Wayuunaiki
Kiwayuu
Arawakan (Northern)
Kiwayuu (Wayuunaiki) ni lugha kubwa zaidi ya asili kaskazini mwa Colombia na Venezuela; eneo la wazungumzaji asili ni Rasi ya Guajira. Wawayuu ni jamii ya wafugaji wa mfumo wa kimatrilinea wenye mwendelezo madhubuti wa kitamaduni na kilugha.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kiwayuu
Maji
wuin
/wuin/
Moto
siki
/siki/
Jua
kaʼi
/kaʔi/
Mwezi
kashi
/kaʃi/
Mama
ei
/ei/
Baba
ashi
/aʃi/
Kula
ekaa
/ekaː/
Kunywa
asaa
/asaː/
Upendo
alasüin
/alasɨin/
Moyo
aaʼin
/aːʔin/
Mti
wunuʼu
/wunuʔu/
Nyumba
miichi
/miːtʃi/
Mbwa
erü
/eɾɨː/
Paka
misho
/miʃo/
Mkono
ajapü
/axapɨ/
Jicho
oʼu
/oʔu/
Habari
jamaya
/xamaja/
Asante
talé
/tale/
Moja
wanee
/waneː/
Nzuri
anasü
/anasɨ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Arawakan (Northern) zinazohusiana
| Maana | Kiwayuu | Kisandawe | Kiakadi | Kimaquiritari | Kijaqaru | Kitashelhit | Kikonso |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | wuin /wuin/ | tsʼa /tsʼa/ | 𒈬 /muː/ | tuna /tuna/ | uma /uma/ | aman /aman/ | inanta /inanta/ |
| Moto | siki /siki/ | tsʼoo /tsʼoː/ | 𒉈𒌋 /iʃaːtu/ | kayuwane /kajuwane/ | nina /nina/ | timsi /timsi/ | iya /ija/ |
| Jua | kaʼi /kaʔi/ | kʼɔɔ /kʼɔː/ | 𒀭𒌓 /ʃamʃu/ | shi /ʃi/ | ñiwi /ɲiwi/ | tafukt /tafukt/ | kawa /kawa/ |
| Mwezi | kashi /kaʃi/ | tsoa /tsoa/ | 𒌗 /warχu/ | nuna /nuna/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | ayyur /ajːuɾ/ | ayeena /ajeːna/ |
| Mama | ei /ei/ | yei /jei/ | 𒌝𒈬 /umːu/ | ñawi /ɲawi/ | mama /mama/ | imma /imːa/ | eedda /eːdːa/ |
| Baba | ashi /aʃi/ | ai /ai/ | 𒀊 /abu/ | baba /baba/ | awki /awki/ | baba /baba/ | abba /abːa/ |
| Kula | ekaa /ekaː/ | ǁee /ǁeː/ | 𒀀𒅗𒇻 /akaːlu/ | äsuukai /ɨsuːkai/ | mankaña /mankaɲa/ | čč /tʃː/ | ihaa /ihaː/ |
| Kunywa | asaa /asaː/ | ʔee /ʔeː/ | 𒊮𒌅 /ʃatuː/ | äsoojai /ɨsoːʒai/ | umaña /umaɲa/ | ssu /sːu/ | inakkaa /inakːaː/ |
| Upendo | alasüin /alasɨin/ | kalokisi /kalokisi/ | 𒊏𒄠 /raːmu/ | ekädäkä /ekɨdɨkɨ/ | munasiña /munasiɲa/ | tayri /tajɾi/ | jaalla /dʒaːlːa/ |
| Moyo | aaʼin /aːʔin/ | ǁʼampoo /ǁʼampoː/ | 𒇷𒅁 /libːu/ | eyiwekä /ejiwekɨ/ | chuyma /tʃujma/ | ul /ul/ | onna /onːa/ |
| Mti | wunuʼu /wunuʔu/ | hetsʼee /hetsʼeː/ | 𒄑 /isˤu/ | eyu /eju/ | qhura /qʰuɾa/ | aseklu /aseklu/ | ergaa /erɡaː/ |
| Nyumba | miichi /miːtʃi/ | ge /ɡe/ | 𒂍 /biːtu/ | ätta /ɨtːa/ | uta /uta/ | tigemmi /tiɡemːi/ | mana /mana/ |
| Mbwa | erü /eɾɨː/ | ǀɔɔ /ǀɔː/ | 𒌨𒁇 /kalbu/ | kaikutshi /kaikutʃi/ | anu /anu/ | aydi /ajdi/ | kareta /kaɾeta/ |
| Paka | misho /miʃo/ | misho /miʃo/ | 𒋗𒊏𒉡 /ʃuraːnu/ | mishi /miʃi/ | phishi /pʰiʃi/ | amuš /amuʃ/ | adurree /aduɾːeː/ |
| Mkono | ajapü /axapɨ/ | kxʼaa /kxʼaː/ | 𒋗 /qaːtu/ | eñä /eɲɨ/ | amrra /amra/ | afus /afus/ | harka /haɾka/ |
| Jicho | oʼu /oʔu/ | gaa /ɡaː/ | 𒅆 /iːnu/ | enu /enu/ | nayri /najɾi/ | tiṭṭ /titˤː/ | ila /ila/ |
| Habari | jamaya /xamaja/ | gabaeesa /ɡabaeːsa/ | 𒁲 /ʃulmu/ | etämä /etɨmɨ/ | kamishti /kamiʃti/ | azul /azul/ | akkam /akːam/ |
| Asante | talé /tale/ | musʼokoyo /musʼokojo/ | 𒁲𒌅 /taʃlimtu/ | enaña /enaɲa/ | yuspaa /juspaː/ | tanmmirt /tanmːiɾt/ | galta /ɡalta/ |
| Moja | wanee /waneː/ | tsʼekʼe /tsʼekʼe/ | 𒁹 /iʃteːn/ | toune /toune/ | maya /maja/ | yan /jan/ | takka /takːa/ |
| Nzuri | anasü /anasɨ/ | tlʼobe /tɬʼobe/ | 𒄭𒄀 /damqu/ | kataajai /kataːʒai/ | shuma /ʃuma/ | ifulki /ifulki/ | fayye /fajːe/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.