Numu
Tiếng Paiute Bắc
Uto-Aztec (nhánh Numic, phía tây)
Tiếng Paiute Bắc (Numu "con người") là một ngôn ngữ Numic Tây thuộc vùng Đại Bồn địa (Great Basin), được nói từ đông Oregon qua Nevada đến California và Idaho. Nó có sự hài hòa nguyên âm, vô thanh hóa đặc trưng cuối, và một hệ thống phức tạp các biến đổi phụ âm cuối thân từ (gradation) được kích hoạt bởi một danh từ hoặc tiền tố đứng trước.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Paiute Bắc
Nước
paa
/paː/
Lửa
kuna
/kuna/
Mặt trời
tabe
/tape/
Mặt trăng
mua
/mu.a/
Sao
pasohoobʉ
/pasohoːbɨ/
Mẹ
pia
/pi.a/
Cha
naa
/naː/
Tôi
nʉʉ
/nɨː/
Bạn
ʉʉ
/ɨː/
Tên
nia
/niʔa/
Mắt
pui
/pui/
Tay
mai
/mai/
Tim
piwi
/piwi/
Yêu
suabetɨ
/suapetɨ/
Cây
hupi
/hupi/
Nhà
nobi
/nopi/
Chó
isha
/iʃa/
Mèo
mosa
/mosa/
Ăn
tɨka
/tɨka/
Uống
hibi
/hipi/
Một
simɨ
/simɨ/
Hai
waha
/waha/
Xin chào
maikwa
/maikwa/
Cảm ơn
pesa
/pesa/
Tốt
pesa
/pesa/
Chim cu cu
poboyooha'a
/poboˈjoːhaʔa/
Nguồn
- Snapp, Allen, John Anderson & Joy Anderson (1982) Northern Paiute. In: Studies in Uto-Aztecan Grammar 3, SIL/UTA, pp. 1-92.
- Thornes, Tim (2003) A Northern Paiute Grammar with Texts. PhD diss., University of Oregon.
- Yerington Paiute Tribe (1987) Numu Yadooape: Northern Paiute Language Dictionary.
- Glottolog: Northern Paiute
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Uto-Aztecan (Numic, Western) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Paiute Bắc | Tiếng Comanche | Tiếng Wixárika | Tiếng Tarahumara | Tiếng Cora | Tiền Uto-Aztec ngữ | Tiếng Sakizaya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | paa /paː/ | paa /paː/ | ha /ha/ | bawí /bawi/ | hapɨn /hapɨn/ | *paʔ /paʔ/ | nanum /nanum/ |
| Lửa | kuna /kuna/ | kohtopʉ /kohtopɨ/ | tai /tai/ | nahí /nahi/ | ta'ai /taʔai/ | *na- /na-/ | lamal /lamal/ |
| Mặt trời | tabe /tape/ | taabe /taːbe/ | tau /tau/ | rayó /ɾajo/ | tahaapuá /tahaːpwa/ | *ta /ta/ | cidal /tʃidal/ |
| Mặt trăng | mua /mu.a/ | mʉa /mɨa/ | metsa /metsa/ | mecá /metʃa/ | mɨhka /mɨhka/ | *mɨca /mɨca/ | bulad /bulad/ |
| Sao | pasohoobʉ /pasohoːbɨ/ | tatsinuupi /tatsinuːpi/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | sopolí /sopoli/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | — /—/ | bo'is /boʔis/ |
| Mẹ | pia /pi.a/ | pia /pia/ | nana /nana/ | iyé /ije/ | naana /naːna/ | — /—/ | ina /ina/ |
| Cha | naa /naː/ | ahpʉ /ahpɨ/ | yawe /jawe/ | onó /ono/ | hahuá /hahwa/ | — /—/ | ama /ama/ |
| Tôi | nʉʉ /nɨː/ | nʉ /nɨ/ | nee /neː/ | nejé /nehe/ | neʼu /ˈneʔu/ | *nɨ /nɨ/ | zaku /ʐaku/ |
| Bạn | ʉʉ /ɨː/ | ʉ /ɨ/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | mujé /muhe/ | aʼu /ˈaʔu/ | — /—/ | kisu /kisu/ |
| Tên | nia /niʔa/ | nahnia /nahnia/ | tewa /ˈtewa/ | riwá /ɾiwa/ | yeuwa /ˈjeuwa/ | *tewa /tewa/ | ngangan /ŋaŋan/ |
| Mắt | pui /pui/ | puui /puːi/ | tukite /tukite/ | pusí /pusi/ | húi /hwi/ | *pusi /pusi/ | mata /mata/ |
| Tay | mai /mai/ | mo'o /moʔo/ | mama /mama/ | sekuá /sekwa/ | mam /mam/ | *maʔ /maʔ/ | kamay /kamai/ |
| Tim | piwi /piwi/ | — /—/ | iyari /ijari/ | surí /suɾi/ | hɨurí /hɨuri/ | — /—/ | gawang /ɡawaŋ/ |
| Yêu | suabetɨ /suapetɨ/ | wʊʊʰa /wʊːhɑ/ | kanenki /kanenki/ | nakí /naki/ | ka'na /kaʔna/ | — /—/ | maolah /maolah/ |
| Cây | hupi /hupi/ | huupi /huːpi/ | kiyé /kije/ | gokó /ɡoko/ | kɨré /kɨre/ | — /—/ | kilang /kilaŋ/ |
| Nhà | nobi /nopi/ | kahni /kahni/ | ki /ki/ | kalí /kali/ | kíh /kih/ | *ki /ki/ | luma /luma/ |
| Chó | isha /iʃa/ | sarii /saɾiː/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | kochí /kotʃi/ | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ | — /—/ | waco /watʃo/ |
| Mèo | mosa /mosa/ | ɨsʉ /ɪsɨ/ | mitsu /mitsu/ | misí /misi/ | mistú /mistu/ | — /—/ | posi /posi/ |
| Ăn | tɨka /tɨka/ | tʉhkarʉ /tɨhkarɨ/ | kuye /kuje/ | koʼa /koʔa/ | kuá /kwa/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | hekal /hekal/ |
| Uống | hibi /hipi/ | hibi /hibi/ | hi'eka /hiʔeka/ | bahí /bahi/ | hi'i /hiʔi/ | — /—/ | mihecak /mihetʃak/ |
| Một | simɨ /simɨ/ | sʉmʉ /sɨmɨ/ | xevi /ʃevi/ | bilé /bile/ | cei /tsei/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | cacay /tʃatʃai/ |
| Hai | waha /waha/ | waha /waha/ | huta /huˈta/ | okuá /okwa/ | huapoa /waˈpoa/ | *wo /wo/ | tusa /tusa/ |
| Xin chào | maikwa /maikwa/ | marʉawe /maɾɨawe/ | kekuanenki /kekwanenki/ | kuira /kuiɾa/ | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ | — /—/ | marayas /maɾajas/ |
| Cảm ơn | pesa /pesa/ | ʉra /ɨɾa/ | pa'iwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | matéterabá /mateteɾaba/ | atsipiraá /atsipiraː/ | — /—/ | lalumahan /lalumahan/ |
| Tốt | pesa /pesa/ | tsaatʉ /tsaːtɨ/ | waxa /waʃa/ | galá /ɡala/ | huá'i /hwaʔi/ | — /—/ | kapah /kapah/ |
| Chim cu cu | poboyooha'a /poboˈjoːhaʔa/ | — /—/ | — | — | — | — | — |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.