ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
Kisantali
Kiaustroasia (Munda)
Kisantali (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ, Santali; ISO 639-3: sat) ni lugha ya tawi la Kaskazini la Kimunda katika familia ya Kiaustroasia, inayozungumzwa hasa mashariki na katikati mwa India na pia na jamii za Bangladesh na Nepal. India iliongeza Kisantali katika Orodha ya Nane ya Katiba yake mwaka 2003, ikitambua lugha bila kuagiza hati moja pekee. Pandit Raghunath Murmu alibuni hati ya Ol Chiki yenye herufi 30 mwaka 1925 mahsusi kwa Kisantali, lakini lugha hiyo pia huandikwa kwa hati za Kibengali, Devanagari, Odia na Kilatini kulingana na eneo na taasisi. Sarufi yake hutofautisha viwakilishi vya nafsi ya kwanza wingi jumuishi na visivyojumuisha, ina unyambulishaji mpana wa vitenzi, na kwa kawaida hufuata mpangilio kiima–yambwa–kitenzi. Ol Chiki imekuwa alama muhimu ya utambulisho wa Wasantal na hutumiwa sana katika elimu na uchapishaji, lakini hadhi yake ya kisheria au kiutawala hutofautiana kulingana na mamlaka.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kisantali
Maji
ᱫᱟᱜ
/daʔ/
Moto
ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ
/seŋɡel/
Jua
ᱥᱤᱸᱜᱤ
/siŋɡi/
Mwezi
ᱪᱟᱸᱫᱳ
/tʃãndo/
Nyota
ᱤᱯᱤᱞ
/ipil/
Mama
ᱟᱭᱳ
/ajo/
Baba
ᱟᱯᱟᱹ
/apə/
Mimi
ᱤᱧ
/iɲ/
Wewe
ᱟᱢ
/am/
Jina
ᱧᱩᱛᱩᱢ
/ɲutum/
Jicho
ᱢᱮᱫ
/met/
Mkono
ᱛᱤ
/tiː/
Moyo
ᱢᱳᱱ
/mon/
Upendo
ᱫᱩᱞᱟᱲᱤ
/dulaɽi/
Mti
ᱫᱟᱨᱮ
/dare/
Nyumba
ᱳᱲᱟᱜ
/oɽaːk/
Mbwa
ᱥᱮᱛᱟ
/seta/
Paka
ᱯᱩᱥᱤ
/pusi/
Kula
ᱡᱳᱢ
/dʒom/
Kunywa
ᱧᱩ
/ɲu/
Moja
ᱢᱤᱫ
/mit/
Mbili
ᱵᱟᱨ
/bar/
Habari
ᱡᱳᱦᱟᱨ
/dʒohar/
Asante
ᱫᱷᱚᱱᱭᱚᱵᱟᱫ
/dʱonjobad/
Nzuri
ᱵᱮᱥ
/bes/
Kekeo
ᱠᱚᱭᱮᱞ
/kojel/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austroasiatic (Munda) zinazohusiana
| Maana | Kisantali | Kimundari | Kiho | Lugha ya Sora | Kibishnupriya cha Manipuri | Kibahnar | Kihindi cha Fiji |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ᱫᱟᱜ /daʔ/ | daa /daː/ | daa /daː/ | daŋa /daŋa/ | পানি /paːni/ | dak /dak/ | paani /paːni/ |
| Moto | ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ /seŋɡel/ | sengel /seŋɡel/ | sengel /seŋɡel/ | tin /tin/ | আগুন /aːɡun/ | unh /uɲ/ | aagi /aːɡi/ |
| Jua | ᱥᱤᱸᱜᱤ /siŋɡi/ | singi /siŋɡi/ | singi /siŋɡi/ | dag /dag/ | বেল /bel/ | mat trơ /mat trə/ | suraj /suːrədʒ/ |
| Mwezi | ᱪᱟᱸᱫᱳ /tʃãndo/ | chando /tʃando/ | chando /tʃando/ | dian /dian/ | জুনাক /dʒunak/ | khe /kʰe/ | chaand /tʃãːd/ |
