Faka'uvea
Wallisien
Austronésien (Polynésien, Tongic)
Le wallisien (faka'uvea), parlé sur l'île Wallis ('Uvea) dans la collectivité française de Wallis-et-Futuna, est une langue polynésienne du sous-groupe tongique, la plus étroitement apparentée au niuafo'ou et au tongien, bien qu'un contact intense avec les voisins samoïques ait superposé un vocabulaire abondant de style samoan. Elle conserve l'inventaire polynésien typique de seulement 5 voyelles et d'environ 12 consonnes, dont un coup de glotte phonémique /ʔ/ (noté ‘), et utilise l'ordre des mots VSO avec un marquage casuel ergatif-absolutif au moyen de prépositions. Malgré ses quelque 10 000 locuteurs, elle reste la langue quotidienne de l'île et bénéficie d'un statut co-officiel aux côtés du français.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Wallisien
Eau
vai
/vai/
Feu
afi
/aˈfi/
Soleil
laʻā
/laˈʔaː/
Lune
māhina
/maːˈhina/
Étoile
fetuʻu
/fetuʔu/
Mère
faʻē
/faˈʔeː/
Père
tāmai
/taːˈmai/
Je
au
/au/
Tu
koe
/koe/
Nom
higoa
/hiŋoa/
Œil
mata
/ˈmata/
Main
nima
/ˈnima/
Cœur
mafu
/ˈmafu/
Amour
ʻofa
/ˈʔofa/
Arbre
ʻakau
/ʔaˈkau/
Maison
fale
/ˈfale/
Chien
kulī
/kuˈliː/
Chat
pusi
/ˈpusi/
Manger
kai
/kai/
Boire
inu
/ˈinu/
Un
tahi
/ˈtahi/
Deux
lua
/lua/
Bonjour
mālō te maʻuli
/maːloː te maˈʔuli/
Merci
mālō
/maːˈloː/
Bon
lelei
/leˈlei/
Sources
- Rensch, Karl H. (1990) Tikisionalio Fakauvea-Fakafalani / Dictionnaire wallisien-français. Pacific Linguistics C-86.
- Mayer, Raymond (1976) Les transformations de la tradition narrative à l'île Wallis (Uvea). Publications de la Société des Océanistes 38.
- Moyse-Faurie, Claire (2016) Te lea faka'uvea — Le wallisien. Leuven: Peeters (LCB collection).
- Glottolog: East Uvean (Wallisian)
Mots comparés
Comparé aux langues Austronesian (Polynesian, Tongic) apparentées
| Sens | Wallisien | Futunien | Tongien | Pukapukan | Tokélaouan | Tuvaluan | Niouéen |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Feu | afi /aˈfi/ | afi /ˈafi/ | afi /afi/ | awi /ˈawi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| Soleil | laʻā /laˈʔaː/ | la'ā /laˈʔaː/ | laʻā /laʔaː/ | la /la/ | la /la/ | laa /laː/ | lā /laː/ |
| Lune | māhina /maːˈhina/ | māsina /maːˈsina/ | māhina /maːhina/ | malama /maˈlama/ | malama /malama/ | masina /masina/ | mahina /mahina/ |
| Étoile | fetuʻu /fetuʔu/ | fetu'u /feˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | wetū /wetuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ |
| Mère | faʻē /faˈʔeː/ | tinana /tiˈnana/ | faʻē /faʔeː/ | mama /ˈmama/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | matua fifine /matua fifine/ |
| Père | tāmai /taːˈmai/ | tamana /taˈmana/ | tamai /tamai/ | matua /maˈtua/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | matua taane /matua taːne/ |
| Je | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Tu | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Nom | higoa /hiŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ |
| Œil | mata /ˈmata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Main | nima /ˈnima/ | lima /ˈlima/ | nima /nima/ | lima /ˈlima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Cœur | mafu /ˈmafu/ | mafu /ˈmafu/ | loto /loto/ | loto /ˈloto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| Amour | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /aˈlofa/ | ʻofa /ʔofa/ | aloa /aˈloa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ |
| Arbre | ʻakau /ʔaˈkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ | ʻakau /ʔakau/ | lākau /laːˈkau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | akau /akau/ |
| Maison | fale /ˈfale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | wale /ˈwale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| Chien | kulī /kuˈliː/ | kulī /kuˈliː/ | kulī /kuliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ |
| Chat | pusi /ˈpusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ |
| Manger | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Boire | inu /ˈinu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Un | tahi /ˈtahi/ | tasi /ˈtasi/ | taha /taha/ | tayi /ˈtaji/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ |
| Deux | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | ua /ua/ |
| Bonjour | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | mālō /maːˈloː/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | kia orana /kia oˈɾana/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ |
| Merci | mālō /maːˈloː/ | mālō /maːˈloː/ | mālō /maːloː/ | meitaki /meiˈtaki/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | fakaaue /fakaaue/ |
| Bon | lelei /leˈlei/ | mālie /maːˈlie/ | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | mitaki /mitaki/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.