Lea faka-Tonga
التونغية
أسترونيزية (بولينيزية)
اللغة التونغية (lea fakatonga) لغة بولينيزية من الفرع التونغي (لغة شقيقة للغة نيوافوؤو المنقرضة)، وهي اللغة الرسمية لمملكة تونغا (إلى جانب الإنجليزية)، ويبلغ عدد الناطقين بها نحو 187 ألف نسمة في تونغا، إضافةً إلى جاليات المهجر في نيوزيلندا (~30 ألفًا) وأستراليا (~25 ألفًا) والولايات المتحدة (~50 ألفًا، خصوصًا في ولايتَي يوتا وكاليفورنيا). وتشتهر تونغا بكونها واحدة من الدول القليلة في المحيط الهادئ التي لم تُستعمَر بالكامل قط؛ فمع أنها كانت تحت الحماية البريطانية بين عامي 1900 و1970، فقد حافظت على ملكيتها ولم تشهد استيطانًا أوروبيًا بحجم ما جرى في هاواي أو نيوزيلندا. ومن الناحية اللغوية تتميّز بنظام إعرابي إرغاتيفي-مطلق (ergative-absolutive)، وهو سمة مميّزة للغات البولينيزية الغربية (النواتية) مثل الساموية والنيوية والتوفالية، في حين أن اللغات البولينيزية الشرقية وحدها (الهاوايية والماورية والتاهيتية) هي ذات نظام نصبي (accusative)، كما تتميّز بنظام نبر يميّز بين المعرفة والنكرة. وُضِعت الأبجدية اللاتينية لها في ثلاثينيات القرن التاسع عشر على يد المبشّرين الويسليين؛ وتستخدم علامة الʻokina (الوقفة الحنجرية) والمدّة (macron) للدلالة على طول الحركة. وتشمل تقاليدها الشفوية الغنية (faiva، أي «فن الأداء») الخطابة والرقص (مثل رقصة الحرب kailao) والإنشاد؛ أما رقصة lakalaka التي تُؤدى وقوفًا فمُدرَجة على قائمة اليونسكو للتراث الثقافي غير المادي منذ عام 2008.
أين تُستخدم
31 كلمة أساسية في التونغية
ماء
vai
/vai/
نار
afi
/afi/
شمس
laʻā
/laʔaː/
قمر
māhina
/maːhina/
نجم
fetuʻu
/fetuʔu/
أم
faʻē
/faʔeː/
أب
tamai
/tamai/
أنا
au
/au/
أنت
koe
/koe/
اسم
hingoa
/hiŋoa/
عين
mata
/mata/
يد
nima
/nima/
قلب
loto
/loto/
حب
ʻofa
/ʔofa/
شجرة
ʻakau
/ʔakau/
بيت
fale
/fale/
كلب
kulī
/kuliː/
قطة
pusi
/pusi/
أكل
kai
/kai/
شرب
inu
/inu/
واحد
taha
/taha/
اثنان
ua
/ua/
مرحبا
mālō e lelei
/maːloː e lelei/
شكرا
mālō
/maːloː/
جيد
lelei
/lelei/
حاسوب
komipiuta
/komiˈpiuta/
المصادر
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات Austronesian (Polynesian) ذات الصلة
| المعنى | التونغية | الواليسية | التوكيلاوية | ساموية | النيوية | التوفالية | الفوتونية الشرقية |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| نار | afi /afi/ | afi /aˈfi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /ˈafi/ |
| شمس | laʻā /laʔaː/ | laʻā /laˈʔaː/ | la /la/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laa /laː/ | la'ā /laˈʔaː/ |
| قمر | māhina /maːhina/ | māhina /maːˈhina/ | malama /malama/ | māsina /maːsina/ | mahina /mahina/ | masina /masina/ | māsina /maːˈsina/ |
| نجم | fetuʻu /fetuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetu /fetu/ | fetū /fetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ |
| أم | faʻē /faʔeː/ | faʻē /faˈʔeː/ | mātua /maːtua/ | tinā /tinaː/ | matua fifine /matua fifine/ | maatua /maːtua/ | tinana /tiˈnana/ |
| أب | tamai /tamai/ | tāmai /taːˈmai/ | tamana /tamana/ | tamā /tamaː/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /taˈmana/ |
| أنا | au /au/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| أنت | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ |
| اسم | hingoa /hiŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ |
| عين | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ |
| يد | nima /nima/ | nima /ˈnima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /ˈlima/ |
| قلب | loto /loto/ | mafu /ˈmafu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | mafu /ˈmafu/ |
| حب | ʻofa /ʔofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /aˈlofa/ |
| شجرة | ʻakau /ʔakau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ | lakau /lakau/ | laʻau /laʔau/ | akau /akau/ | laakau /laːkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ |
| بيت | fale /fale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ |
| كلب | kulī /kuliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kulī /kuˈliː/ |
| قطة | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ |
| أكل | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| شرب | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ |
| واحد | taha /taha/ | tahi /ˈtahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tasi /ˈtasi/ |
| اثنان | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | lua /ˈlua/ | lua /ˈlua/ |
| مرحبا | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | malo ni /malo ni/ | talofa /talofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | taalofa /taːlofa/ | mālō /maːˈloː/ |
| شكرا | mālō /maːloː/ | mālō /maːˈloː/ | fakafetai /fakafetai/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːˈloː/ |
| جيد | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | lei /lei/ | mālie /maːˈlie/ |
| حاسوب | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | masini /maˈsini/ |
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.