Шöльӄумыт әты
Kiselkup
Urali
Kiselkup (kwa jina lake la asili «Шöльӄумыт әты» Šöl'kumyt ëty, «lugha ya watu») ndiyo lugha pekee hai ya Kiuralic ya tawi la Kisamoyedi cha Kusini, iliyo hatarini kwa kiasi kikubwa ikiwa na wazungumzaji ~1,000-1,500 katika Siberia ya magharibi ya kaskazini/kati. Waselkup kwa kimila ni wahamaji-nusu wa taiga wanaofuga kulungu (reindeer) na kuvua samaki katika mabonde ya mito ya Taz, Yenisei, na Ob. Kuna makundi mawili makuu ya lahaja: Taz (ya Kaskazini, yenye uandishi ulioimarika) na Tym/Ket (ya Kati/Kusini, iliyo hatarini zaidi). Kiselkup huhifadhi mfumo wa Kisamoyedi wa vokali 12 wenye ulinganifu wa vokali na mfumo changamano wa hali za nomino (~hali 7 pamoja na viambishi vya mahali). Kiselkup cha Kaskazini kina vifaa vya kujifunza kusoma na kuandika vinavyotegemea hati ya Kisirili; lahaja za Kusini hudumu kwa mdomo tu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiselkup
Maji
ӱт
/yt/
Moto
тӱ
/ty/
Jua
чэлы
/tɕeːlɨ/
Mwezi
ариаа
/ariaː/
Nyota
кыска
/ˈkɨska/
Mama
эма
/ema/
Baba
ача
/atʃa/
Mimi
ман
/man/
Wewe
тан
/tan/
Jina
ним
/nim/
Jicho
сай
/saj/
Mkono
уты
/utɨ/
Moyo
сидя
/sidʲa/
Upendo
нанымба
/nanɨmba/
Mti
по
/po/
Nyumba
мат
/mat/
Mbwa
канак
/kanak/
Paka
кетча
/ketʃa/
Kula
амгу
/amɡu/
Kunywa
ӱдыргу
/ydɨrɡu/
Moja
уккур
/ukːur/
Mbili
шиты
/ˈʃitɨ/
Habari
тӱла
/tyla/
Asante
пасьпе
/pasʲpe/
Nzuri
нот
/not/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Uralic zinazohusiana
| Maana | Kiselkup | Kiudmurt | Kimansi | Kimoksha | Kinenets | Kierzya | Kikhanty |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ӱт /yt/ | ву /vu/ | вит /vit/ | ведь /vedʲ/ | ӣд /iːd/ | ведь /vedʲ/ | йиңк /jiŋk/ |
| Moto | тӱ /ty/ | тыл /tɨl/ | най /naj/ | тол /tol/ | ту /tu/ | тол /tol/ | тут /tut/ |
| Jua | чэлы /tɕeːlɨ/ | шунды /ʃundɨ/ | хотал /xotal/ | ши /ʃi/ | хаер /xajer/ | чи /tʃi/ | хатәл /xatəl/ |
| Mwezi | ариаа /ariaː/ | толэзь /tolezʲ/ | э̄тпос /eːtpos/ | ков /kov/ | ирий /irij/ | ков /kov/ | тылащ /tɯlaɕ/ |
| Nyota | кыска /ˈkɨska/ | кизили /kiˈzʲili/ | сов /soβ/ | тяште /ˈtʲæʃtʲe/ | нумгы /numˈɡɨ/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ | хус /xus/ |
| Mama | эма /ema/ | мумы /mumɨ/ | ся̄нь /ɕaːnʲ/ | тядя /tʲadʲa/ | небя /nebja/ | ава /ava/ | ӑңки /ɐŋki/ |
