Akhazà
Tiếng Akha
Hán-Tạng (Lolo, Hani)
Akha là một ngôn ngữ Hán-Tạng thuộc nhóm Loloish (nhánh Di) được nói dọc theo các vùng biên giới cao nguyên của Vân Nam (Trung Quốc), bang Shan của Myanmar, miền bắc Thái Lan (Chiang Rai, Chiang Mai), Lào và Việt Nam. Có quan hệ gần gũi với tiếng Hani ở Vân Nam; cả hai cùng tạo thành nhóm Hani-Akha. Ngôn ngữ này có ba thanh điệu đối lập, trật tự từ SOV và nhiều tiểu từ đứng cuối động từ. Xã hội Akha nổi tiếng với Đường lối Akha (Akha Way) về phả hệ tổ tiên, được đọc thuộc lòng như một chuỗi trải dài về quá khứ hơn sáu mươi thế hệ.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Akha
Nước
i tsi
/i˧tsɨ˧/
Lửa
mji
/mji˧/
Mặt trời
nyi ma
/ɲi˧ma˧/
Mặt trăng
ba la
/ba˧la˧/
Sao
aqgeu
/a˨˩ɡɯ˥/
Mẹ
a ma
/a˧ma˧/
Cha
a da
/a˧da˧/
Tôi
nga
/ŋa˧/
Bạn
naw
/nɔ˧/
Tên
myeh
/mjɤ˥/
Mắt
myaq
/mja̰ʔ/
Tay
la pa
/la˧pa˧/
Tim
ne ma
/nēmā/
Yêu
gaq
/ɡaʔ˧/
Cây
aq xeu
/aʔ˧ɕeu˧/
Nhà
nyma
/ɲma˧/
Chó
jia
/tɕa˧/
Mèo
a yi
/a˧ji˧/
Ăn
za
/dza˧/
Uống
tu
/tu˧/
Một
ti
/ti˧/
Hai
nyi
/ɲi̤˨˩/
Xin chào
u du la
/u˧du˧la˧/
Cảm ơn
gv ya
/ɡɯ˧ja˧/
Tốt
jau
/tɕau˧/
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Sino-Tibetan (Loloish, Hani) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Akha | Tiếng Nạp Tây | Tiếng Azhe | Tiếng Di (Nuosu) | Tiếng Thổ Gia | Tiếng Tangut (Tây Hạ) | Tiếng Jingpo (Kachin) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | i tsi /i˧tsɨ˧/ | ggee /ɡɯ̄/ | ʑɿ /ʑɿ˧˧/ | ꒉ /ʑɿ̄/ | zi /tsɨ˥˧/ | 𗀚 /tjɨ˧/ | hka /kʰaː˧/ |
| Lửa | mji /mji˧/ | mee /mɯ˧/ | mi /mī/ | ꃆꄔ /mu˨˩tu˥/ | mi /mi˥˧/ | 𘎩 /me˧/ | wan /waːn˧/ |
| Mặt trời | nyi ma /ɲi˧ma˧/ | ny-mei /ɲi˧mi˧/ | ŋni /ŋnʲi˧˧/ | ꉘꁮ /ho˧˧bu˧˧/ | ni /ni˧˥/ | 𘂴 /pjij˧˥/ | jan /dʒan˧/ |
| Mặt trăng | ba la /ba˧la˧/ | he-mei /hɯ˧mi˧/ | ɬɛ /ɬɛ˧˧/ | ꆪ /ɬɯ˨˩/ | nie /nie˧˥/ | 𗏯 /lja˧˥/ | shata /ʃata˧/ |
| Sao | aqgeu /a˨˩ɡɯ˥/ | gee /kɯ˧/ | kɿ /kɿ˧/ | ꈌ /kɯ˧/ | sei /sei˥˧/ | 𗄓 /gjɨ˧˥/ | shagan /ʃəɡan/ |
| Mẹ | a ma /a˧ma˧/ | mei /mei˧/ | amo /amo˧˧/ | ꀊꂿ /a˧˧mo˧˧/ | a-mie /a˧mie˧/ | 𘎒 /ma˧˥/ | nu /nu˧/ |
