Awakateko
Агуакатеко
Майяська
Агуакатеко (авакатеко, самоназва Awakateko) — майяська мова гілки мам-авакатеко, якою розмовляють близько 17 000 осіб у муніципалітеті Агуакатан департаменту Уеуетенанго, Гватемала. Громада авакатеко пережила геноцид часів гватемальської громадянської війни 1980-х років, попри перебування в зоні інтенсивної військової активності. З лінгвістичного погляду авакатеко поділяє мам-авакатекські риси з мам (mam) та ішиль (ixl), але має самобутню лексику та фонологічні особливості. Фонологія Макартура й Макартур (1956) та сучасна ревіталізація, яку провадить Академія, дали стандартизовані матеріали для навчання грамоти.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Агуакатеко
Вода
aʼ
/aʔ/
Вогонь
qʼaq
/qʼaq/
Сонце
qʼijl
/qʼihl/
Місяць
xahaw
/ʃahaw/
Зірка
chumeʼl
/tʃumeʔl/
Мати
naa
/naː/
Батько
mam
/mam/
Я
in
/in/
Ти
naʼ
/naʔ/
Ім'я
bʼiʼ
/ɓiʔ/
Око
witzʼ
/witsʼ/
Рука
qʼab
/qʼab/
Серце
kʼuum
/kʼuːm/
Любов
xajan
/ʃahan/
Дерево
tzeʼ
/tseʔ/
Дім
nya
/ɲa/
Собака
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Кішка
mis
/mis/
Їсти
wii
/wiː/
Пити
uuk
/uːk/
Один
jun
/hun/
Два
kaʼwutz
/kaʔwuts/
Привіт
kʼamta
/kʼamta/
Дякую
tixwajʼ
/tiʃwahʼ/
Добрий
saqʼ
/saqʼ/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Mayan
| Значення | Агуакатеко | Мам | Покомчі | Канхобаль | Успантекська | Ішіль | Кʼіче |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | aʼ /aʔ/ | aʼ /aʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ | jaʼ /xaʔ/ |
| Вогонь | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaaq /qʼaːq/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ |
| Сонце | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼih/ | qʼij /qʼih/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼii /qʼiː/ | qʼij /qʼix/ |
| Місяць | xahaw /ʃahaw/ | xjaw /ʃaw/ | ik /ik/ | ixaw /iʃaw/ | ikʼ /ikʼ/ | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ |
| Зірка | chumeʼl /tʃumeʔl/ | cheʼw /tʃeʔw/ | chʼumiil /tʃʼumiːl/ | txʼumel /tʂʼumel/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chumiil /tʃumiːl/ | chʼumil /tʃʼumil/ |
| Мати | naa /naː/ | nan /nan/ | tuut /tuːt/ | mim /mim/ | nan /nan/ | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ |
| Батько | mam /mam/ | mam /mam/ | ajaab /ahaːb/ | mam /mam/ | tat /tat/ | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ |
| Я | in /in/ | aqiin /aˈqiːn/ | hin /hin/ | ayin /ʔajin/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ |
| Ти | naʼ /naʔ/ | aya /aˈja/ | hat /hat/ | hach /hatʃ/ | at /at/ | axh /aʃ/ | at /at/ |
| Ім'я | bʼiʼ /ɓiʔ/ | biʼ /ɓiʔ/ | bʼih /ɓih/ | bʼi /ɓi/ | b'ii /ɓiː/ | bʼii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ |
| Око | witzʼ /witsʼ/ | witz /wits/ | nakʼ /nakʼ/ | sat /sat/ | wach /watʃ/ | vusal /vusal/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ |
| Рука | qʼab /qʼab/ | qʼobʼ /qʼoɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ |
| Серце | kʼuum /kʼuːm/ | anma /anma/ | kʼuxl /kʼuʃl/ | kʼulul /kʼulul/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | vatzʼ /vatsʼ/ | animaʼ /animaʔ/ |
| Любов | xajan /ʃahan/ | oqxan /oqʃan/ | rahaal /rahaːl/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ | lóqʼ /lóqʼ/ | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | loqʼoj /loqʼox/ |
| Дерево | tzeʼ /tseʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheeʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ |
| Дім | nya /ɲa/ | jaa /haː/ | paat /paːt/ | na /na/ | jaa /haː/ | kabʼal /kaɓal/ | ja /xa/ |
| Собака | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | txʼyan /tʃʼjan/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Кішка | mis /mis/ | wiix /wiːʃ/ | mees /meːs/ | mes /mes/ | mis /mis/ | mees /meːs/ | meʼs /meʔs/ |
| Їсти | wii /wiː/ | waan /waːn/ | wai /wai/ | lo /lo/ | waʼ /waʔ/ | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | tijow /tixow/ |
| Пити | uuk /uːk/ | kʼaan /kʼaːn/ | uuk /uːk/ | uku /uku/ | ukʼ /ukʼ/ | ucha /utʃa/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ |
| Один | jun /hun/ | jun /hun/ | jino /hino/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ |
| Два | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kabʼe /ˈkaɓeʔ/ | kiʼib /kiʔiɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | quiib' /kiːɓ/ | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | kebʼ /keɓ/ |
| Привіт | kʼamta /kʼamta/ | chjonte tey /tʃhonte tej/ | ma chaa /ma tʃaː/ | kawal /kawal/ | saʼbʼal /saʔbal/ | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saqarik /saqaɾik/ |
| Дякую | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | chjonte /tʃhonte/ | tioxlaab /tjoʃlaːb/ | yuhwal /juhwal/ | maltyox /maltjoʃ/ | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ |
| Добрий | saqʼ /saqʼ/ | banix /baniʃ/ | saqʼwach /saqʼwatʃ/ | watxʼ /watʃʼ/ | utz /uts/ | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.