Pinuyumayan
Puyuma
Austronesia
El puyuma (pinuyumayan) es una de las lenguas austronesias formosanas más pequeñas y más divergentes, la rama primaria del austronesio dentro de las lenguas indígenas de Taiwán. El puyúmico se sitúa aparte de las demás ramas formosanas (atayálica, tsouica, paiwánica, rukáica, etc.), lo que hace que el puyuma sea significativo para la lingüística histórica austronesia — conserva rasgos perdidos en otros lugares. Hablado por unos 3.000 puyuma en ocho aldeas de la zona de Beinan, cerca de Taitung, en el sureste de Taiwán. Las tradiciones culturales incluyen el ritual de caza Mangmahut y la estructura comunitaria de los habitantes de la llanura Mangayaw, que es matrilineal — algo distintivo entre los grupos aborígenes taiwaneses (la mayoría son patrilineales).
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Puyuma
Agua
enay
/enai/
Fuego
apuy
/apui/
Sol
kadaw
/kadaw/
Luna
bulan
/buɭan/
Estrella
vituwan
/vituwan/
Madre
ina
/ina/
Padre
ama
/ama/
Yo
kuiku
/kuiku/
Tú
yu
/ju/
Nombre
ngadan
/ŋadan/
Ojo
mata
/mata/
Mano
lima
/lima/
Corazón
kalumetan
/kalumetan/
Amor
ulaw
/ulaw/
Árbol
kawi
/kawi/
Casa
ruma
/ɾuma/
Perro
suwan
/suwan/
Gato
kating
/katiŋ/
Comer
kuman
/kuman/
Beber
enpa
/enpa/
Uno
sa
/sa/
Dos
zua
/ʐua/
Hola
marayas
/maɾajas/
Gracias
kasapakan
/kasapakan/
Bueno
mauruway
/mauɾuwai/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Austronesian relacionadas
| Significado | Puyuma | Paiwán | Tao/yami | Tagalo antiguo | Tausug | Bunun | Protoaustronesio |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | enay /enai/ | zaljum /zaɭum/ | ranom /ranom/ | ᜆᜓᜊᜒᜄ᜔ /tubiɡ/ | tubig /tubiɡ/ | danum /danum/ | *daNum /daNum/ |
| Fuego | apuy /apui/ | sapuy /sapui/ | apuy /apuj/ | ᜀᜉᜓᜌ᜔ /apuj/ | kayu /kaju/ | sapuz /sapuz/ | *Sapuy /Sapuy/ |
| Sol | kadaw /kadaw/ | qadaw /qadaw/ | araw /araw/ | ᜀᜇᜏ᜔ /araw/ | adlaw /adlaw/ | vali /vali/ | *waRi /waRi/ |
| Luna | bulan /buɭan/ | qiljas /qiɭas/ | vehan /vehan/ | ᜊᜓᜏᜈ᜔ /buwan/ | bulan /bulan/ | buan /buan/ | *bulaN /bulaN/ |
| Estrella | vituwan /vituwan/ | vituqan /vituqan/ | vituen /vituən/ | ᜊᜒᜆᜓᜁᜈ᜔ /bituʔin/ | bituun /bituʔun/ | bintuhan /bintuhan/ | *bituqen /bituqen/ |
| Madre | ina /ina/ | kina /kina/ | ina /ina/ | ᜁᜈ /ina/ | inaꞌ /inaʔ/ | tina /tina/ | *ina /ina/ |
| Padre | ama /ama/ | kama /kama/ | ama /ama/ | ᜀᜋ /ama/ | amaꞌ /amaʔ/ | tama /tama/ | *ama /ama/ |
| Yo | kuiku /kuiku/ | tiaken /tiakən/ | yaken /jakən/ | ᜀᜃᜓ /ako/ | aku /aku/ | saikin /saikin/ | *aku /aku/ |
| Tú | yu /ju/ | sun /sun/ | imo /ʔimo/ | ᜁᜃᜏ᜔ /ikaw/ | ikaw /ikaw/ | suu /suʔu/ | *iSu /iSu/ |
| Nombre | ngadan /ŋadan/ | ngadan /ŋadan/ | ngaran /ŋaran/ | ᜅᜎᜈ᜔ /ŋalan/ | ngan /ŋan/ | ngaan /ŋaan/ | *ŋajan /ŋajan/ |
| Ojo | mata /mata/ | maca /matsa/ | mata /mata/ | ᜋᜆ /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ |
| Mano | lima /lima/ | lima /lima/ | kamay /kamaj/ | ᜃᜋᜌ᜔ /kamaj/ | lima /lima/ | ima /ima/ | *lima /lima/ |
| Corazón | kalumetan /kalumetan/ | varung /vaɾuŋ/ | paso /paso/ | ᜉᜓᜐᜓ /puso/ | pusuꞌ /pusuʔ/ | is-ang /isaŋ/ | *pusuq /pusuq/ |
| Amor | ulaw /ulaw/ | nasaqaqa /nasaqaqa/ | makakdeng /makakdəŋ/ | ᜁᜊᜒᜄ᜔ /ibiɡ/ | lasa /lasa/ | madaidaz /madaidaz/ | — /—/ |
| Árbol | kawi /kawi/ | kasiw /kasiw/ | kayo /kajo/ | ᜃᜑᜓᜌ᜔ /kahoj/ | kahuy /kahuj/ | kahu /kahu/ | *kaSiw /kaSiw/ |
| Casa | ruma /ɾuma/ | umaq /umaq/ | vahay /vahaj/ | ᜊᜑᜌ᜔ /bahaj/ | bāy /baːj/ | lumaq /lumaq/ | *Rumaq /Rumaq/ |
| Perro | suwan /suwan/ | vatu /vatu/ | ino /ino/ | ᜀᜐᜓ /aso/ | iruꞌ /iruʔ/ | asu /asu/ | *asu /asu/ |
| Gato | kating /katiŋ/ | ngiaw /ŋiaw/ | koving /koviŋ/ | ᜉᜓᜐ /pusa/ | kuting /kutiŋ/ | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | — /—/ |
| Comer | kuman /kuman/ | keman /kəman/ | kuman /kuman/ | ᜃᜁᜈ᜔ /kain/ | kaun /kaʔun/ | maun /maun/ | *kaen /kaen/ |
| Beber | enpa /enpa/ | temekel /təməkəl/ | minum /minum/ | ᜁᜈᜓᜋ᜔ /inom/ | minum /minum/ | muqun /muqun/ | *inum /inum/ |
| Uno | sa /sa/ | ita /ita/ | asa /asa/ | ᜁᜐ /isa/ | isa /isa/ | tasa /tasa/ | *isa /isa/ |
| Dos | zua /ʐua/ | drusa /ɖusa/ | doa /doa/ | ᜇᜎᜏ /dalaˈwa/ | duwa /duwa/ | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ |
| Hola | marayas /maɾajas/ | masalu /masalu/ | akokay /akokaj/ | ᜋᜊᜓᜑᜌ᜔ /mabuhaj/ | kumusta /kumusta/ | uninang /uninaŋ/ | — /—/ |
| Gracias | kasapakan /kasapakan/ | masalu /masalu/ | ayoy /ajoj/ | ᜐᜎᜋᜆ᜔ /salamat/ | magsukul /maɡsukul/ | uninang /uninaŋ/ | — /—/ |
| Bueno | mauruway /mauɾuwai/ | nguanguaq /ŋuaŋuaq/ | mapia /mapia/ | ᜋᜊᜓᜆᜒ /mabuti/ | marayaw /marajaw/ | masial /masial/ | — /—/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.