Jaqaru aru
Tiếng Jaqaru
Aymara
Jaqaru (Jaqi aru, "ngôn ngữ của dân tộc") là một trong hai ngôn ngữ còn sống của ngữ hệ Aymara (ngôn ngữ kia là Aymara, ay), với ngôn ngữ này nó chia sẻ khoảng 30% từ vựng và nhiều đặc điểm ngữ pháp (âm tắc phụt, kết dính nhiều hậu tố, đánh dấu chứng cứ). Được nói gần như chỉ riêng tại huyện miền núi nhỏ Tupe thuộc tỉnh Yauyos của vùng Lima, Peru, cùng một tàn dư rất nhỏ tại Cachuy lân cận. Bị đe dọa nghiêm trọng: hầu hết người nói trẻ tuổi đã chuyển sang tiếng Tây Ban Nha; UNESCO xếp loại là chắc chắn bị đe dọa. Sự phân tách giữa Jaqaru và Aymara được ước tính sâu khoảng 1.500-2.000 năm, khiến chúng khác nhau gần như các ngôn ngữ Rôman.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Jaqaru
Nước
uma
/uma/
Lửa
nina
/nina/
Mặt trời
inti
/inti/
Mặt trăng
phaxshi
/pʰaχʃi/
Sao
wara
/waɾa/
Mẹ
mama
/mama/
Cha
awki
/awki/
Tôi
naya
/naja/
Bạn
juma
/huma/
Tên
suti
/suti/
Mắt
nayra
/najɾa/
Tay
ampara
/ampaɾa/
Tim
chuyma
/tʃujma/
Yêu
munasiña
/munasiɲa/
Cây
qhura
/qʰuɾa/
Nhà
uta
/uta/
Chó
anu
/anu/
Mèo
phishi
/pʰiʃi/
Ăn
mankaña
/mankaɲa/
Uống
umaña
/umaɲa/
Một
maya
/maja/
Hai
paya
/paja/
Xin chào
kamishti
/kamiʃti/
Cảm ơn
yuspaa
/juspaː/
Tốt
shuma
/ʃuma/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Aymaran liên quan
| Nghĩa | Tiếng Jaqaru | Tiếng Aymara | Tiếng Quechua cổ điển | Tiếng Quechua | Tiếng Quechua Cuzco | Tiếng Misak | Tiếng Quechua Ayacucho |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | uma /uma/ | uma /uma/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | unø /unø/ | yaku /jaku/ |
| Lửa | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Mặt trời | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | inti /inti/ |
| Mặt trăng | phaxshi /pʰaχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | atru /atɾu/ | killa /kiʎa/ |
| Sao | wara /waɾa/ | warawara /waɾawaɾa/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | kualøm /kwalʌm/ | quyllur /ˈqojʎur/ |
| Mẹ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Cha | awki /awki/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ |
| Tôi | naya /naja/ | naya /naja/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | na /na/ | ñuqa /ˈɲoqa/ |
| Bạn | juma /huma/ | juma /huma/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | ñui /ɲui/ | qam /qam/ |
| Tên | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | wetø /wetʌ/ | suti /ˈsuti/ |
| Mắt | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kab /kab/ | ñawi /ɲawi/ |
| Tay | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mar /maɾ/ | maki /maki/ |
| Tim | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | mun /mun/ | sunqu /suŋqu/ |
| Yêu | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kausrap /kawsɾap/ | kuyay /kujaj/ |
| Cây | qhura /qʰuɾa/ | quqa /quqa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | yu /ju/ | sacha /satʃa/ |
| Nhà | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ya /ja/ | wasi /wasi/ |
| Chó | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | kuchi /kutʃi/ | allqu /aʎqu/ |
| Mèo | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | mishi /miʃi/ | michi /mitʃi/ |
| Ăn | mankaña /mankaɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mɵ /mɵ/ | mikuy /mikuj/ |
| Uống | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ushi /uʃi/ | upyay /upjaj/ |
| Một | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kan /kan/ | huk /huk/ |
| Hai | paya /paja/ | paya /paja/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | pa /pa/ | iskay /ˈiskaj/ |
| Xin chào | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | ma'rik /maʔɾik/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ |
| Cảm ơn | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | payn /pajn/ | añay /aɲaj/ |
| Tốt | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | kausrik /kawsɾik/ | allin /aʎin/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.