Reʻo Paʻumotu
Туамотуанська мова
Австронезійська (полінезійська)
Туамотуанська мова, яку також називають паумоту або Reo Pa'umotu (ISO 639-3: pmt), — східнополінезійська мова архіпелагу Туамоту у Французькій Полінезії. Вона охоплює сім регіональних мовних областей—Tapuhoe, Maragai, Mihiroa, Vāhitu, Fagatau, Parata та Nāpuka—розподілених між віддаленими один від одного атолами. Мова перебуває під загрозою: дорослі, особливо покоління дідусів і бабусь, продовжують нею користуватися, але дедалі менше дітей повністю опановують її вдома, а в багатьох громадських сферах переважають таїтянська та французька. Туамотуанську записують латинським правописом, що позначає довготу голосних і гортанні зімкнення. Академія Kāruru Vānaga, створена 2008 року, займається кодифікацією мови, заохочує її викладання та підтримує передавання наступним поколінням; адаптовані шкільні програми також надають навчальні матеріали з паумоту.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Туамотуанська мова
Вода
vai
/wai/
Вогонь
afi
/afi/
Сонце
ra
/ra/
Місяць
marama
/marama/
Зірка
fetū
/feˈtuː/
Мати
metua vahine
/metua vahine/
Батько
metua tane
/metua tane/
Я
au
/au/
Ти
koe
/koe/
Ім'я
ingoa
/iˈŋoa/
Око
mata
/mata/
Рука
rima
/rima/
Серце
—
/—/
Любов
aroha
/ʔaroha/
Дерево
rait
/rait/
Дім
fare
/fare/
Собака
kuri
/kuri/
Кішка
—
/—/
Їсти
kai
/kai/
Пити
inu
/inu/
Один
tahi
/tahi/
Два
rua
/rua/
Привіт
—
/—/
Дякую
—
/—/
Добрий
maiata
/maiata/
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Austronesian (Polynesian)
| Значення | Туамотуанська мова | Ніуе | Токелау | Тувалу | Маорі островів Кука | Рапануйська | Тонганська |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | vai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Вогонь | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ |
| Сонце | ra /ra/ | lā /laː/ | la /la/ | laa /laː/ | rā /raː/ | raʻā /raʔaː/ | laʻā /laʔaː/ |
| Місяць | marama /marama/ | mahina /mahina/ | malama /malama/ | masina /masina/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ |
| Зірка | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | etū /eˈtuː/ | hetuʻu /heˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Мати | metua vahine /metua vahine/ | matua fifine /matua fifine/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | māmā /maːmaː/ | matuʻa vahine /matuʔa vahine/ | faʻē /faʔeː/ |
| Батько | metua tane /metua tane/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | pāpā /paːpaː/ | matuʻa tāne /matuʔa taːne/ | tamai /tamai/ |
| Я | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Ти | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Ім'я | ingoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ |
| Око | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Рука | rima /rima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | rima /ɾima/ | nima /nima/ |
| Серце | — /—/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | ngākau /ŋaːkau/ | mahatu /mahatu/ | loto /loto/ |
| Любов | aroha /ʔaroha/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | aro'a /aɾoʔa/ | hanga /haŋa/ | ʻofa /ʔofa/ |
| Дерево | rait /rait/ | akau /akau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu rākau /tumu raːkau/ | ʻakau /ʔakau/ |
| Дім | fare /fare/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | 'are /ʔaɾe/ | hare /haɾe/ | fale /fale/ |
| Собака | kuri /kuri/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kurī /kuɾiː/ | paihega /paiheŋa/ | kulī /kuliː/ |
| Кішка | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngiao /ŋiao/ | kati /kati/ | pusi /pusi/ |
| Їсти | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Пити | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | unu /unu/ | inu /inu/ |
| Один | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | ta'i /taʔi/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ |
| Два | rua /rua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | rua /ˈrua/ | rua /ˈrua/ | ua /ua/ |
| Привіт | — /—/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | kia orāna /kia oɾaːna/ | ʻiorana /ʔioɾana/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ |
| Дякую | — /—/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | meitaki /meitaki/ | maururu /mauɾuɾu/ | mālō /maːloː/ |
| Добрий | maiata /maiata/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | meitaki /meitaki/ | riva /ɾiva/ | lelei /lelei/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.