Xapagí
Kipirahã
Mura (isolate)
Kipirahã ni maarufu katika isimu kwa sababu ya sifa zake za kityipolojia za kupita kiasi: hakuna vifungu vilivyoingizwa, hakuna nambari sahihi (ni "kichache" na "kingi" tu), hakuna maneno ya rangi, na hakuna nyakati za kisarufi za mtindo wa Ulaya. Uchambuzi wa Daniel Everett umechochea mjadala mkubwa kuhusu sarufi ya jumla.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kipirahã
Maji
piigi
/piiɡi/
Moto
hoa
/hoa/
Jua
hisi
/hisi/
Mwezi
kapiigaísao
/kapiiɡaísao/
Mama
ʔaaí
/ʔaaí/
Baba
baíxi
/baíʃi/
Kula
ʔaʔaí
/ʔaʔaí/
Kunywa
gao
/ɡao/
Upendo
gí
/ɡí/
Moyo
aoʔaago
/aoʔaaɡo/
Mti
hoí
/hoí/
Nyumba
kaiʔii
/kaiʔii/
Mbwa
kobaí
/kobaí/
Paka
xowí
/ʃowí/
Mkono
piíʔai
/piíʔai/
Jicho
ʔai
/ʔai/
Habari
gaíhií
/ɡaíhií/
Asante
kapiíhií
/kapiíhií/
Moja
hói
/hói/
Nzuri
aoʔaago
/aoʔaaɡo/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Mura (isolate) zinazohusiana
| Maana | Kipirahã | Kiwa | Kihurri | Kiwichita | Kimanda | Kiaramu | Kiwayuu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | piigi /piiɡi/ | rom /rɔm/ | 𒅆𒂊 /ʃie/ | kicʔa /kit͡sʔa/ | ࡌࡉࡀ /mia/ | ܡܝܐ /majjaː/ | wuin /wuin/ |
| Moto | hoa /hoa/ | ngo /ŋo/ | 𒋫𒌅 /tatu/ | hatʔihks /hatʔihks/ | ࡍࡅࡓࡀ /nura/ | ܢܘܪܐ /nuːraː/ | siki /siki/ |
| Jua | hisi /hisi/ | cangaiʔ /tʃaŋaiʔ/ | 𒅆𒈨𒄀 /ʃimeɡi/ | saːkihirikiʔis /saːkihiɾikiʔis/ | ࡔࡀࡌࡔࡀ /ʃamʃa/ | ܫܡܫܐ /ʃemʃaː/ | kaʼi /kaʔi/ |
| Mwezi | kapiigaísao /kapiiɡaísao/ | khaiʔ /kʰaiʔ/ | 𒆪𒋢𒄴 /kuʃuh/ | — /—/ | ࡎࡉࡓࡀ /sira/ | ܣܗܪܐ /sahraː/ | kashi /kaʃi/ |
| Mama | ʔaaí /ʔaaí/ | yaʔ /jaʔ/ | 𒂊𒈾 /ena/ | ʔatsi /ʔatsi/ | ࡀࡌࡀ /ama/ | ܐܡܐ /ʔemmaː/ | ei /ei/ |
| Baba | baíxi /baíʃi/ | paiʔ /paiʔ/ | 𒀜𒋫𒀀𒄿 /attai/ | ʔaːsi /ʔaːsi/ | ࡀࡁࡀ /aba/ | ܐܒܐ /ʔabbaː/ | ashi /aʃi/ |
| Kula | ʔaʔaí /ʔaʔaí/ | cha /tʃa/ | 𒄠 /am/ | taʔac /taʔat͡s/ | ࡀࡊࡀࡋ /akal/ | ܐܟܠ /ʔaːχel/ | ekaa /ekaː/ |
| Kunywa | gao /ɡao/ | ɔk /ɔk/ | 𒈾𒄴𒉿 /nahw/ | kiːckiriʔeːhirʔa /kiːt͡skiɾiʔeːhiɾʔa/ | ࡔࡕࡀ /ʃta/ | ܫܬܐ /ʃtaː/ | asaa /asaː/ |
| Upendo | gí /ɡí/ | hak /hak/ | 𒋫𒁺 /tadu/ | — /—/ | ࡓࡅࡄࡌࡀ /ɾuhma/ | ܚܘܒܐ /ħubbaː/ | alasüin /alasɨin/ |
| Moyo | aoʔaago /aoʔaaɡo/ | nuim /nuim/ | 𒋾𒊭 /tiʃa/ | kaːc /kaːt͡s/ | ࡋࡉࡁࡀ /liba/ | ܠܒܐ /lebbaː/ | aaʼin /aːʔin/ |
| Mti | hoí /hoí/ | maiʔ /maiʔ/ | 𒋫𒁉 /tappi/ | tahaːriʔ /tahaːɾiʔ/ | ࡀࡊࡀࡍࡀ /akana/ | ܐܝܠܢܐ /ʔiːlaːnaː/ | wunuʼu /wunuʔu/ |
| Nyumba | kaiʔii /kaiʔii/ | nyiex /ɲiɛʔ/ | 𒅁𒊑 /ipri/ | kaːhikʔa /kaːhikʔa/ | ࡁࡉࡕࡀ /bita/ | ܒܝܬܐ /bajtaː/ | miichi /miːtʃi/ |
| Mbwa | kobaí /kobaí/ | so /so/ | 𒅕𒈠 /irma/ | kicʔariːh /kit͡sʔaɾiːh/ | ࡊࡀࡋࡁࡀ /kalba/ | ܟܠܒܐ /kalbaː/ | erü /eɾɨː/ |
| Paka | xowí /ʃowí/ | meo /meo/ | 𒊭𒉿𒍣 /ʃawazi/ | — /—/ | ࡔࡅࡍࡀࡓࡀ /ʃunara/ | ܫܘܢܪܐ /ʃunnaːraː/ | misho /miʃo/ |
| Mkono | piíʔai /piíʔai/ | tai /tai/ | 𒋗𒉌 /ʃuni/ | ʔiskʔa /ʔiskʔa/ | ࡏࡃࡀ /ʔida/ | ܐܝܕܐ /ʔiːðaː/ | ajapü /axapɨ/ |
| Jicho | ʔai /ʔai/ | ngai /ŋai/ | 𒅆𒉌 /ʃini/ | kiriːkihinaʔ /kiɾiːkihinaʔ/ | ࡏࡉࡍࡀ /ʔina/ | ܥܝܢܐ /ʕajnaː/ | oʼu /oʔu/ |
| Habari | gaíhií /ɡaíhií/ | sao /sao/ | 𒄭𒇻 /hilːu/ | nakahaʔahirʔa /nakahaʔahiɾʔa/ | ࡔࡋࡀࡌࡀ /ʃlama/ | ܫܠܡܐ /ʃlaːmaː/ | jamaya /xamaja/ |
| Asante | kapiíhií /kapiíhií/ | ban prix /ban priʔ/ | 𒀀𒅆 /aʃi/ | — /—/ | ࡈࡀࡁࡅࡕࡀ /ʈabuta/ | ܬܘܕܝ /tawdiː/ | talé /tale/ |
| Moja | hói /hói/ | ti /ti/ | 𒊭 /ʃa/ | cʔiːʔas /t͡sʔiːʔas/ | ࡄࡀࡃ /had/ | ܚܕ /ħað/ | wanee /waneː/ |
| Nzuri | aoʔaago /aoʔaaɡo/ | dim /dim/ | 𒀀𒍣 /aʦi/ | — /—/ | ࡈࡀࡁࡀ /tˤaba/ | ܛܒܐ /tˤaːβaː/ | anasü /anasɨ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.