| Nyota | ᱤᱯᱤᱞ /ipil/ | ipil /ipil/ | ipil /ipil/ | tərɖaŋ /tərɖaŋ/ | তারা /taɾa/ | hmang /hmaːŋ/ | taaraa /taːraː/ |
| Mama | ᱟᱭᱳ /ajo/ | ayo /ajo/ | ayu /aju/ | ayo /ajo/ | মা /maː/ | mei /mei/ | amma /əmːaː/ |
| Baba | ᱟᱯᱟᱹ /apə/ | apu /apu/ | apu /apu/ | aba /aba/ | বাবা /baːba/ | bă /bə/ | baap /baːp/ |
| Mimi | ᱤᱧ /iɲ/ | aiñ /aiɲ/ | aiñ /aiɲ/ | ɲen /ɲɛn/ | মি /mi/ | inh /iɲ/ | ham /ɦəm/ |
| Wewe | ᱟᱢ /am/ | am /am/ | am /am/ | am /am/ | তি /ti/ | ih /ʔih/ | tum /tʊm/ |
| Jina | ᱧᱩᱛᱩᱢ /ɲutum/ | nutum /nutum/ | nutum /nutum/ | ɲum /ɲum/ | নাম /nam/ | anĕ /anɛ/ | naam /naːm/ |
| Jicho | ᱢᱮᱫ /met/ | med /med/ | med /med/ | siʔi /siʔi/ | চোখ /tʃokʰ/ | mat /mat/ | aankhi /ãːkʰi/ |
| Mkono | ᱛᱤ /tiː/ | ti /ti/ | ti /ti/ | si /si/ | হাত /haːt/ | ti /ti/ | haath /haːtʰ/ |
| Moyo | ᱢᱳᱱ /mon/ | jiu /dʒiu/ | jiu /dʒiu/ | suʔun /suʔun/ | মন /mon/ | blei /blei/ | dil /dɪl/ |
| Upendo | ᱫᱩᱞᱟᱲᱤ /dulaɽi/ | dularaa /dularaː/ | dulaiya /dulaija/ | adi /adi/ | মায়া /maja/ | rơngư /rəŋɨ/ | pyaar /pjaːr/ |
| Mti | ᱫᱟᱨᱮ /dare/ | daru /daru/ | daru /daru/ | dar /dar/ | গাছ /ɡaːtʃʰ/ | lông /loŋ/ | perr /peɽ/ |
| Nyumba | ᱳᱲᱟᱜ /oɽaːk/ | oraa /oraː/ | oraa /oraː/ | suʔuŋ /suʔuŋ/ | ঘর /ɡʱaɾ/ | hnam /hnam/ | ghar /ɡʱər/ |
| Mbwa | ᱥᱮᱛᱟ /seta/ | seta /seta/ | seta /seta/ | sua /sua/ | কুট্টা /kuʈːaː/ | cho /tʃo/ | kutta /kʊtːaː/ |
| Paka | ᱯᱩᱥᱤ /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | biri /biri/ | বিল্লি /bilːi/ | miao /miao/ | pusi /pusi/ |
| Kula | ᱡᱳᱢ /dʒom/ | jom /dʒom/ | jom /dʒom/ | kay /kaj/ | খাব /kʰaːb/ | sa /sa/ | khao /kʰaːo/ |
| Kunywa | ᱧᱩ /ɲu/ | nu /nu/ | nu /nu/ | pim /pim/ | পান কর /paːn kaɾ/ | ngoah /ŋoah/ | pio /pio/ |
| Moja | ᱢᱤᱫ /mit/ | mid /mid/ | miyad /mijad/ | aboy /aboj/ | এক /ek/ | minh /miɲ/ | ek /ek/ |
| Mbili | ᱵᱟᱨ /bar/ | baria /baria/ | bariya /barija/ | baguu /baɡu/ | দুই /dui/ | bar /ɓaːr/ | dui /dʊi/ |
| Habari | ᱡᱳᱦᱟᱨ /dʒohar/ | johar /dʒohar/ | johar /dʒohar/ | limtam /limtam/ | নমস্কার /nomoskar/ | ô /o/ | namaste /nəməste/ |
| Asante | ᱫᱷᱚᱱᱭᱚᱵᱟᱫ /dʱonjobad/ | dhonyobad /dʱoɲobad/ | dhanybad /dʱanjbad/ | surai /surai/ | ধইন্যবাদ /dʱoinjobaːd/ | kơbi /kəbi/ | dhanbaad /dʱənbaːd/ |
| Nzuri | ᱵᱮᱥ /bes/ | bes /bes/ | bugin /buɡin/ | mando /mando/ | ভালা /bʱaːlaː/ | ling /liŋ/ | achchha /ətʃtʃʰaː/ |
| Kekeo | ᱠᱚᱭᱮᱞ /kojel/ | — | — | — | — | jɛːt /jɛːt/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.