Karifuna
Tiếng Garifuna
Ngữ hệ Arawak (nhóm Caribe)
Tiếng Garifuna là ngôn ngữ của người Garifuna — hậu duệ của người Carib bản địa và những nô lệ Tây Phi chạy đến đảo Saint Vincent vào thế kỷ 17. Về mặt ngôn ngữ học thuộc ngữ hệ Arawak, nhưng trong lịch sử ngôn ngữ nam giới có một lớp từ vựng Carib lớn (hiện tại sự khác biệt theo giới gần như đã biến mất). Năm 2001 được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Garifuna
Nước
huya
/huja/
Lửa
watu
/watu/
Mặt trời
weyu
/weju/
Mặt trăng
hati
/hati/
Sao
waruguma
/waɾuɡuma/
Mẹ
úguchu
/uɡutʃu/
Cha
úguchili
/uɡutʃili/
Tôi
au
/au/
Bạn
amürü
/amɨɾɨ/
Tên
iri
/iɾi/
Mắt
úgubu
/uɡubu/
Tay
úhabu
/uhabu/
Tim
anigi
/aniɡi/
Yêu
hínsiñe
/hinsiɲe/
Cây
wewe
/wewe/
Nhà
muna
/muna/
Chó
aulamu
/aulamu/
Mèo
meu
/meu/
Ăn
éiga
/eiɡa/
Uống
ata
/ata/
Một
aban
/aban/
Hai
biama
/biama/
Xin chào
mabuiga
/mabuiɡa/
Cảm ơn
seremein
/seremein/
Tốt
buidu
/bwidu/
Nguồn
- Ethnologue: cab
- Suazo (1994) Conversemos en Garífuna
- UNESCO Representative List of Intangible Heritage
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Arawakan (Caribbean) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Garifuna | Tiếng Kari'na | Tiếng Warlpiri | Tiếng Embera Bắc | Tiếng Aymara | Tiếng Jaqaru | Tiếng Wayuu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | huya /huja/ | tuna /tuna/ | ngapa /ŋapa/ | do /do/ | uma /uma/ | uma /uma/ | wuin /wuin/ |
| Lửa | watu /watu/ | wàto /wahto/ | warlu /waɭu/ | tu /tu/ | nina /nina/ | nina /nina/ | siki /siki/ |
| Mặt trời | weyu /weju/ | weju /weju/ | wanta /wanta/ | hewa /hewa/ | inti /inti/ | inti /inti/ | kaʼi /kaʔi/ |
| Mặt trăng | hati /hati/ | nuno /nuno/ | pira /piɻa/ | ahuru /ahuɾu/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | kashi /kaʃi/ |
| Sao | waruguma /waɾuɡuma/ | siriko /siɾiko/ | wanjirlpirri /waɲɟiɭpiri/ | chidua /tʃidua/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | jolotsü /holotsɨ/ |
| Mẹ | úguchu /uɡutʃu/ | sano /sano/ | ngati /ŋati/ | papa /papa/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ei /ei/ |
| Cha | úguchili /uɡutʃili/ | papa /papa/ | kirda /kiɖa/ | apa /apa/ | tata /tata/ | awki /awki/ | ashi /aʃi/ |
| Tôi | au /au/ | au /au/ | ngaju /ŋaɟu/ | mʉ /mɨ/ | naya /naja/ | naya /naja/ | taya /taja/ |
| Bạn | amürü /amɨɾɨ/ | amoro /amoɾo/ | nyuntu /ɲuntu/ | bʉ /bɨ/ | juma /huma/ | juma /huma/ | pia /pia/ |
| Tên | iri /iɾi/ | eeti /eːti/ | yirdi /jiɖi/ | trʉ̃ /tɾɨ̃/ | suti /suti/ | suti /suti/ | anülia /anɨlia/ |
| Mắt | úgubu /uɡubu/ | enu /enu/ | milpa /milpa/ | tau /tau/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | oʼu /oʔu/ |
| Tay | úhabu /uhabu/ | aina /aina/ | rdaka /ɖaka/ | jua /xua/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | ajapü /axapɨ/ |
| Tim | anigi /aniɡi/ | emanga /emaŋɡa/ | wankaru /waŋkaɻu/ | ƀakhuru /ɓakuɾu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | aaʼin /aːʔin/ |
| Yêu | hínsiñe /hinsiɲe/ | kataneko /kataneko/ | nyangu /ɲaŋu/ | ãỹba /ãɨba/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | alasüin /alasɨin/ |
| Cây | wewe /wewe/ | wewe /wewe/ | watiya /watija/ | bakuru /bakuɾu/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | wunuʼu /wunuʔu/ |
| Nhà | muna /muna/ | paty /pati/ | ngurra /ŋura/ | te /te/ | uta /uta/ | uta /uta/ | miichi /miːtʃi/ |
| Chó | aulamu /aulamu/ | pero /peɾo/ | jarntu /caɳʈu/ | usa /usa/ | anu /anu/ | anu /anu/ | erü /eɾɨː/ |
| Mèo | meu /meu/ | meu /meu/ | mungalpa /muŋalpa/ | misu /misu/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | misho /miʃo/ |
| Ăn | éiga /eiɡa/ | onökö /onøkø/ | ngarni /ŋaɳi/ | ko /ko/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | ekaa /ekaː/ |
| Uống | ata /ata/ | ëne /ɘne/ | purrami /purami/ | dorrare /doraɾe/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | asaa /asaː/ |
| Một | aban /aban/ | o:wi /oːwi/ | jinta /cinta/ | aba /aba/ | maya /maja/ | maya /maja/ | wanee /waneː/ |
| Hai | biama /biama/ | oko /oko/ | jirrama /ɟiɾama/ | umé /ume/ | paya /paja/ | paya /paja/ | piama /piama/ |
| Xin chào | mabuiga /mabuiɡa/ | mary /maɾi/ | — /—/ | sake bia /sake bia/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | jamaya /xamaja/ |
| Cảm ơn | seremein /seremein/ | irombo /iɾombo/ | — /—/ | bia bara /bia baɾa/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | talé /tale/ |
| Tốt | buidu /bwidu/ | epoja /epoja/ | ngurrju /ŋurcu/ | bia /bia/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | anasü /anasɨ/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.