Chimakonde
Tiếng Makonde
Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde)
Tiếng Makonde (Chimakonde, còn gọi là Shimakonde) là một ngôn ngữ Bantu trải dài qua biên giới Tanzania-Mozambique trên cao nguyên Makonde. Người Makonde nổi tiếng thế giới với truyền thống điêu khắc gỗ mun (mặt nạ mapiko, đồ lễ lipico) — UNESCO công nhận lễ hội mặt nạ Mapiko Makonde là di sản phi vật thể năm 2008. Người Makonde Mozambique dẫn dắt cuộc đấu tranh vũ trang giành độc lập của FRELIMO (1964-74), tạo cho ngôn ngữ này bản sắc chính trị mạnh ở phía nam biên giới. Các biến thể bắc (Tanzania) và nam (Mozambique) khác biệt rõ rệt, ranh giới phần nào theo sông Ruvuma.
Nơi được sử dụng
20 từ cốt lõi trong Tiếng Makonde
Nước
mashi
/maʃi/
Lửa
moto
/moto/
Mặt trời
lyuva
/ʎuβa/
Mặt trăng
mwedi
/mwedi/
Mẹ
mama
/mama/
Cha
baba
/baba/
Ăn
kulya
/kuʎa/
Uống
kunwa
/kunwa/
Yêu
kupenda
/kupenda/
Tim
mtima
/mtima/
Cây
mti
/mti/
Nhà
nyumba
/ɲumba/
Chó
nshenye
/nʃeɲe/
Mèo
paka
/paka/
Tay
nkono
/nkono/
Mắt
liso
/liso/
Xin chào
nakushukuru
/nakuʃukuɾu/
Cảm ơn
nashukuru
/naʃukuɾu/
Một
nimo
/nimo/
Tốt
shibwana
/ʃibwana/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Makonde | Tiếng Shambala | Tiếng Sangu | Tiếng Nyamwezi | Tiếng Sena | Tiếng Yao | Tiếng Sukuma |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | mashi /maʃi/ | mazi /mazi/ | ameenzi /ameːnzi/ | minzi /minzi/ | madzi /madzi/ | mesi /mesi/ | minzi /minzi/ |
| Lửa | moto /moto/ | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Mặt trời | lyuva /ʎuβa/ | zuwa /zuwa/ | liluga /liluɡa/ | izuba /izuβa/ | dzuwa /dzuwa/ | lyuwa /ʎuwa/ | ilyuva /iʎuβa/ |
| Mặt trăng | mwedi /mwedi/ | mwezi /mwezi/ | umwesi /umwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwesi /mwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ |
| Mẹ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mayu /majʊ/ | mai /mai/ | amao /amaː/ | mayu /maju/ |
| Cha | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ | baba /baba/ |
| Ăn | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ |
| Uống | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kumwa /kumwa/ | kuhwa /kuhwa/ |
| Yêu | kupenda /kupenda/ | kwenda /kwenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | butogwa /butoɡwa/ | kufuna /kufuna/ | chikondi /tʃikondi/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Tim | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | ngholo /ŋɡoːlo/ |
| Cây | mti /mti/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mtela /mtela/ | mti /mti/ |
| Nhà | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ |
| Chó | nshenye /nʃeɲe/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Mèo | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | kalulu /kalulu/ |
| Tay | nkono /nkono/ | ukono /ukono/ | ukuboko /ukuboko/ | ikobo /ikoβo/ | nkono /nkono/ | ngaila /ŋɡaila/ | nkhono /ŋkono/ |
| Mắt | liso /liso/ | izo /izo/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | diso /diso/ | liso /liso/ | liso /liso/ |
| Xin chào | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | mwadita /mwadita/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | salama /salama/ | mwangaluka /mwaŋɡaluka/ |
| Cảm ơn | nashukuru /naʃukuɾu/ | asante /asante/ | nashukulu /naʃukulu/ | twabakaba /twaβakaβa/ | ndatenda /ndatenda/ | nakwete /nakwete/ | nakulumba /nakulumba/ |
| Một | nimo /nimo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | posi /posi/ | mo /mo/ | imo /imo/ |
| Tốt | shibwana /ʃibwana/ | hedi /hedi/ | kwifwa /kwifwa/ | lihi /lihi/ | nadidi /nadidi/ | chechete /tʃetʃete/ | shihi /ʃihi/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.