Kikechua

Kiquechua (msimbo wa makrolugha wa ISO 639-3: que) ni familia au mwendelezo wa lugha zinazohusiana zinazozungumzwa katika Andes kutoka kusini mwa Kolombia na Ekwado kupitia Peru na Bolivia hadi kaskazini mwa Ajentina na Chile. Aina za maeneo—ikiwemo Kichwa cha Ekwado, aina za Peru ya kati na Kiquechua cha Kusini—zinaweza kutofautiana kiasi cha kupunguza kuelewana; kwa hiyo si lugha moja sare, wala jina “Runa Simi” halitumiki kila mahali. Aina za Kiquechua zilienea kabla na wakati wa Milki ya Inka na baadaye zikatumiwa kama lenguas generales za kikoloni, lakini historia yake ni tata kuliko kutoka katika kiwango kimoja cha Cuzco. Kwa kawaida ni lugha ambatani za viambishi tamati, hupendelea mpangilio kiima–yambwa–kitenzi na mara nyingi huonyesha ushahidi au chanzo cha taarifa, huku mifumo ikitofautiana kwa tawi. Tahajia za Kilatini na utambuzi hutofautiana: Peru hukitambua kinapotawala, Bolivia kama lugha rasmi ya wenyeji, na Ekwado huipa Kichwa hadhi rasmi kwa mahusiano baina ya tamaduni.