Qhichwa
Kikecha cha Cuzco
Kikechua (kusini, Cuzco-Collao)
Kikecha cha Cuzco ni lahaja ya hadhi ya Kikecha cha Kusini, eneo lake la lugha ya mama ni mji mkuu wa kihistoria wa Milki ya Inka. Mawasiliano na Kiaymara yameleta konsonanti za kuvuta pumzi na za ejektivu (kh, k'), ambazo hukitofautisha na lahaja nyingine za Kikecha. Ni mojawapo ya lugha rasmi za Peru.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikecha cha Cuzco
Maji
unu
/unu/
Moto
nina
/nina/
Jua
inti
/inti/
Mwezi
killa
/kiʎa/
Nyota
quyllur
/ˈqojʎur/
Mama
mama
/mama/
Baba
tayta
/tajta/
Mimi
ñuqa
/ˈɲoqa/
Wewe
qan
/qan/
Jina
suti
/ˈsuti/
Jicho
ñawi
/ɲawi/
Mkono
maki
/maki/
Moyo
sunqu
/suŋqu/
Upendo
munay
/munaj/
Mti
sachʼa
/satʃʼa/
Nyumba
wasi
/wasi/
Mbwa
allqu
/aʎqu/
Paka
misi
/misi/
Kula
mikhuy
/mikʰuj/
Kunywa
upyay
/upjaj/
Moja
huk
/huk/
Mbili
iskay
/ˈiskaj/
Habari
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Asante
añay
/aɲaj/
Nzuri
allin
/aʎin/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Quechuan (Southern, Cuzco-Collao) zinazohusiana
| Maana | Kikecha cha Cuzco | Kikechua cha Klassiki | Kikecha cha Ayacucho | Kikechua | Kiaymara | Kijaqaru | Kimisak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | uma /uma/ | unø /unø/ |
| Moto | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ |
| Jua | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ |
| Mwezi | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | atru /atɾu/ |
| Nyota | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | kualøm /kwalʌm/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Baba | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| Mimi | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | na /na/ |
| Wewe | qan /qan/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qam /qam/ | juma /huma/ | juma /huma/ | ñui /ɲui/ |
| Jina | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | wetø /wetʌ/ |
| Jicho | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ |
| Mkono | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ |
| Moyo | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ |
| Upendo | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ |
| Mti | sachʼa /satʃʼa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | yu /ju/ |
| Nyumba | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | ya /ja/ |
| Mbwa | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ |
| Paka | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | mishi /miʃi/ |
| Kula | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | mɵ /mɵ/ |
| Kunywa | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ |
| Moja | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | kan /kan/ |
| Mbili | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | pa /pa/ |
| Habari | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | ma'rik /maʔɾik/ |
| Asante | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | payn /pajn/ |
| Nzuri | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | kausrik /kawsɾik/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.