Tojol-ab'al
Tojolabal
Maya
Le tojolabal (autonyme tojol-abʼal, « la vraie langue ») est une langue maya de la sous-branche chujane au sein de la branche q'anjob'alane-chujane, parlée par environ 70 000 personnes dans les municipalités de Las Margaritas et de Comitán, au Chiapas, au Mexique, près de la frontière guatémaltèque. Sur le plan linguistique, le tojolabal est le plus étroitement apparenté au chuj (cac) du Guatemala — les deux sont parfois traités comme un continuum dialectal chujan — et plus lointainement aux langues q'anjob'alanes (q'anjob'al kjb, akatèque, jakaltèque). La communauté tojolabal est connue pour sa forte tradition de propriété foncière communale (le système de l'ejido) et pour la philosophie politique du « nosotros » (nous — en tojolabal lekilukʼ), qui privilégie la subjectivité collective sur l'identité individuelle. Le soulèvement zapatiste de 1994 au Chiapas a attiré une attention considérable sur le tojolabal, l'une des principales langues mayas de la région des municipalités autonomes.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Tojolabal
Eau
jaʼ
/haʔ/
Feu
kʼakʼ
/kʼakʼ/
Soleil
kʼakʼu
/kʼakʼu/
Lune
ixaw
/iʃaw/
Étoile
kʼanal
/kʼanal/
Mère
nan
/nan/
Père
tat
/tat/
Je
keʼn
/keʔn/
Tu
weʼn
/weʔn/
Nom
bʼiʼil
/ɓiʔil/
Œil
satej
/sateh/
Main
kʼabʼ
/kʼaɓ/
Cœur
altzil
/altsil/
Amour
skʼana
/skʼana/
Arbre
teʼ
/teʔ/
Maison
naj
/nah/
Chien
tsʼiʼ
/tsʼiʔ/
Chat
mis
/mis/
Manger
waʼel
/waʔel/
Boire
ukʼ
/ukʼ/
Un
jun
/hun/
Deux
chabʼ
/tʃaɓ/
Bonjour
lekilukʼ
/lekilukʼ/
Merci
yuj
/juh/
Bon
lek
/lek/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Mayan apparentées
| Sens | Tojolabal | Tzotzil | Tzeltal | Uspantèque | Q'anjob'al | Maya itzá | Chontal de Tabasco |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | jaʼ /haʔ/ | voʼ /voʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Feu | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼokʼ /kʼokʼ/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Soleil | kʼakʼu /kʼakʼu/ | kʼakʼal /kʼakʼal/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | qʼiij /qʼiːh/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ |
| Lune | ixaw /iʃaw/ | u /u/ | u /u/ | ikʼ /ikʼ/ | ixaw /iʃaw/ | uj /uh/ | ä /æ/ |
| Étoile | kʼanal /kʼanal/ | kʼanal /kʼanal/ | ekʼ /ekʼ/ | ch'umil /tʃʼumil/ | txʼumel /tʂʼumel/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ |
| Mère | nan /nan/ | meʼ /meʔ/ | meʼ /meʔ/ | nan /nan/ | mim /mim/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ |
| Père | tat /tat/ | tot /tot/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tat /tat/ | tat /tat/ |
| Je | keʼn /keʔn/ | voʼon /voʔon/ | joʼon /hoʔon/ | in /in/ | ayin /ʔajin/ | ten /ten/ | noʼon /noʔon/ |
| Tu | weʼn /weʔn/ | voʼot /voʔot/ | jaʼat /haʔat/ | at /at/ | hach /hatʃ/ | tech /tetʃ/ | neʼet /neʔet/ |
| Nom | bʼiʼil /ɓiʔil/ | biil /ɓiːl/ | biil /ɓiːl/ | b'ii /ɓiː/ | bʼi /ɓi/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ |
| Œil | satej /sateh/ | sat /sat/ | sit /sit/ | wach /watʃ/ | sat /sat/ | ich /itʃ/ | wich /witʃ/ |
| Main | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼob /kʼob/ | kʼab /kʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | kʼab /kʼab/ | kʼä /kʼæ/ |
| Cœur | altzil /altsil/ | oʼon /oʔon/ | oʼtan /oʔtan/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | kʼulul /kʼulul/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | pixan /piʃan/ |
| Amour | skʼana /skʼana/ | kʼanel /kʼanel/ | kʼanbey /kʼanbej/ | lóqʼ /lóqʼ/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ | yakunti /jakunti/ | kʼuxbe /kʼuʃbe/ |
| Arbre | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Maison | naj /nah/ | na /na/ | na /na/ | jaa /haː/ | na /na/ | nah /nah/ | otot /otot/ |
| Chien | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | pekʼ /pekʼ/ | pekʼ /pekʼ/ |
| Chat | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mis /mis/ | mis /mis/ |
| Manger | waʼel /waʔel/ | veʼel /veʔel/ | weʼel /weʔel/ | waʼ /waʔ/ | lo /lo/ | jant /hant/ | weʼ /weʔ/ |
| Boire | ukʼ /ukʼ/ | uchʼ /utʃʼ/ | uchʼel /utʃʼel/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼe /ukʼe/ |
| Un | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | un /un/ |
| Deux | chabʼ /tʃaɓ/ | chib /tʃiɓ/ | cheb /tʃeb/ | quiib' /kiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kaʼ /kaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ |
| Bonjour | lekilukʼ /lekilukʼ/ | kʼusi avokoluk /kʼusi avokoluk/ | banti winik /banti winik/ | saʼbʼal /saʔbal/ | kawal /kawal/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | bin a bel /bin a bel/ |
| Merci | yuj /juh/ | kolaval /kolaval/ | wokol awal /wokol awal/ | maltyox /maltjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ | dios bʼotik /dios botik/ | dios boʼtik /dios boʔtik/ |
| Bon | lek /lek/ | lek /lek/ | lek /lek/ | utz /uts/ | watxʼ /watʃʼ/ | malobʼ /malob/ | tsʼak /tsʼak/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.