Ikirundi
Kirundi
Atlantiki-Kongo (Kibantu, Great Lakes)
Kirundi (Ikirundi) ni lugha ya Kibantu ya eneo la Maziwa Makuu ya Burundi, dada wa Kinyarwanda cha Rwanda ndani ya kundi la Rwanda-Rundi (zinazoeleweka kati yao). Ni miongoni mwa lugha chache sana za Kiafrika ambazo eneo lake linapatana barabara na mipaka ya taifa-dola, jambo linalompa Burundi mwafaka wa kiisimu wa kipekee. Kama Kinyarwanda, ina mfumo changamano wa toni na kimo cha sauti pamoja na upatanisho wa ngeli za nomino za Kibantu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kirundi
Maji
amazi
/amaːzi/
Moto
umuriro
/umuɾiɾo/
Jua
izuba
/izuba/
Mwezi
ukwezi
/ukwezi/
Nyota
inyenyeri
/iɲeɲeri/
Mama
mama
/maːma/
Baba
data
/data/
Mimi
jewe
/dʒewe/
Wewe
wewe
/wewe/
Jina
izina
/izina/
Jicho
ijisho
/idʒiʃo/
Mkono
ikiganza
/ikiganza/
Moyo
umutima
/umutima/
Upendo
urukundo
/uɾukundo/
Mti
igiti
/iɡiti/
Nyumba
inzu
/inzu/
Mbwa
imbwa
/imbwa/
Paka
akayabu
/akajabu/
Kula
kurya
/kuɾja/
Kunywa
kunywa
/kuɲwa/
Moja
rimwe
/ɾimwe/
Mbili
kabiri
/kabiri/
Habari
amahoro
/amahoɾo/
Asante
murakoze
/muɾakoze/
Nzuri
nziza
/nziza/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Great Lakes) zinazohusiana
| Maana | Kirundi | Kinyarwanda | Kinyaturu | Kinyankole | Kishambaa | Kichiga | Kisangu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | amazi /amaːzi/ | amazi /amaːzi/ | maazi /maːzi/ | amaizi /amaizi/ | mazi /mazi/ | amaizi /amaizi/ | ameenzi /ameːnzi/ |
| Moto | umuriro /umuɾiɾo/ | umuriro /umuɾiɾo/ | moto /moto/ | omuriro /omuriro/ | moto /moto/ | omuriro /omuriro/ | umoto /umoto/ |
| Jua | izuba /izuba/ | izuba /izuba/ | nzua /nzua/ | izooba /izoːba/ | zuwa /zuwa/ | eizooba /eizoːba/ | liluga /liluɡa/ |
| Mwezi | ukwezi /ukwezi/ | ukwezi /ukwezi/ | umweri /umweɾi/ | omwezi /omwezi/ | mwezi /mwezi/ | omwezi /omwezi/ | umwesi /umwesi/ |
| Nyota | inyenyeri /iɲeɲeri/ | inyenyeri /iɲeɲeri/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Mama | mama /maːma/ | mama /maːma/ | mama /mama/ | maawe /maːwe/ | mama /mama/ | nyina /ɲina/ | mama /mama/ |
| Baba | data /data/ | papa /paːpa/ | tata /tata/ | tata /tata/ | baba /baba/ | ishe /iʃe/ | baba /baba/ |
| Mimi | jewe /dʒewe/ | njye /ɲɟe/ | une /une/ | nyowe /ɲowe/ | niye /nije/ | nyowe /ɲowe/ | une /une/ |
| Wewe | wewe /wewe/ | wowe /wowe/ | uwe /uwe/ | iwe /iwe/ | weye /weje/ | iwe /iwe/ | uwe /uwe/ |
| Jina | izina /izina/ | izina /izina/ | izina /izina/ | eiziina /eiziːna/ | izina /izina/ | eiziina /eiziːna/ | litawa /litawa/ |
| Jicho | ijisho /idʒiʃo/ | ijisho /idʒiʃo/ | iriiso /iɾiːso/ | eriiso /eriːso/ | izo /izo/ | eriisho /eriːʃo/ | iliho /iliho/ |
| Mkono | ikiganza /ikiganza/ | ikiganza /ikiɡanza/ | ukuboko /ukuboko/ | omukono /omukono/ | ukono /ukono/ | omukono /omukono/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Moyo | umutima /umutima/ | umutima /umutima/ | umutima /umutima/ | omutima /omutima/ | mwoyo /mwojo/ | omutima /omutima/ | umutima /umutima/ |
| Upendo | urukundo /uɾukundo/ | urukundo /uɾukundo/ | butogwa /butoɡwa/ | rukundo /rukundo/ | kwenda /kwenda/ | kukunda /kukunda/ | ulungu /uluŋɡu/ |
| Mti | igiti /iɡiti/ | igiti /iɡiti/ | umuti /umuti/ | omuti /omuti/ | mti /mti/ | omuti /omuti/ | umuti /umuti/ |
| Nyumba | inzu /inzu/ | inzu /inzu/ | nyumba /ɲumba/ | enju /endʒu/ | nyumba /ɲumba/ | enju /endʒu/ | inyumba /iɲumba/ |
| Mbwa | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | embwa /embwa/ | mbwa /mbwa/ | embwa /embwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | akayabu /akajabu/ | injangwe /indʒaŋɡwe/ | paka /paka/ | kapa /kapa/ | paka /paka/ | kapa /kapa/ | paka /paka/ |
| Kula | kurya /kuɾja/ | kurya /kuɾja/ | kuria /kuɾia/ | kurya /kurja/ | kuya /kuja/ | kurya /kurja/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ |
| Moja | rimwe /ɾimwe/ | rimwe /ɾimwe/ | umwe /umwe/ | emwe /emwe/ | imo /imo/ | rumwe /rumwe/ | imo /imo/ |
| Mbili | kabiri /kabiri/ | kabiri /kabiri/ | aviri /aβiri/ | ibiri /iβiri/ | mbili /mbili/ | ibiri /iβiri/ | avili /aβili/ |
| Habari | amahoro /amahoɾo/ | muraho /muɾaːho/ | mbukire /mbukiɾe/ | agandi /aɡandi/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | oraire /oraire/ | mbasala /mbasala/ |
| Asante | murakoze /muɾakoze/ | murakoze /muɾakoze/ | asante /aˈsante/ | webare /webare/ | asante /asante/ | webare /webare/ | nashukulu /naʃukulu/ |
| Nzuri | nziza /nziza/ | byiza /bjiza/ | kihi /kihi/ | kirungi /kiruŋɡi/ | hedi /hedi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kwifwa /kwifwa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.