Chimakonde
Kimakonde
Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde)
Makonde (Chimakonde, also Shimakonde) is a Bantu language straddling the Tanzania-Mozambique border on the Makonde Plateau. The Makonde people are world-famous for their ebony sculpture tradition (mapiko masks, lipico ceremonial objects) — UNESCO recognised the Makonde Mapiko masquerade as Intangible Heritage in 2008. The Mozambican Makonde led the FRELIMO armed struggle for independence (1964-74), giving the language strong political identity south of the border. Northern (Tanzania) and southern (Mozambique) varieties differ noticeably; the boundary is partly the Ruvuma River.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kimakonde
Maji
mashi
/maʃi/
Moto
moto
/moto/
Jua
lyuva
/ʎuβa/
Mwezi
mwedi
/mwedi/
Mama
mama
/mama/
Baba
baba
/baba/
Kula
kulya
/kuʎa/
Kunywa
kunwa
/kunwa/
Upendo
kupenda
/kupenda/
Moyo
mtima
/mtima/
Mti
mti
/mti/
Nyumba
nyumba
/ɲumba/
Mbwa
nshenye
/nʃeɲe/
Paka
paka
/paka/
Mkono
nkono
/nkono/
Jicho
liso
/liso/
Habari
nakushukuru
/nakuʃukuɾu/
Asante
nashukuru
/naʃukuɾu/
Moja
nimo
/nimo/
Nzuri
shibwana
/ʃibwana/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde) zinazohusiana
| Maana | Kimakonde | Kishambaa | Kisangu | Kinyamwezi | Kisena | Kiyao | Kisukuma |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mashi /maʃi/ | mazi /mazi/ | ameenzi /ameːnzi/ | minzi /minzi/ | madzi /madzi/ | mesi /mesi/ | minzi /minzi/ |
| Moto | moto /moto/ | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Jua | lyuva /ʎuβa/ | zuwa /zuwa/ | liluga /liluɡa/ | izuba /izuβa/ | dzuwa /dzuwa/ | lyuwa /ʎuwa/ | ilyuva /iʎuβa/ |
| Mwezi | mwedi /mwedi/ | mwezi /mwezi/ | umwesi /umwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwesi /mwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mayu /majʊ/ | mai /mai/ | amao /amaː/ | mayu /maju/ |
| Baba | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ | baba /baba/ |
| Kula | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kumwa /kumwa/ | kuhwa /kuhwa/ |
| Upendo | kupenda /kupenda/ | kwenda /kwenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | butogwa /butoɡwa/ | kufuna /kufuna/ | chikondi /tʃikondi/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Moyo | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | ngholo /ŋɡoːlo/ |
| Mti | mti /mti/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mtela /mtela/ | mti /mti/ |
| Nyumba | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ |
| Mbwa | nshenye /nʃeɲe/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | kalulu /kalulu/ |
| Mkono | nkono /nkono/ | ukono /ukono/ | ukuboko /ukuboko/ | ikobo /ikoβo/ | nkono /nkono/ | ngaila /ŋɡaila/ | nkhono /ŋkono/ |
| Jicho | liso /liso/ | izo /izo/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | diso /diso/ | liso /liso/ | liso /liso/ |
| Habari | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | mwadita /mwadita/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | salama /salama/ | mwangaluka /mwaŋɡaluka/ |
| Asante | nashukuru /naʃukuɾu/ | asante /asante/ | nashukulu /naʃukulu/ | twabakaba /twaβakaβa/ | ndatenda /ndatenda/ | nakwete /nakwete/ | nakulumba /nakulumba/ |
| Moja | nimo /nimo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | imo /imo/ | posi /posi/ | mo /mo/ | imo /imo/ |
| Nzuri | shibwana /ʃibwana/ | hedi /hedi/ | kwifwa /kwifwa/ | lihi /lihi/ | nadidi /nadidi/ | chechete /tʃetʃete/ | shihi /ʃihi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.