ʻŌlelo Hawaiʻi
Hawaïen
Austronésien (polynésien)
Aussi appelé: Hawaiian
Le hawaïen (ʻōlelo Hawaiʻi) est une langue polynésienne de la branche marquisienne (polynésien oriental, langue sœur du tahitien et du marquisien), langue autochtone des îles Hawaï et co-officielle avec l'anglais dans l'État d'Hawaïʻi (constitution de 1978). Interdite dans les écoles de 1896 à 1986, la langue s'était réduite à environ 2 000 locuteurs (surtout des personnes âgées de Niʻihau) à la fin du XXe siècle. La revitalisation menée depuis 1983 grâce au mouvement d'enseignement préscolaire Pūnana Leo ("nid linguistique") et au réseau d'écoles d'immersion kula kaiapuni Hawaiʻi a permis de remonter à environ 24 000 locuteurs (majoritairement des apprenants ; seuls quelque 200 locuteurs natifs L1 de Niʻihau subsistent). Sur le plan linguistique, le hawaïen possède le plus petit inventaire phonémique de toutes les grandes langues : 13 phonèmes (5 voyelles + 8 consonnes — h, k, l, m, n, p, w, ʻokina/coup de glotte). L'orthographe emploie l'ʻokina (ʻ pour le coup de glotte, p. ex. Hawaiʻi) et le kahakō (macron marquant la longueur vocalique, p. ex. ʻōlelo). L'ordre des mots est à verbe initial (VSO), avec un système élaboré de classificateurs possessifs et un alignement nominatif-accusatif. La Royal Hawaiian Patriotic League (Hui Aloha ʻĀina) et le récit du renversement de la monarchie en 1893 sont au cœur du militantisme linguistique.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Hawaïen
Eau
wai
/wai/
Feu
ahi
/ahi/
Soleil
lā
/laː/
Lune
mahina
/mɐˈhina/
Étoile
hōkū
/ˈhoːkuː/
Mère
makuahine
/makuˈahine/
Père
makuakāne
/makuaˈkaːne/
Je
au
/ɐu/
Tu
ʻoe
/ʔoe/
Nom
inoa
/iˈnoa/
Œil
maka
/ˈmaka/
Main
lima
/ˈlima/
Cœur
puʻuwai
/puʔuˈwai/
Amour
aloha
/ɐˈloha/
Arbre
lāʻau
/laːˈʔau/
Maison
hale
/ˈhale/
Chien
ʻīlio
/ʔiːˈlio/
Chat
pōpoki
/ˈpoːpoki/
Manger
ʻai
/ʔai/
Boire
inu
/inu/
Un
ʻekahi
/ʔeˈkahi/
Deux
lua
/ˈlua/
Bonjour
aloha
/ɐˈloha/
Merci
mahalo
/mɐˈhalo/
Bon
maikaʻi
/maiˈkaʔi/
Ouaf
ʻaoa
/ʔaˈoa/
Ordinateur
lolouila
/lolouˈila/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Austronesian (Polynesian) apparentées
| Sens | Hawaïen | Futunien | Pukapukan | Tuvaluan | Niouéen | Samoan | Wallisien |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | wai /wai/ | vai /vai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Feu | ahi /ahi/ | afi /ˈafi/ | awi /ˈawi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /aˈfi/ |
| Soleil | lā /laː/ | la'ā /laˈʔaː/ | la /la/ | laa /laː/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laʻā /laˈʔaː/ |
| Lune | mahina /mɐˈhina/ | māsina /maːˈsina/ | malama /maˈlama/ | masina /masina/ | mahina /mahina/ | māsina /maːsina/ | māhina /maːˈhina/ |
| Étoile | hōkū /ˈhoːkuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ | wetū /wetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /fetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Mère | makuahine /makuˈahine/ | tinana /tiˈnana/ | mama /ˈmama/ | maatua /maːtua/ | matua fifine /matua fifine/ | tinā /tinaː/ | faʻē /faˈʔeː/ |
| Père | makuakāne /makuaˈkaːne/ | tamana /taˈmana/ | matua /maˈtua/ | tamana /tamana/ | matua taane /matua taːne/ | tamā /tamaː/ | tāmai /taːˈmai/ |
| Je | au /ɐu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ |
| Tu | ʻoe /ʔoe/ | koe /ˈkoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ |
| Nom | inoa /iˈnoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiŋoa/ |
| Œil | maka /ˈmaka/ | mata /ˈmata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ |
| Main | lima /ˈlima/ | lima /ˈlima/ | lima /ˈlima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | nima /ˈnima/ |
| Cœur | puʻuwai /puʔuˈwai/ | mafu /ˈmafu/ | loto /ˈloto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | mafu /ˈmafu/ |
| Amour | aloha /ɐˈloha/ | alofa /aˈlofa/ | aloa /aˈloa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ |
| Arbre | lāʻau /laːˈʔau/ | la'akau /laʔaˈkau/ | lākau /laːˈkau/ | laakau /laːkau/ | akau /akau/ | laʻau /laʔau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ |
| Maison | hale /ˈhale/ | fale /ˈfale/ | wale /ˈwale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ |
| Chien | ʻīlio /ʔiːˈlio/ | kulī /kuˈliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kulī /kuˈliː/ |
| Chat | pōpoki /ˈpoːpoki/ | pūsi /ˈpuːsi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ |
| Manger | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ |
| Boire | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ |
| Un | ʻekahi /ʔeˈkahi/ | tasi /ˈtasi/ | tayi /ˈtaji/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tahi /ˈtahi/ |
| Deux | lua /ˈlua/ | lua /ˈlua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ |
| Bonjour | aloha /ɐˈloha/ | mālō /maːˈloː/ | kia orana /kia oˈɾana/ | taalofa /taːlofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | talofa /talofa/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ |
| Merci | mahalo /mɐˈhalo/ | mālō /maːˈloː/ | meitaki /meiˈtaki/ | fakafetai /fakafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | faʻafetai /faʔafetai/ | mālō /maːˈloː/ |
| Bon | maikaʻi /maiˈkaʔi/ | mālie /maːˈlie/ | lelei /leˈlei/ | lei /lei/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ |
| Ouaf | ʻaoa /ʔaˈoa/ | — | — | — | — | — | — |
| Ordinateur | lolouila /lolouˈila/ | masini /maˈsini/ | — | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — |
Ordre des mots comparé
Comparer avec les grandes langues du monde
Comparer avec des langues proches
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.