Mexicaneru
Nahuatl de l'isthme
Uto-aztèque
Le nahuatl de l'isthme (aussi appelé nahuatl de Mecayapan-Pajapan, Náhuatl del Istmo) est l'une des ~30 variétés modernes de nahuatl du Mexique, parlée dans trois municipalités de la région de l'isthme de Tehuantepec, dans l'État de Veracruz. La famille nahuane (issue du nahuatl classique nci, la langue littéraire de l'Empire aztèque) se divise en branches nahuanes orientales (dont l'isthme), nahuanes occidentales et pochutèque éteinte. Le nahuatl de l'isthme appartient au groupe des variantes orientales, mutuellement inintelligible avec le nahuatl de la Huasteca (nhe), plus important, et les variétés de nahuatl de la Sierra de Puebla. Les programmes d'éducation bilingue mis en place depuis les années 1990 ont produit du matériel d'alphabétisation standardisé, le nahuatl de l'isthme se distinguant par la préservation de traits du nahuatl classique (occlusives glottales saltillo, distinctions de longueur vocalique) perdus dans certaines variétés occidentales.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Nahuatl de l'isthme
Eau
ahtli
/aʔtli/
Feu
tit
/tit/
Soleil
tonal
/tonal/
Lune
metz
/mets/
Étoile
sitlalin
/siˈtlalin/
Mère
nan
/nan/
Père
tat
/tat/
Je
naja
/ˈnaha/
Tu
taja
/ˈtaha/
Nom
tocayotl
/tokaˈjotɬ/
Œil
ix
/iʃ/
Main
mahuit
/mawit/
Cœur
yolio
/jolio/
Amour
nequi
/neki/
Arbre
cuahuit
/kʷawit/
Maison
cali
/kali/
Chien
itzcuintli
/itskʷintli/
Chat
miston
/miston/
Manger
tacua
/takʷa/
Boire
ati
/ati/
Un
ce
/se/
Deux
ome
/ˈome/
Bonjour
niltze
/niltse/
Merci
tlazohcamati
/tlasoʔkamati/
Bon
cualli
/kʷalːi/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Uto-Aztecan apparentées
| Sens | Nahuatl de l'isthme | Nahuatl huastéca central | Nahuatl huastéca occidental | Pipil | Nahuatl du Guerrero | Nahuatl huastéca oriental | Nahuatl classique |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | ahtli /aʔtli/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | at /at/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | ātl /aːtɬ/ |
| Feu | tit /tit/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tit /tit/ | tletl /tɬetɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlētl /tɬeːtɬ/ |
| Soleil | tonal /tonal/ | tonati /tonati/ | tonati /tonati/ | tunal /tunal/ | tonatih /tonatih/ | tonatih /tonatih/ | tōnatiuh /toːnatiw/ |
| Lune | metz /mets/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metsti /metsti/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | mētztli /meːtstɬi/ |
| Étoile | sitlalin /siˈtlalin/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sital /ˈsital/ | sitlalin /siˈtlalin/ | sitlalij /siˈtlalih/ | cītlālin /siːˈtlaːlin/ |
| Mère | nan /nan/ | nana /nana/ | nana /nana/ | nan /nan/ | nanan /nanan/ | mama /mama/ | nāntli /naːntɬi/ |
| Père | tat /tat/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tat /tat/ | tatah /tatah/ | tata /tata/ | tahtli /tahtɬi/ |
| Je | naja /ˈnaha/ | na /na/ | na /na/ | naja /ˈnaha/ | nejua /neˈwa/ | na /na/ | nehhuātl /neʔˈwaːtɬ/ |
| Tu | taja /ˈtaha/ | ta /ta/ | ta /ta/ | taja /ˈtaha/ | tejua /teˈwa/ | ta /ta/ | tehhuātl /teʔˈwaːtɬ/ |
| Nom | tocayotl /tokaˈjotɬ/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tukay /ˈtukaj/ | tocaitl /toˈkaitɬ/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tōcāitl /toːˈkaːitɬ/ |
| Œil | ix /iʃ/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | ish /iʃ/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | īxtli /iːʃtɬi/ |
| Main | mahuit /mawit/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | mey /mei/ | maitl /maitɬ/ | maitl /maitl/ | māitl /maːitɬ/ |
| Cœur | yolio /jolio/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yulu /julu/ | yolotl /jolotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yōllōtl /joːlːoːtɬ/ |
| Amour | nequi /neki/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tasujta /tasuhta/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazōhtla /tɬasoːhtɬa/ |
| Arbre | cuahuit /kʷawit/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ | kwawit /kʷawit/ | kuauitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ |
| Maison | cali /kali/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | kal /kal/ | kalli /kalːi/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ |
| Chien | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | chichi /tʃitʃi/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuīntli /itskʷiːntɬi/ |
| Chat | miston /miston/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | mishin /miʃin/ | miston /miston/ | mizton /miston/ | mīztōn /miːstoːn/ |
| Manger | tacua /takʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | takwa /takwa/ | tlakua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ |
| Boire | ati /ati/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | ati /ati/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | ātli /aːtɬi/ |
| Un | ce /se/ | ce /se/ | ce /se/ | se /se/ | ce /se/ | ce /se/ | cē /seː/ |
| Deux | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ume /ˈume/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ōme /ˈoːme/ |
| Bonjour | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | ne pakua /ne pakwa/ | niltze /niltse/ | nimitzpaca /nimitspaka/ | niltze /niltse/ |
| Merci | tlazohcamati /tlasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | padiush /padjuʃ/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazōhcāmati /tɬasoːhkaːmati/ |
| Bon | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | kwahli /kʷahli/ | kuajli /kʷahli/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.