Jirrbal
Tiếng Dyirbal
Pama-Nyunga (nhánh Dyirbal)
Ngôn ngữ Pama-Nyungan ở bắc Queensland, nổi tiếng nhờ cuốn ngữ pháp năm 1972 của Dixon và tác phẩm «Women, Fire and Dangerous Things» của Lakoff: bốn lớp danh từ của nó (bayi giống đực/hữu sinh, balan giống cái/nước/lửa/nguy hiểm, balam cây ăn được, bala phần còn lại) đã trở thành một ví dụ kinh điển trong sách giáo khoa về phân loại phi Aristotle. Tiếng Dyirbal còn có một bộ từ vựng kiêng kỵ mẹ vợ hoàn toàn riêng biệt gọi là «Jalŋuy», với cùng ngữ pháp nhưng từ vựng tách biệt hẳn.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Dyirbal
Nước
bana
/ˈbana/
Lửa
buni
/ˈbuni/
Mặt trời
garri
/ˈɡari/
Mặt trăng
gagara
/ɡaˈɡara/
Sao
gijiny
/ɡiɟiɲ/
Mẹ
gumbu
/ˈɡumbu/
Cha
ngumi
/ˈŋumi/
Tôi
ngaja
/ŋaɟa/
Bạn
nginda
/ŋinda/
Tên
yidyi
/jiɟi/
Mắt
jili
/ˈɟili/
Tay
mala
/ˈmala/
Tim
mugu
/ˈmuɡu/
Yêu
—
/—/
Cây
yugu
/ˈjuɡu/
Nhà
mija
/ˈmiɟa/
Chó
guda
/ˈɡuda/
Mèo
—
/—/
Ăn
janganyu
/ɟaŋˈaɲu/
Uống
jiwuli
/ɟiˈwuli/
Một
yara
/ˈjara/
Hai
bulgany
/bulɡaɲ/
Xin chào
—
/—/
Cảm ơn
—
/—/
Tốt
—
/—/
Nguồn
- Dixon, R. M. W. (1972) The Dyirbal Language of North Queensland. Cambridge University Press.
- Dixon, R. M. W. (1989) "The Original Dyirbal Speaking Tribes of North-East Queensland", in Aboriginal History.
- Glottolog: Dyirbal
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Pama-Nyungan (Dyirbalic) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Dyirbal | Tiếng Walmajarri | Tiếng Makasae | Tiếng Kavalan | Tiếng Babuza (Favorlang) | Tiền Nam Đảo ngữ | Tiếng Wiradjuri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | bana /ˈbana/ | ngapa /ˈŋapa/ | ira /ˈira/ | zanum /zaˈnum/ | zalum /zalum/ | *daNum /daNum/ | galing /ˈɡaliŋ/ |
| Lửa | buni /ˈbuni/ | warlu /ˈwaɭu/ | ata /ˈata/ | ramaz /raˈmaz/ | apoi /apoi/ | *Sapuy /Sapuy/ | wiiny /wiːɲ/ |
| Mặt trời | garri /ˈɡari/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ | watu /ˈwatu/ | siban /siˈban/ | — /—/ | *waRi /waRi/ | yiray /ˈjiɻaj/ |
| Mặt trăng | gagara /ɡaˈɡara/ | pira /ˈpira/ | uru /ˈuru/ | buran /buˈran/ | zilias /siliəs/ | *bulaN /bulaN/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ |
| Sao | gijiny /ɡiɟiɲ/ | wirl /wiɭ/ | ipi /ipi/ | bituqan /bituqan/ | botto /botːo/ | *bituqen /bituqen/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ |
| Mẹ | gumbu /ˈɡumbu/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | ina /ˈina/ | tina /ˈtina/ | tina /tina/ | *ina /ina/ | gunhi /ˈɡun̪i/ |
| Cha | ngumi /ˈŋumi/ | kirta /ˈkiʈa/ | baba /ˈbaba/ | tama /ˈtama/ | tama /tama/ | *ama /ama/ | babiin /ˈbabiːn/ |
| Tôi | ngaja /ŋaɟa/ | ngaju /ŋaɟu/ | ani /ani/ | aiku /aiku/ | ka-ina /kaina/ | *aku /aku/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ |
| Bạn | nginda /ŋinda/ | nyuntu /ɲuntu/ | ai /ai/ | aisu /aisu/ | ijo /ijo/ | *iSu /iSu/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ |
| Tên | yidyi /jiɟi/ | yini /jini/ | naran /naran/ | nangan /naŋan/ | naan /naːn/ | *ŋajan /ŋajan/ | yuwin /ˈjuwin/ |
| Mắt | jili /ˈɟili/ | purlka /ˈpuɭka/ | nana /ˈnana/ | mata /maˈta/ | macha /matʃa/ | *maCa /maCa/ | miil /miːl/ |
| Tay | mala /ˈmala/ | marnin /ˈmaɳin/ | tana /ˈtana/ | rima /riˈma/ | rima /rima/ | *lima /lima/ | marra /ˈmara/ |
| Tim | mugu /ˈmuɡu/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | *pusuq /pusuq/ | giiny /ɡiːɲ/ |
| Yêu | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cây | yugu /ˈjuɡu/ | watiya /waˈtija/ | ate /ˈate/ | kasuy /kaˈsuj/ | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ | madhan /ˈmad̪an/ |
| Nhà | mija /ˈmiɟa/ | ngurra /ˈŋura/ | oma /ˈoma/ | lepaw /ləˈpaw/ | ruma /ruma/ | *Rumaq /Rumaq/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ |
| Chó | guda /ˈɡuda/ | kunyarr /kuˈɲar/ | defa /ˈdɛfa/ | wasu /waˈsu/ | asu /asu/ | *asu /asu/ | mirri /ˈmiri/ |
| Mèo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ngiyaw /ŋiˈjaw/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Ăn | janganyu /ɟaŋˈaɲu/ | nga- /ŋa/ | nawa /ˈnawa/ | quman /quˈman/ | maan /maːn/ | *kaen /kaen/ | dharra /ˈd̪ara/ |
| Uống | jiwuli /ɟiˈwuli/ | nga- /ŋa/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | mimum /miˈmum/ | minum /minum/ | *inum /inum/ | widyarra /ˈwiɟara/ |
| Một | yara /ˈjara/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ | u /ʔu/ | issa /ˈissa/ | nata /nata/ | *isa /isa/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ |
| Hai | bulgany /bulɡaɲ/ | kujarra /kuɟara/ | lolae /loˈlae/ | zusa /zusa/ | naroa /naroa/ | *duSa /duSa/ | bula /ˈbula/ |
| Xin chào | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ |
| Cảm ơn | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ |
| Tốt | — /—/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ | rau /rau/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | marang /ˈmaɻaŋ/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.