мокшень кяль
Kimoksha
Urali (Mordvinic)
Kimoksha (мокшень кяль mokshen kjal') ni mojawapo ya lugha mbili za Kimordvini za familia ya Kiurali pamoja na Kierzya, lenye wazungumzaji wapatao 250,000. Zote mbili ni lugha rasmi sambamba na Kirusi katika Jamhuri ya Mordovia (mji mkuu Saransk), lakini hazieleweki kati ya wazungumzaji wao licha ya asili ya pamoja — zilitofautiana kabla ya kipindi cha enzi za kati na sasa ni lugha za maandishi zilizotengana. Kimoksha kina usambazaji wa magharibi/kusini zaidi kuliko Kierzya, ilhali Kierzya kiko mashariki/kaskazini zaidi. Kinajulikana kwa fonimu isiyo ya kawaida ya irabu iliyopunguzwa /ə/ (inayoandikwa ъ kwa Kisirili, tofauti na matumizi ya Kirusi), kesi 13 za kisarufi, mnyambuliko wa kuainisha/kutoainisha/umiliki, mfululizo wa konsonanti za uvula, na mpangilio wa maneno wa SOV. Othografia inayotegemea Kisirili yenye herufi za ziada tangu 1922 (na kipindi kifupi cha Kilatini cha Yañalif 1928–37). Mapokeo ya kifasihi tangu kipindi cha uamsho wa kitaifa cha miaka ya 1920. UNESCO inaiainisha kama iliyo hatarini kabisa kutoweka kutokana na urussishaji unaoendelea.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimoksha
Maji
ведь
/vedʲ/
Moto
тол
/tol/
Jua
ши
/ʃi/
Mwezi
ков
/kov/
Nyota
тяште
/ˈtʲæʃtʲe/
Mama
тядя
/tʲadʲa/
Baba
аля
/alʲa/
Mimi
мон
/mon/
Wewe
тон
/ton/
Jina
лем
/lʲem/
Jicho
сельме
/sʲelʲmʲe/
Mkono
кядь
/kʲadʲ/
Moyo
седи
/sedʲi/
Upendo
кельгома
/kelʲɡoma/
Mti
шуфта
/ʃufta/
Nyumba
куд
/kud/
Mbwa
пине
/pinʲe/
Paka
катка
/katka/
Kula
ярхцамс
/jarxtsams/
Kunywa
симомс
/simoms/
Moja
фкя
/fkʲa/
Mbili
кафта
/ˈkafta/
Habari
шумбрат
/ʃumbrat/
Asante
сюкпря
/sʲukprʲa/
Nzuri
цебярь
/tsʲebʲarʲ/
Kekeo
куку
/ˈkuku/
Kompyuta
компьютер
/kɐmˈpjuter/
Sushi
суши
/ˈsuʃi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Uralic (Mordvinic) zinazohusiana
| Maana | Kimoksha | Kierzya | Kimari cha Tambarare | Kimari cha Milimani | Kisami cha Kaskazini | Kiudmurt | Kikomi-Zyrian |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ведь /vedʲ/ | ведь /vedʲ/ | вӱд /vyd/ | вӹд /vʉd/ | čáhci /tʃaːhtsi/ | ву /vu/ | ва /va/ |
| Moto | тол /tol/ | тол /tol/ | тул /tul/ | тыл /tɨl/ | dolla /dolːa/ | тыл /tɨl/ | би /bi/ |
| Jua | ши /ʃi/ | чи /tʃi/ | кече /ketʃe/ | кечӹ /ketʃʉ/ | beaivi /peɑjvi/ | шунды /ʃundɨ/ | шонді /ʃondi/ |
| Mwezi | ков /kov/ | ков /kov/ | тылзе /tɨlze/ | тӹлзӹ /tʉlzʉ/ | mánnu /maːnːu/ | толэзь /tolezʲ/ | тӧлысь /tɵlɨɕ/ |
| Nyota | тяште /ˈtʲæʃtʲe/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ | шӱдыр /ˈʃydɨr/ | шӹдӹр /ˈʃɘdɘr/ | násti /ˈnaːsti/ | кизили /kiˈzʲili/ | кодзув /ˈkodʑuv/ |
| Mama | тядя /tʲadʲa/ | ава /ava/ | ава /ava/ | ӓвӓ /ævæ/ | eadni /eɑdni/ | мумы /mumɨ/ | мам /mam/ |
