Nasa Yuwe
Páez
lugha pweke (nyakati nyingine huwekwa katika kundi la Paez)
Páez (Nasa Yuwe, "lugha ya watu") ni lugha ya watu wa Nasa wa kusini-magharibi mwa Kolombia, ambayo kwa kawaida huainishwa kama lugha pweke (pendekezo la familia ya Paezan inayoiunganisha na lugha pweke jirani linapingwa). Ni lugha ya toni yenye konsonanti za kuzomea (ejective) na mfumo changamano wa kitenzi wa kiaspekti. Jamii ya Nasa inaendesha vuguvugu kubwa zaidi la elimu na siasa linaloongozwa na wenyeji nchini Kolombia (CRIC, lililoanzishwa 1971), na Nasa Yuwe hufundishwa katika shule za jamii zaidi ya 100. Imetambuliwa kimataifa kwa upinzani wa kudumu usio na vurugu wa Nasa dhidi ya kuhamishwa wakati wa mzozo wa silaha wa Kolombia.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Páez
Maji
ɨkh
/ɨkʰ/
Moto
ipx
/ipʰ/
Jua
sek
/seɡ/
Mwezi
a'
/aʔ/
Nyota
iic
/iːʔ/
Mama
mama
/mama/
Baba
tata
/tata/
Mimi
adx
/aⁿdʒ/
Wewe
idx
/iⁿdʒ/
Jina
eç
/eʔ/
Jicho
yafx
/jafʰ/
Mkono
ku'çx
/kuʔçʰ/
Moyo
weçx
/weçʰ/
Upendo
wala
/wala/
Mti
kli
/kli/
Nyumba
yat
/jat/
Mbwa
ul
/ul/
Paka
nasame'
/nasameʔ/
Kula
ku'
/kuʔ/
Kunywa
ɨçx
/ɨçʰ/
Moja
teʼ
/teʔ/
Mbili
eena
/eːna/
Habari
mañi
/maɲi/
Asante
pay
/paj/
Nzuri
eçxa
/eçʰa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Language isolate (sometimes grouped as Paezan) zinazohusiana
| Maana | Páez | Kimisak | Kimbundu | Kikiribati | Kilunda | Kitokelau | Kiuspanteko |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ɨkh /ɨkʰ/ | unø /unø/ | menha /meɲa/ | ran /ɾan/ | meji /medʒi/ | vai /vai/ | jaʼ /haʔ/ |
| Moto | ipx /ipʰ/ | nipi /nipi/ | tubia /tubja/ | ai /ai/ | kesi /kesi/ | afi /afi/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ |
| Jua | sek /seɡ/ | shi /ʃi/ | muanya /mwaɲa/ | taai /taːi/ | itaŋwa /itaŋwa/ | la /la/ | qʼiij /qʼiːh/ |
| Mwezi | a' /aʔ/ | atru /atɾu/ | ngonde /ŋɡonde/ | namwakaina /namʷakaina/ | kakweji /kakwedʒi/ | malama /malama/ | ikʼ /ikʼ/ |
| Nyota | iic /iːʔ/ | kualøm /kwalʌm/ | tetembwa /teˈtembwa/ | itoi /iˈtoi/ | katumbwa /katumbwa/ | fetu /fetu/ | ch'umil /tʃʼumil/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | tinau /tinau/ | mama /mama/ | mātua /maːtua/ | nan /nan/ |
| Baba | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tamau /tamau/ | tata /tata/ | tamana /tamana/ | tat /tat/ |
| Mimi | adx /aⁿdʒ/ | na /na/ | eme /eme/ | ngai /ŋai/ | ami /ami/ | au /au/ | in /in/ |
| Wewe | idx /iⁿdʒ/ | ñui /ɲui/ | eie /eje/ | ngkoe /ŋkoe/ | eyi /eji/ | koe /koe/ | at /at/ |
| Jina | eç /eʔ/ | wetø /wetʌ/ | dijina /diˈʒina/ | ara /ˈara/ | ijina /idʒina/ | igoa /iŋoa/ | b'ii /ɓiː/ |
| Jicho | yafx /jafʰ/ | kab /kab/ | dixi /diʃi/ | mata /mata/ | disu /disu/ | mata /mata/ | wach /watʃ/ |
| Mkono | ku'çx /kuʔçʰ/ | mar /maɾ/ | lukwaku /lukwaku/ | bai /bai/ | chikasa /tʃikasa/ | lima /lima/ | qʼab /qʼab/ |
| Moyo | weçx /weçʰ/ | mun /mun/ | muxima /muʃima/ | nano /nano/ | muchima /mutʃima/ | fatu /fatu/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ |
| Upendo | wala /wala/ | kausrap /kawsɾap/ | henda /henda/ | tangira /taŋiɾa/ | kukeŋa /kukeŋa/ | alofa /alofa/ | lóqʼ /lóqʼ/ |
| Mti | kli /kli/ | yu /ju/ | mukune /mukune/ | kai /kai/ | mutondu /mutondu/ | lakau /lakau/ | cheʼ /tʃeʔ/ |
| Nyumba | yat /jat/ | ya /ja/ | inzo /inzo/ | auti /auti/ | itala /itala/ | fale /fale/ | jaa /haː/ |
| Mbwa | ul /ul/ | kuchi /kutʃi/ | imbwa /imbwa/ | kamea /kamea/ | kawa /kawa/ | kuli /kuli/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Paka | nasame' /nasameʔ/ | mishi /miʃi/ | kasalu /kasalu/ | katu /katu/ | — /—/ | pusi /pusi/ | mis /mis/ |
| Kula | ku' /kuʔ/ | mɵ /mɵ/ | kudya /kudja/ | amwarake /amʷaɾake/ | kudya /kudja/ | kai /kai/ | waʼ /waʔ/ |
| Kunywa | ɨçx /ɨçʰ/ | ushi /uʃi/ | kunwa /kunwa/ | nima /nima/ | kunwa /kunwa/ | inu /inu/ | ukʼ /ukʼ/ |
| Moja | teʼ /teʔ/ | kan /kan/ | -moxi /moʃi/ | teuana /teuana/ | wumu /wumu/ | tahi /tahi/ | jun /hun/ |
| Mbili | eena /eːna/ | pa /pa/ | -iadi /jaːdi/ | uoua /uˈoua/ | ayedi /ajedi/ | lua /lua/ | quiib' /kiːɓ/ |
| Habari | mañi /maɲi/ | ma'rik /maʔɾik/ | kiebi /kiebi/ | mauri /mauɾi/ | mwani /mwani/ | malo ni /malo ni/ | saʼbʼal /saʔbal/ |
| Asante | pay /paj/ | payn /pajn/ | kishukutu /kiʃukutu/ | ko rabwa /ko ɾabʷa/ | nasakalili /nasakalili/ | fakafetai /fakafetai/ | maltyox /maltjoʃ/ |
| Nzuri | eçxa /eçʰa/ | kausrik /kawsɾik/ | kiá /kja/ | raoiroi /ɾaoiɾoi/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ | lelei /lelei/ | utz /uts/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.