Tamaceq
Tiếng Tamasheq (Tuareg)
Phi-Á (Berber, Tuareg)
Còn gọi là: Tamasheq, Tuareg, Touareg
Tiếng Tamasheq / Tuareg (Tamacheq, ⵜⴰⵎⴰⵛⴰⵇ) là cụm ngôn ngữ Berber của người Tuareg ở sa mạc Sahara — Mali, Niger, Algeria, Libya, Burkina Faso — với khoảng 1,2 triệu người nói. Có nhiều biến thể vĩ mô (Tamasheq ở Mali, Tamajaq ở Niger, Tamahaq ở Algeria-Libya, Tawellemmet, Tayert). Người Tuareg là độc nhất trong số các dân tộc Berber ở việc tích cực duy trì chữ viết Tifinagh lịch sử — một hệ chữ abjad phụ âm bắt nguồn từ các bản khắc Libyco-Berber cổ — được truyền lại theo truyền thống bởi phụ nữ trong xã hội Tuareg mẫu hệ. Nổi tiếng với những Kel Tagelmoust mang mạng che chàm biểu tượng ("những người đàn ông của tấm mạng"), nghề chăn lạc đà du mục khắp Sahara, và các phong trào độc lập Azawad do người Tuareg lãnh đạo ở miền bắc Mali sau năm 2012.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Tamasheq (Tuareg)
Nước
ⴰⵎⴰⵏ
/aman/
Lửa
ⵜⵎⵙⵉ
/təmsi/
Mặt trời
ⵜⴰⴼⵓⴽ
/tafuk/
Mặt trăng
ⴰⵢⵓⵔ
/ajor/
Sao
ⴰⵜⵔⵉ
/atri/
Mẹ
ⴰⵏⵏⴰ
/anːa/
Cha
ⴰⴱⴱⴰ
/abba/
Tôi
ⵏⴽⴽ
/nækː/
Bạn
ⴽⵢ
/kæj/
Tên
ⴻⵙⵎ
/esæm/
Mắt
ⵜⵉⵟⵟ
/titˤː/
Tay
ⴰⴼⵓⵙ
/afus/
Tim
ⵓⵍ
/ul/
Yêu
ⵜⴰⵔⴰ
/tara/
Cây
ⴰⵛⴽ
/aʃək/
Nhà
ⴻⵀⵏ
/ehən/
Chó
ⴰⵢⴷⵉ
/ajdi/
Mèo
ⴰⵎⵓⵛ
/amuʃ/
Ăn
ⴽⵛ
/əkʃ/
Uống
ⵙⵓ
/əsu/
Một
ⵉⵢⵏ
/ijən/
Hai
ⵛⵛⵉⵏ
/əʃːin/
Xin chào
ⵎⴰ ⵜⵍⵍⴰ
/ma təlːa/
Cảm ơn
ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ
/tanəmːiɾt/
Tốt
ⵉⵀⵓⵙⵙⵏ
/ihosːən/
Nguồn
- Ethnologue: tmh
- Heath (2005) A Grammar of Tamashek (Tuareg of Mali)
- Sudlow (2001) The Tamasheq of North-East Burkina Faso
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Afro-Asiatic (Berber, Tuareg) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Tamasheq (Tuareg) | Tiếng Tamazight Maroc chuẩn | Tiếng Tashelhit | Tiếng Tamazight Trung Atlas | Tiếng Kabyle | Tiếng Tarifit | Tiếng Shawiya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | aman /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | aman /aman/ |
| Lửa | ⵜⵎⵙⵉ /təmsi/ | ⵜⵉⵎⵙⵙⵉ /timsːi/ | ⵜⵉⵎⵙⵉ /timsi/ | ⵜⵉⵎⵙ /times/ | times /timəs/ | ⵜⵎⵙⵙⵉ /θmesːi/ | times /times/ |
| Mặt trời | ⵜⴰⴼⵓⴽ /tafuk/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | iṭij /itˤiʒ/ | ⵜⴼⵓⵢⵜ /θfujθ/ | ittij /itːiʒ/ |
| Mặt trăng | ⴰⵢⵓⵔ /ajor/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːur/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | aggur /aɡːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ayur /ajuɾ/ |
| Sao | ⴰⵜⵔⵉ /atri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | itri /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /iθri/ | itri /iθri/ |
| Mẹ | ⴰⵏⵏⴰ /anːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | yemma /jəmːa/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | ima /ima/ |
| Cha | ⴰⴱⴱⴰ /abba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | baba /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | baba /baba/ |
| Tôi | ⵏⴽⴽ /nækː/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | ⵏⴽⴽⵉ /nəkːi/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | nekk /nəkː/ | ⵏⵜⵛ /nətʃ/ | nec /nətʃ/ |
| Bạn | ⴽⵢ /kæj/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | ⵛⴽⴽ /ʃəkː/ | kečč /kətʃː/ | ⵛⴽ /ʃək/ | cek /ʃək/ |
| Tên | ⴻⵙⵎ /esæm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | ⵉⵙⵎ /ism/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | isem /isəm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | isem /isəm/ |
| Mắt | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | tiṭ /titˤ/ | ⵜⵉⵟ /θitˤ/ | tiṭ /titˤ/ |
| Tay | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | afus /afus/ | ⴼⵓⵙ /fus/ | afus /afus/ |
| Tim | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ul /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ul /ul/ |
| Yêu | ⵜⴰⵔⴰ /tara/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajri/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | tayri /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | tayri /tajɾi/ |
| Cây | ⴰⵛⴽ /aʃək/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /asəklu/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ttejra /tːəʒɾa/ | ⴰⵙⵖⴰⵔ /asʁaɾ/ | aseklu /asekːlu/ |
| Nhà | ⴻⵀⵏ /ehən/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡəmːi/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | axxam /aχːam/ | ⵜⴰⴷⴷⴰⵔⵜ /θadːaɾt/ | axxam /axːam/ |
| Chó | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | aydi /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | aydi /ajdi/ |
| Mèo | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | ⴰⵎⵓⵛⵛ /amutʃː/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | amcic /amʃiʃ/ | ⵎⵓⵛⵛ /mutʃː/ | mucc /mutʃː/ |
| Ăn | ⴽⵛ /əkʃ/ | ⵛⵛ /ətʃː/ | ⵛⵛ /tʃː/ | ⵛⵛ /etʃː/ | ečč /ətʃː/ | ⵜⵛ /etʃ/ | etš /etʃ/ |
| Uống | ⵙⵓ /əsu/ | ⵙⵓ /su/ | ⵙⵙⵓ /sːu/ | ⵙⵡ /səw/ | sew /səw/ | ⵙⵓ /su/ | su /su/ |
| Một | ⵉⵢⵏ /ijən/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | yiwen /jiwən/ | ⵉⵊⵊ /ijː/ | ijj /ijː/ |
| Hai | ⵛⵛⵉⵏ /əʃːin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | sin /sin/ | ⵜⵏⴰⵢⵏ /θnajən/ | sen /sən/ |
| Xin chào | ⵎⴰ ⵜⵍⵍⴰ /ma təlːa/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | azul /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | azul /azul/ |
| Cảm ơn | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːirt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | tanemmirt /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ | tanmirt /tanmiɾt/ |
| Tốt | ⵉⵀⵓⵙⵙⵏ /ihosːən/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | yelha /jəlħa/ | ⵛⵏⵎⵓ /ʃenmu/ | ighwdha /iʁʷða/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.