Runasimi
克丘亞語
克丘亞語族
克丘亞語(ISO 639-3宏語言代碼:que)係一個近親語言家族或者連續體,分佈於安第斯山區,由哥倫比亞南部同厄瓜多爾,經秘魯、玻利維亞,延伸到阿根廷北部同智利。厄瓜多爾基丘瓦語、秘魯中部各種變體同南部克丘亞語等地域形式,差異可以大到妨礙互通,所以克丘亞語唔係單一而均一嘅語言,「Runa Simi」呢個名亦唔係各地通用。克丘亞各種變體喺印加帝國之前同統治期間擴張,殖民時期又用作一般傳教語,但佢嘅歷史比「源自單一庫斯科標準語」嘅講法複雜。佢哋通常係黏着型後綴語言,偏好主語–賓語–動詞語序,亦經常標示證據性或者信息來源,具體體系因分支而異。各國嘅拉丁字母正字法同官方承認唔同:秘魯喺佢佔優勢嘅地區承認克丘亞語,玻利維亞列佢做官方原住民語言,厄瓜多爾就賦予基丘瓦語跨文化關係官方語言地位。
使用地區
克丘亞語嘅31個核心詞
水
yaku
/jaku/
火
nina
/nina/
日頭
inti
/inti/
月光
killa
/kiʎa/
星
quyllur
/ˈqojʎʊr/
母親
mama
/mama/
父親
tayta
/tajta/
我
ñuqa
/ˈɲʊqa/
你
qam
/qam/
名
suti
/ˈsuti/
眼
ñawi
/ɲawi/
手
maki
/maki/
心
sunqu
/suŋqu/
愛
munay
/munaj/
樹
sacha
/satʃa/
屋
wasi
/wasi/
狗
allqu
/aʎqu/
貓
misi
/misi/
食
mikhuy
/mikʰuj/
飲
upyay
/upjaj/
一
huk
/huk/
二
iskay
/ˈiskaj/
你好
allillanchu
/aʎiʎantʃu/
多謝
sulpayki
/sulpajki/
好
allin
/aʎin/
布穀鳥
chikwan
/ˈtʃikwan/
來源
單詞比較
同Quechuan相關語言比較
| 意思 | 克丘亞語 | 阿亞庫喬克丘亞語 | 古典克丘亞語 | 庫斯科克丘亞語 | 艾馬拉語 | 哈卡魯語 | 帕皮阿門托語 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 水 | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | uma /uma/ | uma /uma/ | awa /awa/ |
| 火 | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | kandela /kandela/ |
| 日頭 | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | solo /solo/ |
| 月光 | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | luna /luna/ |
| 星 | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | strea /ˈstre.a/ |
| 母親 | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| 父親 | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| 我 | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | mi /mi/ |
| 你 | qam /qam/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | juma /huma/ | juma /huma/ | bo /bo/ |
| 名 | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | nòmber /ˈnɔmbər/ |
| 眼 | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | wowo /wowo/ |
| 手 | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | man /man/ |
| 心 | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | kurason /kurason/ |
| 愛 | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | amor /amor/ |
| 樹 | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | palu /palu/ |
| 屋 | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | kas /kas/ |
| 狗 | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kacho /katʃo/ |
| 貓 | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | pushi /puʃi/ |
| 食 | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | kome /kome/ |
| 飲 | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | bebe /bebe/ |
| 一 | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | un /un/ |
| 二 | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | dos /dos/ |
| 你好 | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | bon dia /bon dia/ |
| 多謝 | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | danki /daŋki/ |
| 好 | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | bon /bon/ |
| 布穀鳥 | chikwan /ˈtʃikwan/ | — | — | — | — | — | — |
語序比較
與世界主要語言比較
LangMap — 語言視覺化項目嘅一部分。呢個係靜態、可抓取嘅摘要;互動地圖提供發音音頻、篩選同地球視圖。