Chimakonde
Tiếng Makonde
Ngữ hệ Đại Tây Dương–Congo (nhóm Bantu, Yao-Makonde)
Tiếng Makonde (Chimakonde, còn gọi là Shimakonde) là một ngôn ngữ Bantu trải dài qua biên giới Tanzania-Mozambique trên cao nguyên Makonde. Người Makonde nổi tiếng thế giới với truyền thống điêu khắc gỗ mun (mặt nạ mapiko, đồ lễ lipico) — UNESCO công nhận lễ hội mặt nạ Mapiko Makonde là di sản phi vật thể năm 2008. Người Makonde Mozambique dẫn dắt cuộc đấu tranh vũ trang giành độc lập của FRELIMO (1964-74), tạo cho ngôn ngữ này bản sắc chính trị mạnh ở phía nam biên giới. Các biến thể bắc (Tanzania) và nam (Mozambique) khác biệt rõ rệt, ranh giới phần nào theo sông Ruvuma.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Makonde
Nước
mashi
/maʃi/
Lửa
moto
/moto/
Mặt trời
lyuva
/ʎuβa/
Mặt trăng
mwedi
/mwedi/
Sao
ntondwa
/ntondwa/
Mẹ
mama
/mama/
Cha
baba
/baba/
Tôi
une
/une/
Bạn
uve
/uve/
Tên
lina
/lina/
Mắt
liso
/liso/
Tay
nkono
/nkono/
Tim
mtima
/mtima/
Yêu
kupenda
/kupenda/
Cây
mti
/mti/
Nhà
nyumba
/ɲumba/
Chó
nshenye
/nʃeɲe/
Mèo
paka
/paka/
Ăn
kulya
/kuʎa/
Uống
kukumbila
/kukumbila/
Một
nimo
/nimo/
Hai
vavili
/vaʋili/
Xin chào
nakushukuru
/nakuʃukuɾu/
Cảm ơn
nashukuru
/naʃukuɾu/
Tốt
shibwana
/ʃibwana/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Makonde | Tiếng Sangu | Tiếng Yao | Tiếng Shambala | Tiếng Sena | Tiếng Nyamwezi | Tiếng Nyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | mashi /maʃi/ | ameenzi /ameːnzi/ | mesi /mesi/ | mazi /mazi/ | madzi /madzi/ | minzi /minzi/ | maazi /maːzi/ |
| Lửa | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Mặt trời | lyuva /ʎuβa/ | liluga /liluɡa/ | lyuwa /ʎuwa/ | zuwa /zuwa/ | dzuwa /dzuwa/ | izuba /izuβa/ | nzua /nzua/ |
| Mặt trăng | mwedi /mwedi/ | umwesi /umwesi/ | mwesi /mwesi/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | umweri /umweɾi/ |
| Sao | ntondwa /ntondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | ndondwa /ndondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ |
| Mẹ | mama /mama/ | mama /mama/ | amao /amaː/ | mama /mama/ | mai /mai/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ |
| Cha | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ |
| Tôi | une /une/ | une /une/ | une /une/ | niye /nije/ | ine /ine/ | nene /ˈnene/ | une /une/ |
| Bạn | uve /uve/ | uwe /uwe/ | mmwe /mːwe/ | weye /weje/ | iwe /iwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | uwe /uwe/ |
| Tên | lina /lina/ | litawa /litawa/ | lina /lina/ | izina /izina/ | dzina /dzina/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ |
| Mắt | liso /liso/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | izo /izo/ | diso /diso/ | liso /liso/ | iriiso /iɾiːso/ |
| Tay | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | ngaila /ŋɡaila/ | ukono /ukono/ | nkono /nkono/ | ikobo /ikoβo/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Tim | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ |
| Yêu | kupenda /kupenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | chikondi /tʃikondi/ | kwenda /kwenda/ | kufuna /kufuna/ | butogwa /butoɡwa/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Cây | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mtela /mtela/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ |
| Nhà | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ |
| Chó | nshenye /nʃeɲe/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Mèo | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Ăn | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kuria /kuɾia/ |
| Uống | kukumbila /kukumbila/ | kunwa /kunwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Một | nimo /nimo/ | imo /imo/ | mo /mo/ | imo /imo/ | posi /posi/ | imo /imo/ | umwe /umwe/ |
| Hai | vavili /vaʋili/ | avili /aβili/ | iŵili /iβili/ | mbili /mbili/ | piŵiri /piwiri/ | ibili /iβili/ | aviri /aβiri/ |
| Xin chào | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | salama /salama/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | mwadita /mwadita/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Cảm ơn | nashukuru /naʃukuɾu/ | nashukulu /naʃukulu/ | nakwete /nakwete/ | asante /asante/ | ndatenda /ndatenda/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /aˈsante/ |
| Tốt | shibwana /ʃibwana/ | kwifwa /kwifwa/ | chechete /tʃetʃete/ | hedi /hedi/ | nadidi /nadidi/ | lihi /lihi/ | kihi /kihi/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.