| Cha | a da /a˧da˧/ | av /a˧/ | ada /ada˧˧/ | ꀊꀧ /a˧˧bo˧˧/ | a-pa /a˧pa˧/ | 𗥃 /pa˧/ | wa /wa˧/ |
| Tôi | nga /ŋa˧/ | ngeq /ŋə˨˩/ | ŋa /ŋā/ | ꉢ /ŋā/ | nga /ŋa˧˥/ | 𗧓 /ŋa˧˥/ | ngai /ŋai/ |
| Bạn | naw /nɔ˧/ | no /nɔ˧/ | no /no˧˧/ | ꆧ /nɔ˧/ | ni /ȵi˧˥/ | 𘀍 /nja˧˥/ | nang /naŋ/ |
| Tên | myeh /mjɤ˥/ | mei /mei˧/ | mo /mo˧˧/ | ꂷ /ma˧/ | mingzi /miŋ˨˩tsi˧˥/ | 𗥠 /mjij˧˥/ | mying /mjiŋ/ |
| Mắt | myaq /mja̰ʔ/ | nyi /ɲi˧/ | ȵi /ȵi˧˧/ | ꑓ /ɲɔ˧˧/ | mie /mie˨˩/ | 𗞴 /mjij˧/ | myi /mji˧/ |
| Tay | la pa /la˧pa˧/ | lel /lɯ˥/ | la /la˧˧/ | ꇇ /lo˥/ | lo /lo˨˩/ | 𘀔 /lje˧/ | lata /lata˧/ |
| Tim | ne ma /nēmā/ | see-zai /sɯ˧dzɑ˧/ | si /si˧˧/ | ꌋ /sī/ | xin /ɕin/ | 𘃠 /njij˧˥/ | salum /salum/ |
| Yêu | gaq /ɡaʔ˧/ | lai /lɑ˧/ | ŋa /ŋa˧˧/ | ꉂ /ŋɡu˧˧/ | aci /a˧˥tsi˥/ | 𗙊 /lhjij˧˥/ | tsaw ra /tsau˧ra˧/ |
| Cây | aq xeu /aʔ˧ɕeu˧/ | si /si˧/ | sɿ /sɿ˧˧/ | ꌩꁧ /sɿ˧˧bo˧˧/ | si /sɨ˧˥/ | 𘀇 /sji˧/ | hpun /pʰun˧/ |
| Nhà | nyma /ɲma˧/ | pee-mei /pɯ˧mi˧/ | ɣɯ /ɣɯ˧˧/ | ꑳ /ji˧˧/ | li /li˧˥/ | 𗩴 /kʰjwa˧˥/ | nta /nta˧/ |
| Chó | jia /tɕa˧/ | kee /kʰɯ˧/ | kʰɯ /kʰɯ˧˧/ | ꈌ /kʰɯ˧˧/ | kvʼ /kʰə˨˩/ | 𗋒 /kʰwjɨ˧/ | gwi /ɡwi˧/ |
| Mèo | a yi /a˧ji˧/ | lai-mei /lɑ˧mi˧/ | vi /vi˧˧/ | ꀉꑐ /a˧˦ɲɛ˧˧/ | mau /mau˧/ | 𗦷 /mji˧˥/ | nyaung /ɲauŋ˧/ |
| Ăn | za /dza˧/ | zo /dzo˧/ | dza /dza˧˧/ | ꋠ /dzɯ˧˧/ | za /tsa˨˩/ | 𗅋 /dzjij˧˥/ | sha /ʃa˧/ |
| Uống | tu /tu˧/ | chil /tʂʰi˥/ | du /du˧˧/ | ꄸ /tu˧˧/ | da /ta˧/ | 𘉞 /tʰjij˧˥/ | lu /lu˧/ |
| Một | ti /ti˧/ | ddee /dɯ˧/ | tsʰɿ /tsʰɿ˧˧/ | ꋍ /tsʰɿ˨˩/ | lao /lao˧˥/ | 𘈩 /lew˧˥/ | langai /laŋai˧/ |
| Hai | nyi /ɲi̤˨˩/ | nee /ni˧/ | ȵi /ɲi˧/ | ꑍ /ɲi˧/ | nie /ȵie˥/ | 𗍫 /njɨ˧/ | lahkawng /ləkʰoŋ/ |
| Xin chào | u du la /u˧du˧la˧/ | nyel-bbeq /ɲɯ˥bɯ˨˩/ | mosu /mosu˧˧/ | ꂿꎆꈐ /mo˧˧su˧˧kɤ˧˧/ | shu shu /ʃu˧ʃu˧/ | — /—/ | kaja i /kadʒa˧i˧/ |
| Cảm ơn | gv ya /ɡɯ˧ja˧/ | jjuq jjuq /dʑɯ˨˩dʑɯ˨˩/ | katɕʰɿ /katɕʰɿ˧˧/ | ꃰꊿ /vo˧˧tso˧˧/ | angzai /aŋ˧˥tsai˥/ | — /—/ | chyeju kaba /tʃedʒu˧kaba˧/ |
| Tốt | jau /tɕau˧/ | ai /ɑ˧/ | mu /mu˧˧/ | ꉾ /xɯ˧˧/ | ngaq /ŋaʔ˧˥/ | 𗏁 /tsji˧/ | kaja /kadʒa˧/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.