Matses
Kimatsés
familia ya Pano (Mayoruna)
Matsés (pia Mayoruna) ni lugha ya kifamilia ya Panoan ya bonde la Yaquerana kwenye mpaka wa Peru na Brazili. Inasifika kitaipolojia kwa kuwa na mojawapo ya mifumo ya ushahidi (evidential) iliyofafanuliwa zaidi duniani: vitenzi lazima vionyeshe iwapo chanzo cha taarifa ni cha moja kwa moja, kilichodokezwa, kilichokisiwa au kilichoripotiwa, na zaidi ya hayo vinatofautisha wakati wa tukio na wakati ambao msemaji aliujua.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimatsés
Maji
mapi
/maˈpi/
Moto
tsibo
/tsiˈbo/
Jua
šëdo
/ʂɨˈdo/
Mwezi
use
/uˈse/
Nyota
bacuë
/bakwɨ/
Mama
ëna
/ɨˈna/
Baba
papa
/paˈpa/
Mimi
ëbi
/ɨβi/
Wewe
mibi
/miβi/
Jina
cain
/kãin/
Jicho
bëdi
/bɨˈdi/
Mkono
mëbi
/mɨˈbi/
Moyo
šobi
/ʂoˈbi/
Upendo
—
/—/
Mti
mado
/maˈdo/
Nyumba
šobo
/ʂoˈbo/
Mbwa
opa
/oˈpa/
Paka
—
/—/
Kula
pe-
/pe/
Kunywa
ak-
/ak/
Moja
pazë
/paˈzɨ/
Mbili
dabëd
/daβɨd/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
—
/—/
Vyanzo
- Fleck, David W. (2003) A Grammar of Matses. PhD dissertation, Rice University.
- Fleck, David W. (2007) Evidentiality in Matses. In Aikhenvald & Dixon (eds.) Evidentiality. Oxford.
- Glottolog: Matses
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Panoan (Mayoruna) zinazohusiana
| Maana | Kimatsés | Kibidayuh-Bukar | Kikavalan | Kiandi | Kipazeh | Proto-Austronesia | Kibabuza |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mapi /maˈpi/ | piin /piːn/ | zanum /zaˈnum/ | лъен /ɬen/ | dalum /da.lum/ | *daNum /daNum/ | zalum /zalum/ |
| Moto | tsibo /tsiˈbo/ | apui /aˈpui/ | ramaz /raˈmaz/ | цӏай /tsʼaj/ | hapuy /ha.puj/ | *Sapuy /Sapuy/ | apoi /apoi/ |
| Jua | šëdo /ʂɨˈdo/ | biduh /biˈduh/ | siban /siˈban/ | миллӏи /milːi/ | rizax /ɾi.zax/ | *waRi /waRi/ | — /—/ |
| Mwezi | use /uˈse/ | bulan /buˈlan/ | buran /buˈran/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | ilas /i.las/ | *bulaN /bulaN/ | zilias /siliəs/ |
| Nyota | bacuë /bakwɨ/ | bitun /bitun/ | bituqan /bituqan/ | цӀцӀа /tsʼːa/ | mintol /mintol/ | *bituqen /bituqen/ | botto /botːo/ |
| Mama | ëna /ɨˈna/ | sindo /sinˈdoʔ/ | tina /ˈtina/ | ила /ila/ | ina /i.na/ | *ina /ina/ | tina /tina/ |
| Baba | papa /paˈpa/ | samah /saˈmah/ | tama /ˈtama/ | има /ima/ | aba /a.ba/ | *ama /ama/ | tama /tama/ |
| Mimi | ëbi /ɨβi/ | aku /aku/ | aiku /aiku/ | ден /dẽ/ | yaku /jaku/ | *aku /aku/ | ka-ina /kaina/ |
| Wewe | mibi /miβi/ | muh /muh/ | aisu /aisu/ | мин /min/ | isiu /isiu/ | *iSu /iSu/ | ijo /ijo/ |
| Jina | cain /kãin/ | ngaran /ŋaran/ | nangan /naŋan/ | цӀер /tsʼeːr/ | ngadan /ŋadan/ | *ŋajan /ŋajan/ | naan /naːn/ |
| Jicho | bëdi /bɨˈdi/ | bateh /baˈteh/ | mata /maˈta/ | гьаркӏо /haɾkʼo/ | daurik /da.u.ɾik/ | *maCa /maCa/ | macha /matʃa/ |
| Mkono | mëbi /mɨˈbi/ | təŋən /tə̆ˈŋən/ | rima /riˈma/ | рекьа /rekʼa/ | rima /ɾi.ma/ | *lima /lima/ | rima /rima/ |
| Moyo | šobi /ʂoˈbi/ | — /—/ | — /—/ | рокӏо /rokʼo/ | baga /ba.ɡa/ | *pusuq /pusuq/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | mado /maˈdo/ | kayuh /kaˈjuh/ | kasuy /kaˈsuj/ | рикьва /riqʷːa/ | kahuy /ka.huj/ | *kaSiw /kaSiw/ | kayu /kaju/ |
| Nyumba | šobo /ʂoˈbo/ | ramin /raˈmin/ | lepaw /ləˈpaw/ | хъоро /qʼoro/ | xuma /xu.ma/ | *Rumaq /Rumaq/ | ruma /ruma/ |
| Mbwa | opa /oˈpa/ | kaso /kaˈsoʔ/ | wasu /waˈsu/ | хвай /χʷaj/ | wazu /wa.zu/ | *asu /asu/ | asu /asu/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | ngiyaw /ŋiˈjaw/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | pe- /pe/ | kuman /kuˈman/ | quman /quˈman/ | икъвин /iqʷːin/ | mekan /mə.kan/ | *kaen /kaen/ | maan /maːn/ |
| Kunywa | ak- /ak/ | ŋinum /ŋiˈnum/ | mimum /miˈmum/ | игьин /iɣin/ | mimaazip /mi.maː.zip/ | *inum /inum/ | minum /minum/ |
| Moja | pazë /paˈzɨ/ | isaʔ /iˈsaʔ/ | issa /ˈissa/ | цеб /tseb/ | adang /a.daŋ/ | *isa /isa/ | nata /nata/ |
| Mbili | dabëd /daβɨd/ | duɔh /duɔh/ | zusa /zusa/ | чӀеди /tʃʼedi/ | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ | naroa /naroa/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | — /—/ | biis /biːs/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.