| Baba | ача /atʃa/ | атай /ataj/ | ӓщ /æɕ/ | аля /alʲa/ | нися /nʲisʲa/ | тетя /tʲetʲa/ | ащи /aːsʲi/ |
| Mimi | ман /man/ | мон /mon/ | ам /am/ | мон /mon/ | мань /manʲ/ | мон /mon/ | ма /ma/ |
| Wewe | тан /tan/ | тон /ton/ | наӈ /naŋ/ | тон /ton/ | пыдар /pɨˈdar/ | тон /ton/ | нӑӈ /naŋ/ |
| Jina | ним /nim/ | ним /nim/ | нам /nam/ | лем /lʲem/ | нюм /nʲum/ | лем /lʲem/ | нэм /nem/ |
| Jicho | сай /saj/ | син /sin/ | сам /sam/ | сельме /sʲelʲmʲe/ | сэв /sew/ | сельме /sʲelʲmʲe/ | сэм /sem/ |
| Mkono | уты /utɨ/ | ки /ki/ | кат /kat/ | кядь /kʲadʲ/ | ӈуда /ŋuda/ | кедь /kedʲ/ | йош /joʃ/ |
| Moyo | сидя /sidʲa/ | сюлэм /sʲulem/ | сым /sɨm/ | седи /sedʲi/ | сей /sej/ | седей /sedej/ | сӑм /sɐm/ |
| Upendo | нанымба /nanɨmba/ | яратон /jaraton/ | эрыглыктэ /erɨɡlɨkte/ | кельгома /kelʲɡoma/ | садось /sadosʲ/ | вечкема /vetʃkema/ | наматты /namatːɯ/ |
| Mti | по /po/ | писпу /pispu/ | йив /jiv/ | шуфта /ʃufta/ | пя /pja/ | чувто /tʃuvto/ | юх /jux/ |
| Nyumba | мат /mat/ | корка /korka/ | кол /kol/ | куд /kud/ | мяˮ /mjaʔ/ | кудо /kudo/ | хӑт /xɐt/ |
| Mbwa | канак /kanak/ | пуны /punɨ/ | амп /amp/ | пине /pinʲe/ | вэно /weno/ | киска /kiska/ | ампи /ampi/ |
| Paka | кетча /ketʃa/ | коӵыш /kotɕɨʃ/ | кошка /koʃka/ | катка /katka/ | кошка /koʂka/ | катка /katka/ | кошка /koʃka/ |
| Kula | амгу /amɡu/ | сиыны /siɨnɨ/ | тэныгкве /tenɨɡkwe/ | ярхцамс /jarxtsams/ | ёлась /jolasʲ/ | ярсамс /jarsams/ | лэты /lətɯ/ |
| Kunywa | ӱдыргу /ydɨrɡu/ | юыны /juɨnɨ/ | айныгкве /ajnɨɡkwe/ | симомс /simoms/ | я /ja/ | симемс /sʲimems/ | яңхты /jaŋxtɯ/ |
| Moja | уккур /ukːur/ | одӥг /odiɡ/ | акв /akw/ | фкя /fkʲa/ | ӈопой /ŋopoj/ | вейке /vejke/ | ит /it/ |
| Mbili | шиты /ˈʃitɨ/ | кык /kɨk/ | китыг /kʲitəɣ/ | кафта /ˈkafta/ | сидя /sʲiˈdʲa/ | кавто /ˈkavto/ | кат /kăt/ |
| Habari | тӱла /tyla/ | ӟечбур /dʑetɕˈbur/ | пася /pasja/ | шумбрат /ʃumbrat/ | аньˮторова /anʔtorova/ | шумбрат /ʃumbrat/ | вуща /wuɕa/ |
| Asante | пасьпе /pasʲpe/ | тау /tau/ | пасипа /pasipa/ | сюкпря /sʲukprʲa/ | спасибо /spasibo/ | сюкпря /sʲukprʲa/ | пӑсиве /pɐsive/ |
| Nzuri | нот /not/ | умой /umoj/ | ёмас /jomas/ | цебярь /tsʲebʲarʲ/ | сава /sawa/ | паро /paro/ | ям /jam/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.