Tz'unun K'iche'

Успантекська

Mayan

Сім’яMayan Носії~5K (endangered) ПисьмоLatin КраїниGuatemala Офіційна моваGuatemala Життєздатністьdefinitely-endangered ISO 639-3usp

Uspanteko (autonymously Tz'unun K'iche', "the language of Uspantán") is a K'ichean Mayan language of the Cuchumatanes highlands of Guatemala, spoken by around 5,000 people primarily in the Uspantán municipality of El Quiché department. Uspanteko is famous in linguistic typology for being the only Mayan language with grammatical tone — most Mayan languages have lost their original Proto-Mayan tonal contrasts, but Uspanteko has innovated a new tonal system that is used for grammatical purposes (specifically, for marking perfective aspect on certain verbs). Linguistically, Uspanteko is part of the K'ichean branch alongside K'iche' (quc), Tz'utujil (tzj), Kaqchikel (cak), and Sakapulteko (skp), but with distinct phonological and lexical features. The Uspanteko community survived the 1980s Guatemalan Civil War genocide and have maintained their language through community isolation in the Cuchumatanes mountain valleys.

Де нею розмовляють

20 основних слів мовою Успантекська

Вода

jaʼ

/haʔ/

Вогонь

qʼaqʼ

/qʼaqʼ/

Сонце

qʼiij

/qʼiːh/

Місяць

ikʼ

/ikʼ/

Мати

nan

/nan/

Батько

tat

/tat/

Їсти

waʼ

/waʔ/

Пити

ukʼ

/ukʼ/

Любов

lóqʼ

/lóqʼ/

Серце

kʼuʼx

/kʼuʔʃ/

Дерево

cheʼ

/tʃeʔ/

Дім

jaa

/haː/

Собака

tzʼiʼ

/tsʼiʔ/

Кішка

mis

/mis/

Рука

qʼab

/qʼab/

Око

wach

/watʃ/

Привіт

saʼbʼal

/saʔbal/

Дякую

maltyox

/maltjoʃ/

Один

jun

/hun/

Добрий

utz

/uts/

Джерела

Порівняння слів

Порівняння зі спорідненими мовами Mayan

Значення УспантекськакʼічеКакчикельТохолабальІцаКласична маяПокомчі
Вода jaʼ /haʔ/ jaʼ /xaʔ/ yaʼ /jaʔ/ jaʼ /haʔ/ jaʼ /haʔ/ haʼ /haʔ/ haʼ /haʔ/
Вогонь qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ qʼaqʼ /qʼaqʼ/ kʼakʼ /kʼakʼ/ kʼakʼ /kʼakʼ/ kʼahkʼ /kʼahkʼ/ qʼaaq /qʼaːq/
Сонце qʼiij /qʼiːh/ qʼij /qʼix/ qʼij /qʼix/ kʼakʼu /kʼakʼu/ kʼin /kʼin/ kʼin /kʼin/ qʼij /qʼih/
Місяць ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ ikʼ /ikʼ/ ixaw /iʃaw/ uj /uh/ uh /uh/ ik /ik/
Мати nan /nan/ nan /nan/ teʼ /teʔ/ nan /nan/ naʼ /naʔ/ naʼ /naʔ/ tuut /tuːt/
Батько tat /tat/ tat /tat/ tataʼ /tataʔ/ tat /tat/ tat /tat/ yuum /juːm/ ajaab /ahaːb/
Їсти waʼ /waʔ/ tijow /tixow/ waʼin /waʔin/ waʼel /waʔel/ jant /hant/ wiʼij /wiʔiχ/ wai /wai/
Пити ukʼ /ukʼ/ ukʼaaj /ukʼaːh/ kumun /kumun/ ukʼ /ukʼ/ ukʼ /ukʼ/ ukʼ /ukʼ/ uuk /uːk/
Сторінка 1/3

Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.