𐌀 อีทรัสคัน — ภาษาที่เราอ่านได้แต่ไม่เข้าใจ

ก่อนที่โรมจะเป็นโรม อำนาจหลักในอิตาลีกลางคืออารยธรรม อีทรัสคัน — สิบสองนครรัฐที่ทอดยาวจากแม่น้ำอาร์โนถึงแม่น้ำไทเบอร์ ช่างโลหะชั้นยอด พ่อค้าทางทะเล และผู้คนที่สอนชาวโรมันว่าจะคลุมโทกาอย่างไร สร้างซุ้มประตูอย่างไร และจัดการต่อสู้ของกลาดิเอเตอร์อย่างไร พวกเขายังทิ้งของขวัญที่แปลกที่สุดของโบราณคดีไว้: ภาษาที่เราสามารถ อ่านออกเสียง ทีละตัวอักษร แต่เข้าใจได้เพียงบางส่วน

อีทรัสคันเขียนด้วย อักษรที่ยืมมาจากกรีกยูบีอัน ราว 700 ปีก่อนคริสตกาล — อักษรกรีกตะวันตกเดียวกันที่ ผ่านมือของชาวอีทรัสคันไปยังชาวโรมัน ให้ตัวอักษรละตินที่คุณกำลังอ่านอยู่ตอนนี้แก่โลก เนื่องจากอักษรเป็นแบบสะกดตามตัวอักษรและเข้าใจดี ทุกจารึกสามารถถอดเสียงได้ ปัญหาคือ ภาษาที่อยู่เบื้องหลังอักษร: อีทรัสคันไม่ใช่อินโด-ยูโรเปียน ไม่ใช่เซมิติก ไม่ใช่อิตาลิก ไม่ใช่อะไรอย่างอื่นที่มีญาติที่ยังมีชีวิต ญาติที่ยอมรับกันอย่างกว้างขวางเพียงสองภาษาคือภาษาที่กระจัดกระจายมาก — เรเอติก (ในเทือกเขาแอลป์) และ เลมเนียน (บนเกาะเลมนอสในทะเลอีเจียน ปรากฏในหินตั้งคามิเนียในศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล) — ร่วมกันก่อตัวเป็นตระกูล เทอร์เซเนียน ขนาดเล็ก

รู้จักจารึกประมาณ 13,000 จารึก ส่วนใหญ่สั้นและเป็นฌาปนกิจ: ใครฝังที่นี่ พวกเขาอายุเท่าไร พ่อแม่และคู่สมรสของพวกเขาคือใคร สูตรซ้ำ ๆ เช่น mi larthia "ฉันเป็นของลาร์ธ" ง่าย อะไรเกินกว่าชื่อ ครอบครัว และตัวเลขนั้นยาก ข้อความที่ยาวขึ้นไม่กี่ฉบับเป็นกุญแจสู่สิ่งที่เราเข้าใจ:

• Liber Linteus (หนังสือผ้าลินิน) ข้อความอีทรัสคันที่ยาวที่สุดที่ยังอยู่ เป็นปฏิทินพิธีกรรมที่มีคำอ่านได้ประมาณ 1,200 คำ เขียนด้วยมือบนผ้าลินินในศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล จากนั้นถูกตัดในอียิปต์สมัยทอเลมีและใช้พันมัมมี่หญิงที่ตอนนี้อยู่ในพิพิธภัณฑ์โบราณคดีซาเกร็บ
• Tabula Capuana แผ่นดินเผาที่มีคำสั่งพิธีกรรมประมาณ 390 คำ (ราว 470 ปีก่อนคริสตกาล)
• แผ่นจารึกพีร์กี (ราว 500 ปีก่อนคริสตกาล) แผ่นทองคำบาง 3 แผ่นจากท่าเรือพีร์กี สองในอีทรัสคันและหนึ่งในฟินิเชียน — การถวายเทพีอูนิ / อัสตาร์เตเกือบสองภาษา ค้นพบในปี 1964 และสำคัญสำหรับการยืนยันคำศัพท์
• Tabula Cortonensis แผ่นทองเหลือง 200 คำที่บันทึกสิ่งที่ดูเหมือนการขายที่ดิน พบใกล้คอร์โทนาในปี 1992

สิ่งที่เรา รู้ นั้นน่าประหลาดใจ อีทรัสคันมีเลข thu, zal, ci, huth, mach, śa สำหรับ 1–6 — แม้นักวิชาการยังโต้แย้งกันว่าตัวเลขใดจับคู่กับตัวใด ส่วนหนึ่งเพราะลูกเต๋างาช้างคู่เดียวที่รู้จัก ซึ่งพบที่ทุสคาเนียทางตอนเหนือของลาซีโอ เขียนตัวเลขเป็นคำมากกว่าจุด อีทรัสคันลดรูปคำนามตามกรณี (กรณีเจ้าของใน -s หรือ -l, อแบล็ตทีฟใน -is) ผันกริยาตามอดีตและปัจจุบัน (-ce อดีต, -e ปัจจุบัน) และมีระบบที่โดดเด่นของ ปัจจัยวลีคำนามที่ซ้อนกัน: คำนามที่ทำเครื่องหมายกรณีเจ้าของสามารถรับกรณีเจ้าของที่สองอยู่ด้านบน คำศัพท์ที่ถูกดึงออกอย่างปลอดภัยมีประมาณ 250 คำ ส่วนที่เหลือของพจนานุกรม รวมถึงคำเทคนิคพิธีกรรมส่วนใหญ่ของ Liber Linteus เป็นการเดาตามบริบท

การศึกษาอีทรัสคันสมัยใหม่ก่อตั้งโดยนักโบราณคดีชาวอิตาลี มัสซีโม ปัลลอตติโน (1909–1995) ซึ่ง Etruscologia ของเขา (พิมพ์ครั้งแรกในปี 1942 ปรับปรุงเรื่อยมาจนถึงฉบับที่เจ็ดในปี 1984) ตั้งค่าใหม่ในสาขานี้ใน "วิธีการเชิงผสมผสาน": จับคู่รูปแบบภายในอีทรัสคันเอง ปฏิบัติต่อแหล่งข้อมูลคลาสสิกของกรีกและโรมันเป็นเสียงพื้นหลังมากกว่าเครื่องช่วยแปลโดยตรง และยอมรับว่าเราจะก้าวหน้าทีละจารึก

ในศตวรรษที่ 1 CE อีทรัสคันกำลังตาย จักรพรรดิคลอดิอุส (10 ปีก่อนคริสตกาล–54 CE) เขียนประวัติศาสตร์ของชาวอีทรัสคัน 20 เล่มที่ตอนนี้สูญหาย Tyrrhenika และพยายามรักษาภาษาไว้ บางครั้งเขาถูกเรียกว่าผู้ชายคนสุดท้ายที่สามารถอ่านมันได้ ด้วยการเสียชีวิตของเขา ภาษาหลุดออกจากความทรงจำที่มีชีวิต — ทิ้งจารึก 13,000 ฉบับและมัมมี่ที่ถูกห่อด้วยพิธีกรรมไว้ให้เราเป็นสมุดบันทึกภาคสนามของอารยธรรมที่สอนโรมว่าจะเป็นโรมอย่างไร