Kisukuma
Tiếng Sukuma
ngữ hệ Đại Tây Dương–Congo (nhánh Bantu, nhóm Sukuma-Nyamwezi)
Tiếng Sukuma (Kisukuma) là ngôn ngữ Bantu đơn lẻ lớn nhất Tanzania xét theo số người nói bản ngữ, với ~5 triệu người nói, chủ yếu được sử dụng ở khu vực hồ Victoria — các vùng Mwanza, Shinyanga, Tabora, Geita và Simiyu. Người Sukuma là nhóm dân tộc lớn nhất Tanzania, khoảng 16% dân số cả nước. Ngôn ngữ này có thanh điệu (đối lập cao-thấp trên thân từ và các dấu hiệu thì-thể) và sự hợp dạng theo lớp danh từ Bantu (~18 lớp); nó có quan hệ gần gũi với tiếng Nyamwezi (nym), cùng tạo thành một thể liên tục phương ngữ, được phân loại chung là vùng Bantu F21. Bất chấp cộng đồng người nói đông đảo, tiếng Swahili (sw) chiếm ưu thế trong giáo dục, truyền thông và chính quyền trên khắp Tanzania, còn tiếng Sukuma có truyền thống chữ viết và sự hiện diện trên truyền thông hạn chế.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Sukuma
Nước
minzi
/minzi/
Lửa
moto
/moto/
Mặt trời
ilyuva
/iʎuβa/
Mặt trăng
ng'wezi
/ŋweːzi/
Sao
nyenyeezi
/ɲeˈɲeːzi/
Mẹ
mayu
/maju/
Cha
baba
/baba/
Tôi
nene
/ˈnene/
Bạn
gwegwe
/ˈɡweɡwe/
Tên
lina
/ˈlina/
Mắt
liso
/liso/
Tay
nkhono
/ŋkono/
Tim
ngholo
/ŋɡoːlo/
Yêu
butogwa
/butoɡwa/
Cây
mti
/mti/
Nhà
kaya
/kaja/
Chó
mbwa
/mbwa/
Mèo
kalulu
/kalulu/
Ăn
kulya
/kuʎa/
Uống
kunywa
/kuɲwa/
Một
imo
/imo/
Hai
ibhili
/iˈβili/
Xin chào
mwangaluka
/mwaŋɡaluka/
Cảm ơn
nakulumba
/nakulumba/
Tốt
shihi
/ʃihi/
Nguồn
- Glottolog: Sukuma
- Ethnologue: suk
- Maganga & Schadeberg (1992) Kanuri Comparative Lexicon (Sukuma section)
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Atlantic-Congo (Bantu, Sukuma-Nyamwezi) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Sukuma | Tiếng Nyamwezi | Tiếng Shambala | Tiếng Sangu | Tiếng Makonde | Tiếng Nyaturu | Tiếng Asu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | minzi /minzi/ | minzi /minzi/ | mazi /mazi/ | ameenzi /ameːnzi/ | mashi /maʃi/ | maazi /maːzi/ | mende /mende/ |
| Lửa | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | mshika /mʃika/ |
| Mặt trời | ilyuva /iʎuβa/ | izuba /izuβa/ | zuwa /zuwa/ | liluga /liluɡa/ | lyuva /ʎuβa/ | nzua /nzua/ | idhuva /iðuʋa/ |
| Mặt trăng | ng'wezi /ŋweːzi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwezi /mwezi/ | umwesi /umwesi/ | mwedi /mwedi/ | umweri /umweɾi/ | mwezi /mwezi/ |
| Sao | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | ntondwa /ntondwa/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ |
| Mẹ | mayu /maju/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Cha | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ | baba /baba/ |
| Tôi | nene /ˈnene/ | nene /ˈnene/ | niye /nije/ | une /une/ | une /une/ | une /une/ | mine /mine/ |
| Bạn | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | weye /weje/ | uwe /uwe/ | uve /uve/ | uwe /uwe/ | uwe /uwe/ |
| Tên | lina /ˈlina/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ | litawa /litawa/ | lina /lina/ | izina /izina/ | izina /izina/ |
| Mắt | liso /liso/ | liso /liso/ | izo /izo/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | iriiso /iɾiːso/ | iiso /iːso/ |
| Tay | nkhono /ŋkono/ | ikobo /ikoβo/ | ukono /ukono/ | ukuboko /ukuboko/ | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | mkono /mkono/ |
| Tim | ngholo /ŋɡoːlo/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ | ngiti /ŋɡiti/ |
| Yêu | butogwa /butoɡwa/ | butogwa /butoɡwa/ | kwenda /kwenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | kupenda /kupenda/ | butogwa /butoɡwa/ | lumba /lumba/ |
| Cây | mti /mti/ | mti /mti/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ |
| Nhà | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Chó | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | nshenye /nʃeɲe/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Mèo | kalulu /kalulu/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Ăn | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuria /kuɾia/ | kurya /kuɾja/ |
| Uống | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kukumbila /kukumbila/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ |
| Một | imo /imo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | nimo /nimo/ | umwe /umwe/ | imwe /imwe/ |
| Hai | ibhili /iˈβili/ | ibili /iβili/ | mbili /mbili/ | avili /aβili/ | vavili /vaʋili/ | aviri /aβiri/ | avili /aβili/ |
| Xin chào | mwangaluka /mwaŋɡaluka/ | mwadita /mwadita/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | mbukire /mbukiɾe/ | shiloi /ʃiloi/ |
| Cảm ơn | nakulumba /nakulumba/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /asante/ | nashukulu /naʃukulu/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | asante /aˈsante/ | mwasanga /mwasaŋɡa/ |
| Tốt | shihi /ʃihi/ | lihi /lihi/ | hedi /hedi/ | kwifwa /kwifwa/ | shibwana /ʃibwana/ | kihi /kihi/ | mwamba /mwamba/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.