Остыган ка
Tiếng Ket
Yenisei
Tiếng Ket là ngôn ngữ Yenisei duy nhất còn tồn tại, được khoảng 150 người nói thành thạo — phần lớn đã cao tuổi — sử dụng dọc theo trung lưu sông Yenisei ở vùng Krasnoyarsk của Nga, và đang bị đe dọa nghiêm trọng. Giả thuyết Dene-Yenisei năm 2008 của Edward Vajda liên hệ ngữ hệ Yenisei với các ngôn ngữ Na-Dene ở Bắc Mỹ (Tlingit, Athabaska), gợi ý một mối liên hệ Beringia cổ xưa. Ngôn ngữ này có thanh điệu (3 thanh), mang tính đa tổng hợp cao với hình thái động từ dùng phụ tố vòng. Hệ thống phối hợp phức tạp, lấy động từ làm trung tâm của nó được mô tả chính xác hơn là loại chủ động (active) chứ không phải ergative-absolutive thuần túy — khác với tiếng Chukchi, một ngôn ngữ Siberia ergative-absolutive điển hình. Chữ viết dựa trên bảng chữ cái Kirin được dùng từ thập niên 1980.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Ket
Nước
уьл
/ulʲ/
Lửa
бок
/bok/
Mặt trời
и
/i/
Mặt trăng
ӄип
/qip/
Sao
ӄоʼ
/qoʔ/
Mẹ
ам
/am/
Cha
об
/oːp/
Tôi
ат
/aʔt/
Bạn
у
/uː/
Tên
и
/iʔ/
Mắt
де
/de/
Tay
тыр
/tɯr/
Tim
суӈ
/suŋ/
Yêu
синьси
/sinʲsi/
Cây
оксь
/oksʲ/
Nhà
куьсь
/kusʲ/
Chó
тип
/tip/
Mèo
кошка
/koʂka/
Ăn
сьел
/sʲel/
Uống
уьлся
/ulʲsʲa/
Một
ӄусь
/qusʲ/
Hai
ын
/ɯːn/
Xin chào
торова
/torova/
Cảm ơn
асьх
/asʲx/
Tốt
аӄта
/aqta/
Chim cu cu
ӄоӄпунь
/qɔqˈpunʲ/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Yeniseian liên quan
| Nghĩa | Tiếng Ket | Tiếng Yugh | Tiếng Yukaghir Kolyma | Tiếng Nenets | Tiếng Even | Tiếng Moksha | Tiếng Erzya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | уьл /ulʲ/ | хур /xur/ | оожии /oːʒiː/ | ӣд /iːd/ | мӯ /muː/ | ведь /vedʲ/ | ведь /vedʲ/ |
| Lửa | бок /bok/ | бок /bok/ | ло́чил /lótʃil/ | ту /tu/ | тоог /toːɡ/ | тол /tol/ | тол /tol/ |
| Mặt trời | и /i/ | ыга /ɨɣa/ | пугэ /puɣe/ | хаер /xajer/ | нөлтэн /nølten/ | ши /ʃi/ | чи /tʃi/ |
| Mặt trăng | ӄип /qip/ | хып /xɨp/ | киндьэ /kindʲe/ | ирий /irij/ | бяг /bjaɡ/ | ков /kov/ | ков /kov/ |
| Sao | ӄоʼ /qoʔ/ | алаӈ /alaŋ/ | эҥэзэтчх /eŋezetʃχ/ | нумгы /numˈɡɨ/ | осикат /oˈsikat/ | тяште /ˈtʲæʃtʲe/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ |
| Mẹ | ам /am/ | ам /am/ | эмэй /emej/ | небя /nebja/ | эньэн /eɲen/ | тядя /tʲadʲa/ | ава /ava/ |
