/
Nyota
kakató'si
/kakatoʔsi/
Mama
nomó
/nomoː/
Baba
apó
/apoː/
Mimi
niistó
/niːsto/
Wewe
kiistó
/kiːsto/
Jina
inihka'sini
/inixkaʔsini/
Jicho
istó
/istoː/
Mkono
aksí
/aksiː/
Moyo
—
/—/
Upendo
—
/—/
Mti
ohtá
/ohtaː/
Nyumba
mahkówa
/mahkoːwa/
Mbwa
imitáá
/imitaː/
Paka
pisimó
/pisimoː/
Kula
íta
/iːta/
Kunywa
oknáhsim
/oknaːhsim/
Moja
niʼtokska
/niʔtokska/
Mbili
naatoka
/naːtoka/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
otstapé
/otstapeː/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Algonquian zinazohusiana
| Maana | Lugha ya Blackfoot | Proto-Kiryūkyū | Kibabuza | Proto-Kra-Dai | Kihaid | Kigiriki cha Kimycenae | Kiguugu yimithirr |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | aohkíí /aoxkiː/ | *midu /midu/ | zalum /zalum/ | *naːm /naːm/ | xúu /χuː/ | 𐀄𐀈 /hudɔːr/ | buurraay /buːraːj/ |
| Moto | kówa /koːwa/ | *pii /piː/ | apoi /apoi/ | *vɤj /vɤj/ | guḵ /ɡuk̚/ | 𐀢 /pyːr/ | — /—/ |
| Jua | naató'si /naːtoʔsi/ | *teda /teda/ | — /—/ | — /—/ | t'áaw /tʰɑːw/ | 𐀀𐀸𐀪𐀍 /haːwelios/ | ngalan /ŋalan/ |
| Mwezi | kokómiksi /kokoːmiksi/ | *tuki /tuki/ | zilias /siliəs/ | — /—/ | x̱aad /χɑːt̚/ | 𐀕 /mɛːn/ | giitha /ɡiːt̪a/ |
| Nyota | kakató'si /kakatoʔsi/ | *posi /posi/ | botto /botːo/ | — /—/ | k'aayhlt'áa /kʼaːjɬtʼáː/ | 𐀀𐀳𐀫 /astɛːr/ | biidhi /biːt̪i/ |
| Mama | nomó /nomoː/ | *amma /amma/ | tina /tina/ | — /—/ | gúx̱ /ɡuχ/ | 𐀔𐀳 /maːtɛːr/ | ngamu /ŋamu/ |
| Baba | apó /apoː/ | *aja /aja/ | tama /tama/ | — /—/ | yan /jɑn/ | 𐀞𐀳 /patɛːr/ | biiba /biːba/ |
| Mimi | niistó /niːsto/ | *wa /wa/ | ka-ina /kaina/ | *kuː /kuː/ | hláa /ɬaː/ | 𐀁𐀒 /eɡɔː/ | ngayu /ŋaju/ |
| Wewe | kiistó /kiːsto/ | *ura /ura/ | ijo /ijo/ | — /—/ | dáng /taŋ/ | 𐀶 /tuː/ | nyundu /ɲundu/ |
| Jina | inihka'sini /inixkaʔsini/ | *na /na/ | naan /naːn/ | *ɟɯː /ɟɯː/ | kya'áang /kʲaʔáːŋ/ | 𐀃𐀜𐀔 /onoma/ | gadil /ˈkatil/ |
| Jicho | istó /istoː/ | *mii /miː/ | macha /matʃa/ | *taː /taː/ | ǥáa /ŋɑː/ | — /—/ | miil /miːl/ |
| Mkono | aksí /aksiː/ | *tii /tiː/ | rima /rima/ | *mɯː /mɯː/ | gaaw /ɡɑːw/ | 𐀐𐀁 /kʰɛːr/ | mungal /muŋal/ |
| Moyo | — /—/ | *kimu /kimu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 𐀠𐀫 /pʰilos/ | — /—/ |
| Mti | ohtá /ohtaː/ | *kii /kiː/ | kayu /kaju/ | *maːj /maːj/ | ginn /ɡɪn/ | 𐀈𐀬 /doru/ | yugu /juɡu/ |
| Nyumba | mahkówa /mahkoːwa/ | *yaa /jaː/ | ruma /ruma/ | — /—/ | tluwáa /tɬuːwɑː/ | 𐀺𐀂𐀒 /woikos/ | bayan /bajan/ |
| Mbwa | imitáá /imitaː/ | *in /in/ | asu /asu/ | *hmaː /hmaː/ | st'áat /sʰtʼɑːt/ | 𐀓𐀺 /kuwɔːn/ | gudaa /ɡudaː/ |
| Paka | pisimó /pisimoː/ | *maja /maja/ | — /—/ | — /—/ | číidii /tʂiːdiː/ | — /—/ | buthigan /but̪iɡan/ |
| Kula | íta /iːta/ | *kam- /kam/ | maan /maːn/ | — /—/ | kúu /kuː/ | 𐀁𐀈𐀕𐀙 /edmenai/ | budal /budal/ |
| Kunywa | oknáhsim /oknaːhsim/ | *num- /num/ | minum /minum/ | — /—/ | ɢ'áaɬ /ɢʼɑːɬ/ | 𐀡𐀜 /piːnɔː/ | — /—/ |
| Moja | niʼtokska /niʔtokska/ | *pitu /pitu/ | nata /nata/ | *nɯŋ /nɯŋ/ | stláa /stɬɑː/ | 𐀁 /hen/ | nubuun /nubuːn/ |
| Mbili | naatoka /naːtoka/ | *puta /puta/ | naroa /naroa/ | *soːŋ /soːŋ/ | sdáng /stáŋ/ | 𐀉𐀺 /duwoː/ | gudhirra /kut̪ira/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | otstapé /otstapeː/ | *masi /maɕi/ | — /—/ | — /—/ | ǥúud /ŋuːt̚/ | 𐀀𐀏𐀳 /aɡatʰos/ | awuun /awuːn/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.