Кӏваннав миццӏи
Kiandi
Caucasus Kaskazini-Mashariki (Avar-Andic, kikundi kidogo cha Andi)
Andi (Кӏваннав миццӏи) ni lugha ya Kaskazini-Mashariki ya Kaukasia ya kikundi kidogo cha Andic (tawi la Avar-Andic), inayozungumzwa na watu wapatao 6,000 katika vijiji tisa vya Wilaya ya Botlikh ya magharibi mwa milima ya Dagestan. Andi inashiriki sifa za kitaipolojia za Avar-Andic: orodha kubwa sana ya konsonanti (~fonimu 50+ zikijumuisha mfululizo wa ejective, pharyngealized, na labialized), mofolojia ya kuambatanisha (agglutinative), mpangilio wa ergative-absolutive wenye uergativi uliogawanyika, makundi manne hadi matano ya nomino, na mfumo wa kisarufi wa hali za nafasi wenye mifululizo mingi ya ulokalishaji. Andi haina hati rasmi yake yenyewe — Kiavar hutumika kama lugha ya kifasihi ya kanda, na Andi hurithishwa kwa mdomo; maelezo ya kiisimu ya kisasa (Salimov 2010, Cercvadze 1965) hutumia Kisirili cha dharura.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiandi
Maji
лъен
/ɬen/
Moto
цӏай
/tsʼaj/
Jua
миллӏи
/milːi/
Mwezi
борцӏцӏо
/bortsʼːo/
Nyota
цӀцӀа
/tsʼːa/
Mama
ила
/ila/
Baba
има
/ima/
Mimi
ден
/dẽ/
Wewe
мин
/min/
Jina
цӀер
/tsʼeːr/
Jicho
гьаркӏо
/haɾkʼo/
Mkono
рекьа
/rekʼa/
Moyo
рокӏо
/rokʼo/
Upendo
—
/—/
Mti
рикьва
/riqʷːa/
Nyumba
хъоро
/qʼoro/
Mbwa
хвай
/χʷaj/
Paka
—
/—/
Kula
икъвин
/iqʷːin/
Kunywa
игьин
/iɣin/
Moja
цеб
/tseb/
Mbili
чӀеди
/tʃʼedi/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
—
/—/
Kekeo
гиггу
/ɡiɡːu/
Vyanzo
- Salimov (2010) Andijskij jazyk: grammaticheskij ocherk, teksty, slovari
- Cercvadze (1965) Andijskij jazyk
- Glottolog: Andi
- Ethnologue: ani
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za NE Caucasian (Avar-Andic, Andic subgroup) zinazohusiana
| Maana | Kiandi | Kibudukh | Kihunzib | Kikhvarshi | Kikryz | Kibabuza | Proto-Austronesia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | лъен /ɬen/ | хьед /ħed/ | лъи /ɬiː/ | лъа /ɬa/ | xed /xed/ | zalum /zalum/ | *daNum /daNum/ |
| Moto | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цIə /tsʼə/ | цIа /tsʼa/ | ts'a /tsʼa/ | apoi /apoi/ | *Sapuy /Sapuy/ |
| Jua | миллӏи /milːi/ | рагъ /raʁ/ | бохъ /boqχ/ | бухъ /buqχ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | — /—/ | *waRi /waRi/ |
| Mwezi | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | ваз /vaz/ | боцо /botso/ | буца /butsa/ | vats /vats/ | zilias /siliəs/ | *bulaN /bulaN/ |
| Nyota | цӀцӀа /tsʼːa/ | хед /χed/ | цӀирис /tsʼiris/ | цӀирис /tsʼiris/ | xed /xed/ | botto /botːo/ | *bituqen /bituqen/ |
| Mama | ила /ila/ | баб /bab/ | — /—/ | ишу /iʃu/ | dada /dada/ | tina /tina/ | *ina /ina/ |
| Baba | има /ima/ | дада /dada/ | абу /abu/ | обу /obu/ | buba /buba/ | tama /tama/ | *ama /ama/ |
| Mimi | ден /dẽ/ | зы /zɨ/ | дə /də/ | до /do/ | zin /zin/ | ka-ina /kaina/ | *aku /aku/ |
| Wewe | мин /min/ | вы /wɨ/ | мə /mə/ | мо /mo/ | vun /vun/ | ijo /ijo/ | *iSu /iSu/ |
| Jina | цӀер /tsʼeːr/ | тӀвар /tʼʷar/ | цӀе /tsʼe/ | цӀери /tsʼeri/ | tʼʷar /tʼʷar/ | naan /naːn/ | *ŋajan /ŋajan/ |
| Jicho | гьаркӏо /haɾkʼo/ | ул /ul/ | гьаре /hare/ | эзал /ezal/ | ul /ul/ | macha /matʃa/ | *maCa /maCa/ |
| Mkono | рекьа /rekʼa/ | кул /kul/ | коро /koro/ | лекьа /leʟ̌a/ | kul /kul/ | rima /rima/ | *lima /lima/ |
| Moyo | рокӏо /rokʼo/ | юкӏ /jukʼ/ | ракIу /rakʼu/ | локIва /lokʼʷa/ | rikʼ /rikʼ/ | — /—/ | *pusuq /pusuq/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | гокъа /ɡoqʼa/ | mukan /muˈkan/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | рикьва /riqʷːa/ | тар /tar/ | хонхе /χõχe/ | гъван /ʁʷan/ | xer /xer/ | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ |
| Nyumba | хъоро /qʼoro/ | кӏул /kʼul/ | — /—/ | агъ /aq/ | xal /xal/ | ruma /ruma/ | *Rumaq /Rumaq/ |
| Mbwa | хвай /χʷaj/ | хвар /χʷar/ | вə /wə/ | гъве /ʁʷe/ | xveqʼ /χveqʼ/ | asu /asu/ | *asu /asu/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | икъвин /iqʷːin/ | ухьун /uħun/ | мухъа /muqχa/ | лацIа /latsʼa/ | ulkura /ulˈkura/ | maan /maːn/ | *kaen /kaen/ |
| Kunywa | игьин /iɣin/ | эджи /edʒi/ | хулIа /χuɬa/ | цIода /tsʼoda/ | hatsra /hatsˈra/ | minum /minum/ | *inum /inum/ |
| Moja | цеб /tseb/ | са /sa/ | гьəнс /həns/ | гьас /has/ | sa /sa/ | nata /nata/ | *isa /isa/ |
| Mbili | чӀеди /tʃʼedi/ | къуьд /qʼʷyd/ | къӀоно /qˤʼono/ | къӀано /qˤʼano/ | qʼʷad /qʼʷad/ | naroa /naroa/ | *duSa /duSa/ |
| Habari | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | кIотIу /kʼotʼu/ | логу /loɡu/ | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | — /—/ |
| Kekeo | гиггу /ɡiɡːu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | кӀукӀутӀо /kʼukʼutʼo/ | куку /kuku/ | гугу /ɡuɡu/ | — | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.