| Cha | об /oːp/ | оп /op/ | эчиэ /etʃiə/ | нися /nʲisʲa/ | аман /aman/ | аля /alʲa/ | тетя /tʲetʲa/ |
| Tôi | ат /aʔt/ | ай /aj/ | мэт /met/ | мань /manʲ/ | би /bi/ | мон /mon/ | мон /mon/ |
| Bạn | у /uː/ | у /uː/ | тэт /tet/ | пыдар /pɨˈdar/ | хи /hiː/ | тон /ton/ | тон /ton/ |
| Tên | и /iʔ/ | и /iː/ | ню /nʲuː/ | нюм /nʲum/ | гэрбэ /gərˈbə/ | лем /lʲem/ | лем /lʲem/ |
| Mắt | де /de/ | ден /den/ | ӈөбур /ŋøbur/ | сэв /sew/ | яса /jasa/ | сельме /sʲelʲmʲe/ | сельме /sʲelʲmʲe/ |
| Tay | тыр /tɯr/ | хы /xɨ/ | нугэн /nugen/ | ӈуда /ŋuda/ | нгал /ŋal/ | кядь /kʲadʲ/ | кедь /kedʲ/ |
| Tim | суӈ /suŋ/ | кутʼ /kutʼ/ | шубэжэ /ʃubeʒe/ | сей /sej/ | мяван /mjavan/ | седи /sedʲi/ | седей /sedej/ |
| Yêu | синьси /sinʲsi/ | — /—/ | анурэ /anurə/ | садось /sadosʲ/ | аякан /ajakan/ | кельгома /kelʲɡoma/ | вечкема /vetʃkema/ |
| Cây | оксь /oksʲ/ | ос /os/ | чалдьэ /tʃaldʒe/ | пя /pja/ | мо /mo/ | шуфта /ʃufta/ | чувто /tʃuvto/ |
| Nhà | куьсь /kusʲ/ | хус /xus/ | нумэ /nume/ | мяˮ /mjaʔ/ | дьу /dʒu/ | куд /kud/ | кудо /kudo/ |
| Chó | тип /tip/ | тʼип /tʼip/ | таҥжэ /taŋʒe/ | вэно /weno/ | нгин /ŋin/ | пине /pinʲe/ | киска /kiska/ |
| Mèo | кошка /koʂka/ | — /—/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ | катка /katka/ | катка /katka/ |
| Ăn | сьел /sʲel/ | фен /fen/ | чидиргэ- /tʃidirɣe/ | ёлась /jolasʲ/ | дьэб /dʒeb/ | ярхцамс /jarxtsams/ | ярсамс /jarsams/ |
| Uống | уьлся /ulʲsʲa/ | эт /et/ | ӧгэйи- /øɡejii/ | я /ja/ | ум /um/ | симомс /simoms/ | симемс /sʲimems/ |
| Một | ӄусь /qusʲ/ | хуса /xusa/ | иркэ /irke/ | ӈопой /ŋopoj/ | омэн /omen/ | фкя /fkʲa/ | вейке /vejke/ |
| Hai | ын /ɯːn/ | хынам /xɨnam/ | атахун /ataːqun/ | сидя /sʲiˈdʲa/ | дёр /dʲoːr/ | кафта /ˈkafta/ | кавто /ˈkavto/ |
| Xin chào | торова /torova/ | — /—/ | льуоркэн /lʲuorken/ | аньˮторова /anʔtorova/ | дорова /dorova/ | шумбрат /ʃumbrat/ | шумбрат /ʃumbrat/ |
| Cảm ơn | асьх /asʲx/ | — /—/ | пасьпе /pasʲpe/ | спасибо /spasibo/ | пасиба /pasiba/ | сюкпря /sʲukprʲa/ | сюкпря /sʲukprʲa/ |
| Tốt | аӄта /aqta/ | — /—/ | амлур /amlur/ | сава /sawa/ | ай /aj/ | цебярь /tsʲebʲarʲ/ | паро /paro/ |
| Chim cu cu | ӄоӄпунь /qɔqˈpunʲ/ | χɔχpɨń /χɔχpɨɲ/ | — | — | — | куку /ˈkuku/ | куко /ˈkuko/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.