Bunun
Austronesia (Bunun)
El bunun es una lengua formosana (austronesia) del pueblo bunun, que habita las aldeas de mayor altitud del centro de Taiwán, a menudo por encima de los 1.000 m. Con unos 60 000 bunun étnicos y cerca de 12 000 hablantes nativos cotidianos, cuenta con cinco grandes grupos dialectales (isbukun, takbanuaz, takivatan, takbakha y el extinto o moribundo takituduh); el isbukun es la norma moderna. El bunun es célebre en todo el mundo por el Pasibutbut, canto de cosecha polifónico a ocho voces, una de las tradiciones polifónicas indígenas más conocidas de Asia, documentado por Kurosawa Takatomo en 1943 y presentado a los archivos de etnomusicología de la UNESCO.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Bunun
Agua
danum
/danum/
Fuego
sapuz
/sapuz/
Sol
vali
/vali/
Luna
buan
/buan/
Estrella
bintuhan
/bintuhan/
Madre
tina
/tina/
Padre
tama
/tama/
Yo
saikin
/saikin/
Tú
suu
/suʔu/
Nombre
ngaan
/ŋaan/
Ojo
mata
/mata/
Mano
ima
/ima/
Corazón
is-ang
/isaŋ/
Amor
madaidaz
/madaidaz/
Árbol
kahu
/kahu/
Casa
lumaq
/lumaq/
Perro
asu
/asu/
Gato
ngingiyaw
/ŋiŋijaw/
Comer
maun
/maun/
Beber
muqun
/muqun/
Uno
tasa
/tasa/
Dos
dusa
/dusa/
Hola
uninang
/uninaŋ/
Gracias
uninang
/uninaŋ/
Bueno
masial
/masial/
Fuentes
- Ethnologue: bnn
- Li (1988) A Comparative Study of Bunun Dialects
- Kurosawa (1943) Takasago-zoku no ongaku
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Austronesian (Bunun) relacionadas
| Significado | Bunun | Protoaustronesio | Paiwán | Tao/yami | Mandar | Maranao | Malayo antiguo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | danum /danum/ | *daNum /daNum/ | zaljum /zaɭum/ | ranom /ranom/ | uai /uai/ | ig /iɡ/ | ayar /ajar/ |
| Fuego | sapuz /sapuz/ | *Sapuy /Sapuy/ | sapuy /sapui/ | apuy /apuj/ | api /api/ | apoy /apoj/ | api /api/ |
| Sol | vali /vali/ | *waRi /waRi/ | qadaw /qadaw/ | araw /araw/ | mata allo /mata alːo/ | alongan /aloŋan/ | matari /matari/ |
| Luna | buan /buan/ | *bulaN /bulaN/ | qiljas /qiɭas/ | vehan /vehan/ | bulang /bulaŋ/ | bolan /bolan/ | bulan /bulan/ |
| Estrella | bintuhan /bintuhan/ | *bituqen /bituqen/ | vituqan /vituqan/ | vituen /vituən/ | bittoeng /bittoeŋ/ | bito-on /bitoʔon/ | bintang /bintaŋ/ |
| Madre | tina /tina/ | *ina /ina/ | kina /kina/ | ina /ina/ | indo /indo/ | ina /ina/ | ibu /ibu/ |
| Padre | tama /tama/ | *ama /ama/ | kama /kama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | bapa /bapa/ |
| Yo | saikin /saikin/ | *aku /aku/ | tiaken /tiakən/ | yaken /jakən/ | iyau /ijau/ | ako /ako/ | aku /aku/ |
| Tú | suu /suʔu/ | *iSu /iSu/ | sun /sun/ | imo /ʔimo/ | io /iʔo/ | seka /sɵka/ | kamu /kamu/ |
| Nombre | ngaan /ŋaan/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngadan /ŋadan/ | ngaran /ŋaran/ | sanga /saŋa/ | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ |
| Ojo | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | maca /matsa/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mano | ima /ima/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | kamay /kamaj/ | lima /lima/ | lima /lima/ | tangan /taŋan/ |
| Corazón | is-ang /isaŋ/ | *pusuq /pusuq/ | varung /vaɾuŋ/ | paso /paso/ | ate /ate/ | pusoʔ /pusoʔ/ | hati /hati/ |
| Amor | madaidaz /madaidaz/ | — /—/ | nasaqaqa /nasaqaqa/ | makakdeng /makakdəŋ/ | mappinawa /mapːinawa/ | kalimo /kalimo/ | sayang /sajaŋ/ |
| Árbol | kahu /kahu/ | *kaSiw /kaSiw/ | kasiw /kasiw/ | kayo /kajo/ | kaju /kaju/ | kayo /kajo/ | kayu /kaju/ |
| Casa | lumaq /lumaq/ | *Rumaq /Rumaq/ | umaq /umaq/ | vahay /vahaj/ | boyang /bojaŋ/ | walay /walaj/ | rumah /rumah/ |
| Perro | asu /asu/ | *asu /asu/ | vatu /vatu/ | ino /ino/ | asu /asu/ | aso /aso/ | anjing /andʒiŋ/ |
| Gato | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | — /—/ | ngiaw /ŋiaw/ | koving /koviŋ/ | mio /mio/ | pusa /pusa/ | kucing /kutʃiŋ/ |
| Comer | maun /maun/ | *kaen /kaen/ | keman /kəman/ | kuman /kuman/ | ma'ande /maʔande/ | mangan /maŋan/ | makan /makan/ |
| Beber | muqun /muqun/ | *inum /inum/ | temekel /təməkəl/ | minum /minum/ | minung /minuŋ/ | minom /minom/ | minum /minum/ |
| Uno | tasa /tasa/ | *isa /isa/ | ita /ita/ | asa /asa/ | mesa /mesa/ | isa /isa/ | sa /sa/ |
| Dos | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ | drusa /ɖusa/ | doa /doa/ | dua /dua/ | dowa /dowa/ | dua /dua/ |
| Hola | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | masalu /masalu/ | akokay /akokaj/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ | kapian /kapijan/ | — /—/ |
| Gracias | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | masalu /masalu/ | ayoy /ajoj/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ | salamat /salamat/ | — /—/ |
| Bueno | masial /masial/ | — /—/ | nguanguaq /ŋuaŋuaq/ | mapia /mapia/ | macoa /matʃoa/ | mapia /mapija/ | baik /baik/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.