| Baba | аля /alʲa/ | тетя /tʲetʲa/ | ача /atʃa/ | ӓтя /ætʲa/ | áhčči /aːhtʃːi/ | атай /ataj/ | бать /batʲ/ |
| Mimi | мон /mon/ | мон /mon/ | мый /mɨj/ | мӹнь /mɘnʲ/ | mun /mun/ | мон /mon/ | ме /me/ |
| Wewe | тон /ton/ | тон /ton/ | тый /tɨj/ | тӹнь /tɘnʲ/ | don /ton/ | тон /ton/ | тэ /te/ |
| Jina | лем /lʲem/ | лем /lʲem/ | лӱм /lym/ | лӹм /lɘm/ | namma /ˈnamma/ | ним /nim/ | ним /nim/ |
| Jicho | сельме /sʲelʲmʲe/ | сельме /sʲelʲmʲe/ | шинча /ʃintʃa/ | сӹнзӓ /sʉnzæ/ | čalbmi /tʃalpmi/ | син /sin/ | син /sin/ |
| Mkono | кядь /kʲadʲ/ | кедь /kedʲ/ | кид /kid/ | кид /kid/ | giehta /kiehta/ | ки /ki/ | ки /ki/ |
| Moyo | седи /sedʲi/ | седей /sedej/ | шӱм /ʃym/ | шӱм /ʃym/ | váibmu /vajpmu/ | сюлэм /sʲulem/ | сьӧлӧм /ɕɵlɵm/ |
| Upendo | кельгома /kelʲɡoma/ | вечкема /vetʃkema/ | йӧратымаш /jøratɨmaʃ/ | ярататмаш /jaratatmaʃ/ | ráhkisvuohta /raːhkisvuɔhta/ | яратон /jaraton/ | муслун /muslun/ |
| Mti | шуфта /ʃufta/ | чувто /tʃuvto/ | пушеҥге /puʃeŋɡe/ | пушӓнгӹ /puʃæŋɡʉ/ | muorra /muɔrːa/ | писпу /pispu/ | пу /pu/ |
| Nyumba | куд /kud/ | кудо /kudo/ | пӧрт /pørt/ | пӧрт /pørt/ | viessu /viesːu/ | корка /korka/ | керка /kerka/ |
| Mbwa | пине /pinʲe/ | киска /kiska/ | пий /pij/ | пи /pi/ | beana /peɑna/ | пуны /punɨ/ | пон /pon/ |
| Paka | катка /katka/ | катка /katka/ | пырыс /pɨrɨs/ | кытьӹ /kʉtʲʉ/ | bussá /pusːa/ | коӵыш /kotɕɨʃ/ | кань /kanʲ/ |
| Kula | ярхцамс /jarxtsams/ | ярсамс /jarsams/ | кочкаш /kotʃkaʃ/ | качкаш /katʃkaʃ/ | borrat /porːat/ | сиыны /siɨnɨ/ | сёйны /ɕojnɨ/ |
| Kunywa | симомс /simoms/ | симемс /sʲimems/ | йӱаш /jyaʃ/ | йӱӓш /jyæʃ/ | juhkat /juhkat/ | юыны /juɨnɨ/ | юны /junɨ/ |
| Moja | фкя /fkʲa/ | вейке /vejke/ | ик /ik/ | ик /ik/ | okta /okta/ | одӥг /odiɡ/ | ӧти /ɵti/ |
| Mbili | кафта /ˈkafta/ | кавто /ˈkavto/ | кок /kok/ | кок /kok/ | guokte /ˈkuokte/ | кык /kɨk/ | кык /kɨk/ |
| Habari | шумбрат /ʃumbrat/ | шумбрат /ʃumbrat/ | салам лийже /salam lijʒe/ | пӓрӓнӓ /pærænæ/ | bures /pures/ | ӟечбур /dʑetɕˈbur/ | видза олан /vidza olan/ |
| Asante | сюкпря /sʲukprʲa/ | сюкпря /sʲukprʲa/ | тау /tau/ | таусола /tausola/ | giitu /kiːtu/ | тау /tau/ | аттьӧ /atʲtʲɵ/ |
| Nzuri | цебярь /tsʲebʲarʲ/ | паро /paro/ | сай /saj/ | сӓй /sæj/ | buorre /puɔrːe/ | умой /umoj/ | бур /bur/ |
| Kekeo | куку /ˈkuku/ | куко /ˈkuko/ | куку /ˈkuku/ | куку /ˈkuku/ | giehka /ˈkie̯hka/ | кикы /kiˈkɨ/ | кӧк /kɵk/ |
| Kompyuta | компьютер /kɐmˈpjuter/ | компьютер /kɔmˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | dihtor /ˈtihtor/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ |
| Sushi | суши /ˈsuʃi/ | — | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /ˈsuʃi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.