Kirikirʔis
Kiwichita
Familia ya Caddo (Caddo ya Kaskazini)
Wichita ni lugha ya Kicaddo cha Kaskazini ya Oklahoma maarufu kwa kukosa kabisa kizuiwa cha midomo-miwili /p/ — jambo adimu lililokithiri kitaipolojia duniani kote. Vitenzi vyake vya polisintetiki vinaweza kueleza sentensi nzima katika neno moja, na kizuiwa cha koromeo ʔ pamoja na irabu ndefu ni vya kutofautisha kifonimu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiwichita
Maji
kicʔa
/kitsʔa/
Moto
hatʔihks
/hatʔihks/
Jua
saːkihirikiʔis
/saːkihiɾikiʔis/
Mwezi
—
/—/
Nyota
hokʼwahriʔ
/hokʼʷahriʔ/
Mama
ʔatsi
/ʔatsi/
Baba
ʔaːsi
/ʔaːsi/
Mimi
náⁱʔ
/náːʔ/
Wewe
áⁱʔ
/áːʔ/
Jina
-riʔ
/riʔ/
Jicho
kiriːkihinaʔ
/kiɾiːkihinaʔ/
Mkono
ʔiskʔa
/ʔiskʔa/
Moyo
kaːc
/kaːts/
Upendo
—
/—/
Mti
tahaːriʔ
/tahaːɾiʔ/
Nyumba
kaːhikʔa
/kaːhikʔa/
Mbwa
kicʔariːh
/kitsʔaɾiːh/
Paka
—
/—/
Kula
taʔac
/taʔats/
Kunywa
kiːckiriʔeːhirʔa
/kiːtskiɾiʔeːhiɾʔa/
Moja
cʔiːʔas
/tsʔiːʔas/
Mbili
wic
/wits/
Habari
nakahaʔahirʔa
/nakahaʔahiɾʔa/
Asante
—
/—/
Nzuri
—
/—/
Vyanzo
- Rood, David S. (1976) Wichita Grammar. New York: Garland.
- Rood, David S. (1975) The Implications of Wichita Phonology. Language 51(2):315-337.
- Glottolog: Wichita
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Caddoan (Northern Caddoan) zinazohusiana
| Maana | Kiwichita | Proto-Afroasia | Proaustroasia | Kineko | Kiiberia | Kituyuca | Kimesapi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kicʔa /kitsʔa/ | *maw- /maw-/ | *ɗaːk /ɗaːk/ | wai /wai/ | — /—/ | oko /oko/ | — /—/ |
| Moto | hatʔihks /hatʔihks/ | — /—/ | *ʔuːs /ʔuːs/ | titɛ /titɛ/ | — /—/ | pekãbẽ /pekãbẽ/ | — /—/ |
| Jua | saːkihirikiʔis /saːkihiɾikiʔis/ | — /—/ | *tŋiːʔ /tŋiːʔ/ | aatʌ /aːtʌ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mwezi | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyota | hokʼwahriʔ /hokʼʷahriʔ/ | — /—/ | — /—/ | kumba /kumba/ | — /—/ | ñokõ /ɲokõ/ | — /—/ |
| Mama | ʔatsi /ʔatsi/ | *ʔim- /ʔim-/ | *maʔ /maʔ/ | — /—/ | — /—/ | pakó /pakó/ | — /—/ |
| Baba | ʔaːsi /ʔaːsi/ | *ʔab- /ʔab-/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ana /ˈana/ |
| Mimi | náⁱʔ /náːʔ/ | *ʔan- /ʔan-/ | *ʔaɲ /ʔaɲ/ | na /na/ | — /—/ | yʉʉ /jɨː/ | — /—/ |
| Wewe | áⁱʔ /áːʔ/ | — /—/ | — /—/ | ga /ɡa/ | — /—/ | mʉʉ /mɨː/ | — /—/ |
| Jina | -riʔ /riʔ/ | *sim- /sim-/ | — /—/ | iwi /iwi/ | — /—/ | wamé /wamẽ/ | — /—/ |
| Jicho | kiriːkihinaʔ /kiɾiːkihinaʔ/ | *ʕayn- /ʕayn-/ | *mat /mat/ | ta /ta/ | — /—/ | kapea /kapea/ | — /—/ |
| Mkono | ʔiskʔa /ʔiskʔa/ | — /—/ | *tiːʔ /tiːʔ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moyo | kaːc /kaːts/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | tahaːriʔ /tahaːɾiʔ/ | — /—/ | — /—/ | tei /tei/ | — /—/ | yukɨgɨ /jukɨɡɨ/ | — /—/ |
| Nyumba | kaːhikʔa /kaːhikʔa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | iltiŕ /iltir̥/ | — /—/ | — /—/ |
| Mbwa | kicʔariːh /kitsʔaɾiːh/ | — /—/ | *cɔː /cɔː/ | gonʌ /ɡonʌ/ | — /—/ | diayi /diaji/ | — /—/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | taʔac /taʔats/ | — /—/ | *ɟaː /ɟaː/ | nei /nei/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kunywa | kiːckiriʔeːhirʔa /kiːtskiɾiʔeːhiɾʔa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | sĩdĩ /sĩdĩ/ | — /—/ |
| Moja | cʔiːʔas /tsʔiːʔas/ | — /—/ | *muːj /muːj/ | — /—/ | ban /ban/ | sika /sika/ | — /—/ |
| Mbili | wic /wits/ | *sin- /sin-/ | *ɓaːr /ɓaːr/ | iri /iri/ | bi /bi/ | pʉ́aro /pɨ́aɾo/ | — /—/ |
| Habari | nakahaʔahirʔa /nakahaʔahiɾʔa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.