Dha-Anywaa
Ануак
нілосахарський
Ануак (анива, самоназва Dha-Anywaa) — західнонілотська мова групи лво нижнього басейну річки Собат, що охоплює Південний Судан (штат Верхній Ніл, округ Почалла) та Ефіопію (регіон Гамбела). Громада ануак чисельністю близько 250 000 осіб традиційно складається зі скотарів-землеробів заплавних рівнин, які відрізняються від сусідніх нуер (nus) осілою сільською соціальною організацією навколо спадкових вождів (kwaaro). У лінгвістичному плані ануак поділяє західнонілотські риси лво зі спорідненими мовами ачолі (ach), ланго (laj) та луо (luo) — зокрема гармонію голосних за ATR із двома гармонічними наборами, складну тонову систему (зазвичай 3–4 тонові регістри) та дієслівну морфологію виду-способу. Праця Рег 1996 року Anywa Language: Description and Internal Reconstructions є головною сучасною академічною документацією. Громада ануак регіону Гамбела була тяжко вражена різаниною в Гамбелі 2003 року та триваючою напруженістю з ефіопською державою.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Ануак
Вода
pii
/piː/
Вогонь
mac
/matʃ/
Сонце
ceeŋ
/tʃeːŋ/
Місяць
dwee
/dweː/
Зірка
lɛɛr
/lɛːr/
Мати
min
/min/
Батько
waad
/waːd/
Я
än
/an/
Ти
in
/in/
Ім'я
nyiŋ
/ɲiŋ/
Око
waang
/waːŋ/
Рука
cing
/tʃiŋ/
Серце
cuny
/tʃuɲ/
Любов
mar
/mar/
Дерево
yat
/jat/
Дім
ot
/ot/
Собака
guok
/ɡuok/
Кішка
nyamur
/ɲamur/
Їсти
cam
/tʃam/
Пити
maath
/maːt̪/
Один
acel
/atʃel/
Два
aryew
/arjɛw/
Привіт
mali
/mali/
Дякую
apwoyo
/apwojo/
Добрий
ber
/ber/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Nilo-Saharan
| Значення | Ануак | Ачолі | Ланго | Луо | Нуер | Дінка | Цзінпо (качин) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | pii /piː/ | pii /piː/ | pii /piː/ | pi /pi/ | pi /pi/ | piu /piu/ | hka /kʰaː˧/ |
| Вогонь | mac /matʃ/ | mac /matʃ/ | mac /matʃ/ | mach /matʃ/ | mäc /mɛtʃ/ | mac /matʃ/ | wan /waːn˧/ |
| Сонце | ceeŋ /tʃeːŋ/ | ceng /tʃeŋ/ | ceŋ /tʃeŋ/ | chieng' /tʃieŋ/ | caŋ /tʃaŋ/ | akɔ̈l /akɔl/ | jan /dʒan˧/ |
| Місяць | dwee /dweː/ | dwe /dwe/ | dwe /dwe/ | dwe /dwe/ | pay /paj/ | pɛɛi /pɛːi/ | shata /ʃata˧/ |
| Зірка | lɛɛr /lɛːr/ | lakalatwe /lakalatwe/ | lakalatwe /lakalatwe/ | sulwe /sulwe/ | räl /ral/ | kuel /kwɛl/ | shagan /ʃəɡan/ |
| Мати | min /min/ | mego /meɡo/ | mego /meɡo/ | mama /mama/ | maar /maːr/ | man /man/ | nu /nu˧/ |
| Батько | waad /waːd/ | baba /baba/ | papo /papo/ | baba /baba/ | gwaar /ɡwaːr/ | wun /wun/ | wa /wa˧/ |
| Я | än /an/ | an /an/ | an /an/ | an /an/ | ɣän /ɣan/ | ɣɛn /ɣɛn/ | ngai /ŋai/ |
| Ти | in /in/ | in /in/ | yin /jin/ | in /in/ | jin /jin/ | yïn /jɪn/ | nang /naŋ/ |
| Ім'я | nyiŋ /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | ciot /tɕɔːt/ | rin /rin/ | mying /mjiŋ/ |
| Око | waang /waːŋ/ | wang /waŋ/ | waŋ /waŋ/ | wang' /waŋ/ | waŋ /waŋ/ | nyin /ɲin/ | myi /mji˧/ |
| Рука | cing /tʃiŋ/ | cing /tʃiŋ/ | cing /tʃiŋ/ | lwedo /lwedo/ | tet /tet/ | cin /tʃin/ | lata /lata˧/ |
| Серце | cuny /tʃuɲ/ | cwiny /tʃwiɲ/ | cwiny /tʃwiɲ/ | chuny /tʃuɲ/ | lëŋ /lɛŋ/ | piöu /piɔu/ | salum /salum/ |
| Любов | mar /mar/ | mar /mar/ | amara /amara/ | hera /hera/ | nhok /nok/ | nhiär /n̪iar/ | tsaw ra /tsau˧ra˧/ |
| Дерево | yat /jat/ | yat /jat/ | yat /jat/ | yath /jaθ/ | jïath /dʒiat̪/ | tim /tim/ | hpun /pʰun˧/ |
| Дім | ot /ot/ | ot /ot/ | ot /ot/ | ot /ot/ | dööl /dɔːl/ | ɣöt /ɣɔt/ | nta /nta˧/ |
| Собака | guok /ɡuok/ | gwok /ɡʷok/ | gwok /ɡwok/ | guok /ɡuok/ | jiek /dʒiek/ | jɔ̈ŋ /dʒɔŋ/ | gwi /ɡwi˧/ |
| Кішка | nyamur /ɲamur/ | ngabu /ŋabu/ | mbweko /mbweko/ | paka /paka/ | gec /ɡetʃ/ | gec /ɡetʃ/ | nyaung /ɲauŋ˧/ |
| Їсти | cam /tʃam/ | cam /tʃam/ | camo /tʃamo/ | chiemo /tʃiemo/ | cam /tʃam/ | cam /tʃam/ | sha /ʃa˧/ |
| Пити | maath /maːt̪/ | mat /mat/ | matho /matʰo/ | madho /maðo/ | math /mat̪/ | dek /dek/ | lu /lu˧/ |
| Один | acel /atʃel/ | acel /atʃel/ | acel /atʃel/ | achiel /atʃiel/ | kɛl /kɛl/ | tök /tɔk/ | langai /laŋai˧/ |
| Два | aryew /arjɛw/ | aryo /arjo/ | aryo /arjo/ | ariyo /arijo/ | rew /rɛw/ | rou /rou/ | lahkawng /ləkʰoŋ/ |
| Привіт | mali /mali/ | itye nining /itje niniŋ/ | itye nining /itje niniŋ/ | misawa /misawa/ | malɛ /malɛ/ | ke yïn /ke jin/ | kaja i /kadʒa˧i˧/ |
| Дякую | apwoyo /apwojo/ | apwoyo /apwojo/ | apwoyo /apwojo/ | erokamano /erokamano/ | lɛrnyä /lɛɾɲa/ | alanyiek /alaɲiek/ | chyeju kaba /tʃedʒu˧kaba˧/ |
| Добрий | ber /ber/ | ber /ber/ | ber /ber/ | maber /maber/ | gɔaa /ɡɔaː/ | piath /piat̪/ | kaja /kadʒa˧/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.