Qhichwa
Kikecha cha Cuzco
Quechuan (Southern, Cuzco-Collao)
Kikecha cha Cuzco ni lahaja ya hadhi ya Kikecha cha Kusini, eneo lake la lugha ya mama ni mji mkuu wa kihistoria wa Milki ya Inka. Mawasiliano na Kiaymara yameleta konsonanti za kuvuta pumzi na za ejektivu (kh, k'), ambazo hukitofautisha na lahaja nyingine za Kikecha. Ni mojawapo ya lugha rasmi za Peru.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kikecha cha Cuzco
Maji
unu
/unu/
Moto
nina
/nina/
Jua
inti
/inti/
Mwezi
killa
/kiʎa/
Mama
mama
/mama/
Baba
tayta
/tajta/
Kula
mikhuy
/mikʰuj/
Kunywa
upyay
/upjaj/
Upendo
munay
/munaj/
Moyo
sunqu
/suŋqu/
Mti
sachʼa
/satʃʼa/
Nyumba
wasi
/wasi/
Mbwa
allqu
/aʎqu/
Paka
misi
/misi/
Mkono
maki
/maki/
Jicho
ñawi
/ɲawi/
Habari
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Asante
añay
/aɲaj/
Moja
huk
/huk/
Nzuri
allin
/aʎin/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Quechuan (Southern, Cuzco-Collao) zinazohusiana
| Maana | Kikecha cha Cuzco | Kikechua cha Klassiki | Kikecha cha Ayacucho | Kikechua | Kiaymara | Kimisak | Kijaqaru |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | unø /unø/ | uma /uma/ |
| Moto | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Jua | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | ñiwi /ɲiwi/ |
| Mwezi | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | atru /atɾu/ | phaxshi /pʰaχʃi/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Baba | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tata /tata/ | awki /awki/ |
| Kula | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mɵ /mɵ/ | mankaña /mankaɲa/ |
| Kunywa | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ | umaña /umaɲa/ |
| Upendo | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ | munasiña /munasiɲa/ |
| Moyo | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ | chuyma /tʃujma/ |
| Mti | sachʼa /satʃʼa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | yu /ju/ | qhura /qʰuɾa/ |
| Nyumba | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | ya /ja/ | uta /uta/ |
| Mbwa | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ | anu /anu/ |
| Paka | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ | phishi /pʰiʃi/ |
| Mkono | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ | amrra /amra/ |
| Jicho | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ | nayri /najɾi/ |
| Habari | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | ma'rik /maʔɾik/ | kamishti /kamiʃti/ |
| Asante | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | payn /pajn/ | yuspaa /juspaː/ |
| Moja | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | kan /kan/ | maya /maja/ |
| Nzuri | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | kausrik /kawsɾik/ | shuma /ʃuma/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.